Việc nhiều nông dân tiêu biểu được tuyên dương tại Chương trình họp mặt kỷ niệm và tuyên dương “Nông dân tiêu biểu TP Hồ Chí Minh” lần thứ XIX năm 2026 do Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh tổ chức ngày 8/10 không chỉ là sự ghi nhận những nỗ lực trong sản xuất, mà còn cho thấy những cách làm mới đang từng bước hình thành trong đời sống sản xuất nông nghiệp của thành phố.
Chuyển đổi trong tư duy sản xuất nông nghiệp
Trên diện tích 4 ha sầu riêng tại xã Phú Giáo, ông Nguyễn Tấn Liêm đã chuyển dần từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất theo hướng ứng dụng kỹ thuật và công nghệ. Sau nhiều năm gắn bó với cây sầu riêng, ông nhận thấy việc thay đổi phương pháp sản xuất là cần thiết để nâng cao hiệu quả và giá trị sản phẩm.
Theo ông Liêm, trước đây việc sản xuất chủ yếu dựa vào phương pháp truyền thống, còn hiện nay người trồng đã chú trọng hơn đến kỹ thuật và ứng dụng công nghệ cao trong canh tác. Cùng với đó, ông chủ động sử dụng phân bón hữu cơ, sinh học, hướng tới phương thức sản xuất phù hợp hơn với yêu cầu về chất lượng nông sản.
Sự thay đổi trong sản xuất cũng kéo theo sự thay đổi về cách tiếp cận thị trường. Với người nông dân hiện nay, sản xuất không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm mà còn phải tính đến yêu cầu của thị trường, từ kỹ thuật canh tác, chất lượng sản phẩm đến tổ chức sản xuất và đầu ra.
Tại xã Phước Thành, ông Nguyễn Đức Thuận đang duy trì mô hình kết hợp nhiều loại cây trồng, gồm khoảng 4.000 m² hoa lan, 4 ha sầu riêng và 1 ha mít ruột đỏ. Trong quá trình sản xuất, ông từng bước điều chỉnh quy mô, dành nhiều sự quan tâm hơn cho việc chăm sóc vườn cây ăn trái.
Điểm đáng chú ý trong cách làm của ông Thuận là đưa công nghệ vào những khâu phù hợp với điều kiện sản xuất, như sử dụng hệ thống tưới tự động, máy móc hỗ trợ một số công việc và phân bón hữu cơ trong quá trình chăm sóc cây.
Với sầu riêng và mít ruột đỏ, doanh thu của gia đình có thời điểm đạt hơn 2 tỷ đồng/năm, dù hiện mới có khoảng 1 ha cho thu hoạch. Theo ông Thuận, phương thức sản xuất hiện nay đã khác trước khi người nông dân không chỉ dựa vào kinh nghiệm mà phải biết lựa chọn kỹ thuật và công nghệ phù hợp để giảm công sức, nâng hiệu quả.
Từ những thay đổi trong từng mô hình, có thể thấy tư duy sản xuất của người nông dân đang dần chuyển từ “có gì làm nấy” sang chủ động lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu thị trường. Công nghệ vì thế được tiếp cận không phải như một mục tiêu riêng, mà là công cụ để giải quyết những yêu cầu cụ thể trong sản xuất.
Với ông Mai Văn Khánh, Giám đốc Hợp tác xã Rau sạch GAP, sự thay đổi này còn gắn với yêu cầu minh bạch hóa sản phẩm. Theo ông, trong bối cảnh chuyển đổi số, người nông dân phải nâng cao kiến thức về sản xuất và phát triển nông nghiệp, đồng thời thực hiện truy xuất nguồn gốc để sản phẩm minh bạch hơn. Công nghệ có thể giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân giảm lao động, nâng sản lượng và cải thiện hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, nâng giá trị nông sản không chỉ nằm ở khâu sản xuất.
Sản phẩm của hợp tác xã đã đạt OCOP trong nhiều năm, nhưng theo ông Khánh, sản xuất tốt mới chỉ là một phần của chuỗi giá trị. Thời gian tới, hợp tác xã tiếp tục quan tâm đến khâu giao nhận, logistics để giữ chất lượng sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng.
