Máy bay chiến đấu Rafale của Pháp. Ảnh tư liệu: AFP/ TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)
Cuộc không chiến giữa Ấn Độ và Pakistan hồi tháng 5/2025, với các vụ phóng tên lửa được cho là diễn ra ở khoảng cách 180-200 km, cho thấy vai trò ngày càng lớn của vũ khí không đối không tầm xa.
Trong chiến dịch Sindoor, Không quân Ấn Độ (IAF) sử dụng các tiêm kích hiện đại cùng vũ khí tấn công ngoài tầm phòng không để đánh vào các mục tiêu liên quan khủng bố bên trong Pakistan. Pakistan đáp trả bằng các tiêm kích JF-17 và J-10CE mang tên lửa PL-15E do Trung Quốc sản xuất.
Islamabad tuyên bố đã bắn hạ nhiều máy bay Ấn Độ, trong đó có Rafale, trong khi New Delhi cũng tuyên bố phá hủy nhiều máy bay Pakistan. Hai bên chưa chính thức xác nhận toàn bộ các tuyên bố này.
Tiêm kích Rafale hiện sử dụng tên lửa Meteor, một trong những tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn (BVRAAM) tiên tiến nhất thế giới. Meteor có tầm bắn khoảng 200 km, sử dụng động cơ ramjet để duy trì tốc độ và năng lượng trong phần lớn hành trình. Máy bay cũng có thể mang tên lửa MICA với tầm bắn khoảng 80 km.
Tuy nhiên, Meteor có nguy cơ bị vượt qua về tầm bắn bởi PL-17 của Trung Quốc, được cho là có thể đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách tới 400 km.
Theo The EurAsian Times, trước sức ép từ cuộc đua tên lửa tầm xa, Pháp đã khởi động chương trình phát triển nhanh tên lửa COMET, hay COMETE, nhằm bổ sung hoặc thay thế Meteor trong tương lai.
Patrick Pailloux, người đứng đầu Tổng cục Vũ khí Pháp (DGA), cho biết tại một phiên điều trần hồi tháng 4 rằng nước này đặt mục tiêu phát triển tên lửa có tầm bắn vượt Meteor và đưa vào hoạt động vào năm 2030. Ông thừa nhận đây là một mốc thời gian "rất tham vọng".
Thông tin kỹ thuật về COMET hiện còn hạn chế. Tuy nhiên, tên lửa được kỳ vọng đạt tầm bắn khoảng 300 km, đồng thời tập trung vào khả năng tấn công các mục tiêu ở khoảng cách rất xa.
Theo chuyên gia Etienne Marcuz thuộc Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Pháp (FRS), COMET có thể không phức tạp như Meteor với động cơ ramjet mà sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn hai xung nhằm giảm chi phí và rút ngắn thời gian phát triển.
Một thách thức khác là khả năng phát hiện mục tiêu. Radar của Rafale có thể gặp hạn chế khi tìm kiếm các mục tiêu có diện tích phản xạ radar nhỏ ở khoảng cách rất xa. Vì vậy, COMET nhiều khả năng sẽ cần dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ các nền tảng bên ngoài như máy bay cảnh báo sớm GlobalEye.
COMET trước mắt được kỳ vọng tích hợp trên tiêm kích Rafale F4, trong khi các nâng cấp sau đó có thể hướng tới Rafale F5 trong thập niên 2030.
Một quan chức cấp cao của IAF nói rằng các tiêm kích mới mà Ấn Độ dự kiến mua, trong đó có kế hoạch đặt hàng 114 Rafale, sẽ được trang bị các loại vũ khí mới.
Không chỉ Pháp, nhiều cường quốc đang tăng tốc phát triển tên lửa không đối không tầm xa. Anh triển khai chương trình Future Air Superiority Effectors (FASE) nhằm phát triển thế hệ vũ khí kế nhiệm Meteor.
Mỹ cũng công bố AIM-424 Malice, được cho là có tầm bắn khoảng 463 km, bên cạnh AIM-174B Gunslinger với tầm bắn 240-280 km và AIM-260.
Trung Quốc hiện sở hữu PL-15 với tầm bắn khoảng 200 km và PL-17 khoảng 400 km. Nga phát triển R-37M với tầm bắn 300-400 km, chủ yếu nhằm vào các mục tiêu giá trị cao như máy bay cảnh báo sớm, máy bay tiếp dầu và máy bay trinh sát.
Ấn Độ cũng đang phát triển Astra Mk-3, còn gọi là Gandiva, được cho là có thể đạt tầm bắn 340 km khi phóng ở độ cao 20 km.
Sự phát triển của các tên lửa này đang thay đổi căn bản tác chiến trên không. Khi radar, liên kết dữ liệu và cảm biến ngoài máy bay ngày càng tiên tiến, lợi thế không còn chỉ nằm ở khả năng cơ động của tiêm kích mà còn ở việc bên nào phát hiện, khai hỏa và tiêu diệt đối phương trước.