.jpg)
Hệ thống phòng thủ laser Iron Beam. Ảnh: Bộ Quốc phòng Israel
Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Trung tướng Eyal Zamir, đã bắt đầu triển khai các bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa kế hoạch phát triển quân đội giai đoạn 5 năm, bao trùm nhiều lĩnh vực mới như chiến lược phòng thủ kiểu “máy nhắn tin”, mở rộng sử dụng robot và hệ thống tự động, chuẩn bị cho chiến tranh không gian, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), song song với việc củng cố các binh chủng truyền thống.
Tuy nhiên, kế hoạch này có thể đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm khả năng Mỹ cắt giảm hỗ trợ quân sự, nguy cơ Israel tổ chức bầu cử sớm trong bối cảnh chưa thông qua ngân sách mới, hoặc bùng phát cuộc chiến mới.
Theo IDF, trong khuôn khổ các kế hoạch phòng thủ biên giới, quân đội đang cân nhắc phát triển một chiến lược phòng thủ mang tính đột phá dựa trên “máy nhắn tin” - ám chỉ chiến dịch sử dụng thiết bị này khiến khoảng 3.500 tay súng Hezbollah bị thương đồng loạt vào tháng 9/2024. Hiện chưa rõ các thiết bị hoặc hệ thống phòng thủ này sẽ được triển khai trong lãnh thổ Israel, dọc biên giới, hay bí mật cài đặt trong các lực lượng đối phương để kích hoạt khi có xâm nhập. Đây cũng là lần đầu tiên IDF công khai đề cập đến một phương án mang tính phòng thủ, thay vì tấn công như trước đây.
Kế hoạch mới có tên gọi Hoshen, lấy cảm hứng từ tấm giáp ngực của thầy tế lễ trong Kinh Thánh, do Cục trưởng Cục Kế hoạch IDF, Thiếu tướng Hidai Zilberman, phụ trách và bao phủ giai đoạn 2026–2030. Dự kiến kế hoạch sẽ bắt đầu được triển khai từ ngày 1/4 tới, dù hiện đã có khoảng 12 nhóm công tác khởi động việc xây dựng mục tiêu và chiến thuật. Trong thời gian tới, các nhóm này sẽ trình bày đề án theo hình thức hội thảo trước các đơn vị khác trong quân đội.
Một điểm đáng chú ý của kế hoạch là việc IDF có thể sử dụng khoảng một nửa ngân sách 350 tỷ shekel (110 tỷ USD) mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố phân bổ từ ngân sách quốc gia nhằm thúc đẩy công nghệ và tăng cường tính tự chủ của ngành công nghiệp vũ khí Israel. Khoản ngân sách này sẽ được giải ngân trong vòng 10 năm.
Kế hoạch đa niên gần nhất của IDF từng được triển khai một phần là Tenufah dưới thời cựu Tổng tham mưu trưởng Aviv Kohavi, song đã bị gián đoạn bởi cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023 và cuộc chiến kéo dài hai năm sau đó. Xung đột này cũng khiến người kế nhiệm ông, Trung tướng Herzi Halevi, không thể triển khai kế hoạch đa niên dự kiến công bố vào cuối năm 2023 hoặc đầu năm 2024.
Ngoài ra, IDF dự kiến đẩy mạnh sử dụng robot và các hệ thống tự động, áp dụng cho lực lượng không quân, hải quân và lục quân, có thể hoạt động độc lập hoặc phối hợp cùng binh sĩ. Về chiến tranh không gian, quân đội Israel cho rằng cần phát triển nhiều năng lực và phương thức tác chiến hoàn toàn mới, đồng nghĩa với việc đầu tư mở rộng sang các “mặt trận” liên quan đến không gian vũ trụ.
IDF cũng sẽ tăng cường ứng dụng AI trong mọi lĩnh vực tác chiến và quản lý, đồng thời đầu tư xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn và mạnh hơn để theo kịp xu hướng chiến tranh AI. Bên cạnh đó, quân đội tập trung tái thiết mức độ sẵn sàng và khả năng phục hồi sau hai năm chiến tranh kéo dài, đặc biệt chú trọng đến lực lượng dự bị, binh sĩ nghĩa vụ và sĩ quan chuyên nghiệp, cũng như đầu tư vào nguồn nhân lực nhằm giảm tải áp lực nặng nề cho quân nhân.
Một phần cơ sở của kế hoạch và ngân sách được xây dựng từ các bài học rút ra trong quá trình điều tra sự kiện ngày 7/10/2023 các kinh nghiệm từ những giai đoạn sau của cuộc chiến (chưa công bố rộng rãi), cũng như dự báo về diễn biến các mối đe dọa trong tương lai.
Đối với không quân, nhiệm vụ mới đáng chú ý là tăng cường hỗ trợ lực lượng mặt đất nhằm ngăn chặn các cuộc xâm nhập trên bộ tiềm tàng. Kế hoạch cũng đầu tư mạnh vào hệ thống phòng không nhiều tầng của Israel, đặc biệt là đối phó với các mối đe dọa từ UAV ngày càng biến đổi, trong đó có việc mở rộng sử dụng công nghệ phòng thủ laser Iron Beam (Tia sắt).
Tuy nhiên, không quân Israel bày tỏ lo ngại về khả năng đủ ngân sách để tiếp tục mua sắm các tiêm kích F-35 và F-15I trong tương lai. Hiện Israel sở hữu 50 chiếc F-35 từ năm 2016, cùng khoảng 50 chiếc F-15 các biến thể A/B/C/D từ thập niên 1970 và 25 chiếc F-15I. Trong khi F-35 cần được bổ sung thêm, các dòng F-15 cũ sẽ phải được thay thế hoàn toàn.
Tất cả những điều này diễn ra trong bối cảnh Israel và Mỹ bắt đầu đàm phán về Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng (MOU) tiếp theo. Giai đoạn 2018–2028, Mỹ cam kết viện trợ 38 tỷ USD cho Israel, song con số này được dự báo sẽ thay đổi, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đầu tư quân sự của Israel trong thời gian tới.