Như vậy, cùng với việc đưa công nghệ vào sản xuất, một bộ phận nông dân TP Hồ Chí Minh đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ quá trình tạo ra giá trị của nông sản, từ đầu vào, canh tác, chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến vận chuyển và tiêu thụ, từ đó không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn nâng được chất lượng và giá trị nông sản.
Đặt nông dân vào trung tâm của các mối liên kết
Sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của nông dân cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động hỗ trợ nông nghiệp. Khi người nông dân chủ động hơn trong sản xuất, ứng dụng khoa học, công nghệ và tiếp cận thị trường, các mối liên kết xung quanh họ cũng cần được tổ chức hiệu quả hơn.
Ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh cho biết: Trong giai đoạn mới, hoạt động của Hội được định hướng theo hướng đồng hành, tạo điều kiện để nông dân nâng cao năng lực, thích ứng với yêu cầu mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Bên cạnh hỗ trợ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Hội chú trọng thúc đẩy liên kết giữa nông dân với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp; đồng thời triển khai chương trình “Hợp tác 6 nhà, tạo chuỗi liên kết hỗ trợ nông dân nâng cao giá trị sản phẩm nông sản giai đoạn 2026-2030”.
Thay vì chỉ hỗ trợ khi nông dân gặp khó khăn, hoạt động của Hội hướng tới đồng hành để người dân nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận công nghệ, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và tham gia các chuỗi liên kết, qua đó từng bước nâng cao vai trò chủ thể của nông dân trong quá trình tạo ra giá trị nông sản.
Hội sẽ hỗ trợ nông dân nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng liên kết và nâng cao giá trị nông sản, thông qua ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nông sản, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường; kết nối nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các nguồn lực xã hội, để nông dân tự tin hơn, chủ động hơn và sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn.
Đánh giá về sự thay đổi trong tư duy sản xuất của nông dân TP Hồ Chí Minh, ông Phan Như Nguyện, Phó Chủ tịch Thường trực Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam cho rằng: Nông dân thành phố đang có những chuyển biến tích cực. Theo ông, Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh thời gian qua đã kết nối, đồng hành, hướng dẫn để nông dân từng bước làm chủ sản xuất, tiếp cận khoa học, công nghệ và hỗ trợ lẫn nhau.
Nhìn nhận tiềm năng nông nghiệp sau hợp nhất, ông Phan Như Nguyện cho rằng Thành phố có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp và có thể giữ vai trò dẫn dắt trong khu vực. Tuy nhiên, để phát huy lợi thế đó, điều quan trọng là Thành phố phải phát huy được vai trò chủ thể của người nông dân.
“Liên kết 6 nhà có ý nghĩa quan trọng khi người nông dân không đứng riêng lẻ mà được kết nối với nhau, với cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và ngân hàng. Những mối liên kết này giúp hỗ trợ nông dân trong sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để họ chủ động hơn, làm chủ sản xuất và từng bước làm giàu từ chính sức lao động, nguồn lực của mình”, ông Phan Như Nguyện nhấn mạnh.
Từ những thay đổi trong từng khu vườn, trang trại, hợp tác xã, có thể thấy người nông dân đang dần chuyển từ tư duy “làm nông” sang tư duy “làm nông nghiệp”. Đó là quá trình chủ động học hỏi, ứng dụng công nghệ, thay đổi quy trình, quan tâm đến chất lượng và thị trường, đồng thời tìm cách liên kết để nâng giá trị sản phẩm.
Sự sáng tạo của người nông dân không chỉ nằm ở việc đưa máy móc hay công nghệ mới vào sản xuất, mà còn ở khả năng tự thay đổi cách nghĩ, tìm cách làm phù hợp và chủ động kết nối các nguồn lực. Khi người nông dân từng bước làm chủ sản xuất, khoa học, công nghệ và các mối liên kết, họ không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn trở thành chủ thể của quá trình nâng cao giá trị nông sản, góp phần hình thành nền nông nghiệp TP Hồ Chí Minh theo hướng hiện đại, sinh thái và có giá trị cao.
