Từ muối ớt tôm, bánh tráng đến những sản vật vùng sông nước Đồng Tháp Mười, mỗi sản phẩm đang góp phần đưa hình ảnh Tây Ninh đến gần hơn với người tiêu dùng.
Từ hương vị quen thuộc đến câu chuyện quê hương
Ở Tây Ninh, mãng cầu (na) là một trong những sản vật gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ. Được trồng chủ yếu ở khu vực ven chân núi Bà Đen, loại trái cây này đang từng bước khẳng định giá trị nhờ điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu đặc trưng cùng sự đổi mới trong phương thức canh tác.
Với diện tích gần 5.000 ha, cây mãng cầu không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần định hình dấu ấn nông nghiệp địa phương. Từ kinh nghiệm truyền thống đến áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, người trồng ngày càng chú trọng chất lượng, an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Một trong những đơn vị theo đuổi hướng đi này là Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Minh Trung, tại xã Tân Phú. Hợp tác xã xây dựng vùng sản xuất mãng cầu theo tiêu chuẩn VietGAP với diện tích khoảng 100 ha; quản lý quy trình bằng nhật ký điện tử FaceFarm và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm. Năm 2023, mãng cầu của hợp tác xã được công nhận OCOP 4 sao.
Anh Lê Minh Trung, Chủ tịch Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Minh Trung cho biết, toàn bộ mãng cầu đưa ra thị trường đều có mã truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi lựa chọn sản phẩm. Cùng với kiểm soát quy trình canh tác, hợp tác xã chú trọng xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh tiêu thụ. Việc giới thiệu sản phẩm trên TikTok, Facebook, kết hợp livestream và giỏ hàng trực tuyến giúp mãng cầu tiếp cận thêm khách hàng ở nhiều địa phương. Nhờ đó, đặc sản từ những khu vườn ven chân núi có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng qua các kênh mua sắm hiện đại.
Nếu mãng cầu mang hương vị của vùng đất dưới chân núi Bà Đen, bánh tráng phơi sương Trảng Bàng lại gắn với nét văn hóa ẩm thực lâu đời. Theo tài liệu nghiên cứu của tỉnh Tây Ninh, nghề làm bánh tráng phơi sương xuất hiện từ thế kỷ XVIII, góp phần tạo nên danh tiếng cho vùng đất Trảng Bàng.
Để làm ra chiếc bánh dẻo mềm, thơm vị gạo, người thợ phải tỉ mỉ qua nhiều công đoạn. Gạo lúa mùa được chọn lựa, vo sạch, ngâm khoảng 2–3 giờ rồi xay thành bột. Bột được pha thêm một ít muối để bánh mềm, trắng và dai. Khi tráng, nước hấp phải thật sôi; bánh được tráng thành hai lớp, cách nhau khoảng 5–10 giây, sau đó đậy nắp khoảng 30 giây trước khi lấy ra đặt lên vỉ tre.
Công việc thường bắt đầu từ khuya để kịp phơi bánh khi trời vừa hé nắng. Khoảng 10 giờ sáng, bánh được gỡ khỏi vỉ, chuyển sang công đoạn nướng rồi đem phơi sương. Sự kết hợp giữa kỹ thuật chế biến công phu và điều kiện tự nhiên tạo nên độ mềm dẻo đặc trưng của loại bánh này.
Qua nhiều thế hệ, bí quyết làm bánh vẫn được người dân gìn giữ. Ngày nay, các sản phẩm bánh tráng và muối ớt tôm được công nhận OCOP 3 sao, 4 sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường. Từ món ăn dân dã, bánh tráng phơi sương Trảng Bàng hay muối ớt tôm Gò Dầu tiếp tục lan tỏa hương vị và câu chuyện ẩm thực đặc trưng của Tây Ninh.
Bên cạnh những sản phẩm quen thuộc, việc đổi mới chế biến cũng mở ra hướng phát triển mới cho các nguyên liệu nông nghiệp địa phương. Câu chuyện của anh Phạm Ngọc Anh Tuấn, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Vườn Nhà Minh (xã Nhựt Tảo, tỉnh Tây Ninh) là một ví dụ.
Từ lá chùm ngây, doanh nghiệp phát triển nhiều sản phẩm như bột lá chùm ngây, mì gói Moringa, dầu chùm ngây… giúp loại cây này có thêm những ứng dụng trong đời sống. Thay vì chỉ sử dụng lá tươi, chùm ngây được chế biến thành các sản phẩm đa dạng, thuận tiện sử dụng và bảo quản.
Theo anh Tuấn, chùm ngây là cây thân gỗ nhỏ, sinh trưởng chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Nhiều bộ phận của cây như lá non, hoa, quả, rễ và chồi non có thể được sử dụng trong đời sống. Đặc biệt, lá chùm ngây có thể thu hoạch quanh năm, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến thực phẩm. Với hàm lượng vitamin, protein, axit amin và các hợp chất chống oxy hóa, lá chùm ngây có tiềm năng phát triển thành nhiều sản phẩm khác nhau. Việc đa dạng hóa sản phẩm từ loại cây này góp phần khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu nông nghiệp, nâng cao giá trị sản phẩm và mở ra hướng phát triển mới cho đặc sản địa phương.
Để câu chuyện quê hương đi xa hơn
Ở vùng Đồng Tháp Mười, những sản vật quen thuộc như mắm, mật ong ngày nay không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là câu chuyện lưu giữ hương vị đặc trưng, gắn liền với thiên nhiên và đời sống người dân vùng sông nước.
Ông Phan Hòa Nông, Chủ tịch UBND xã Tân Hưng cho biết, cùng với việc nâng cao chất lượng và quảng bá thương hiệu, địa phương định hướng phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng tại vùng Đồng Tháp Mười. Ông Phan Hòa Nông lý giải, khi du khách được tìm hiểu về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, đặc sản địa phương không chỉ hấp dẫn bởi hương vị mà còn mang thêm giá trị văn hóa, giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về nguồn gốc và công sức của người làm ra sản phẩm. Qua đó, sản phẩm có thêm chiều sâu, góp phần nâng cao giá trị và phát triển bền vững.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, địa phương hiện có 417 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, gồm 1 sản phẩm 5 sao, 87 sản phẩm 4 sao và 329 sản phẩm 3 sao. Kết quả này cho thấy sự đa dạng của các sản phẩm được phát triển từ lợi thế địa phương, đồng thời tạo động lực để các chủ thể tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng và giá trị nông sản.
Tuy nhiên, để phát triển bền vững, sản phẩm OCOP cần sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến đến xây dựng thương hiệu và phân phối. Sự liên kết này giúp ổn định nguồn cung, nâng cao chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, phát triển OCOP bền vững đòi hỏi sản xuất theo nhu cầu thị trường, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với nông dân. Do vậy, địa phương cũng sẽ tăng cường tháo gỡ khó khăn về đất đai, vốn, vùng nguyên liệu, logistics và đầu ra cho sản phẩm.
Ông Nguyễn Minh Lâm cho rằng, khi những khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ được tháo gỡ, sản phẩm có thêm điều kiện phát triển ổn định, còn người làm ra sản phẩm có cơ hội cải thiện thu nhập từ chính lợi thế của quê hương.
Bên cạnh đó, kết nối OCOP với du lịch là hướng đi giúp mở rộng không gian quảng bá đặc sản. Tây Ninh có nhiều điểm đến thu hút du khách cùng các sản phẩm gắn với văn hóa ẩm thực và nông nghiệp địa phương.
