Trong bối cảnh giá lúa trên thị trường giảm, thời tiết mưa nhiều ảnh hưởng đến năng suất và tiến độ thu hoạch, nhiều nông dân tham gia mô hình liên kết trồng lúa chất lượng cao ST25 tại xã Phong Thạnh vẫn duy trì được lợi nhuận nhờ doanh nghiệp bao tiêu với giá cố định 8.000 đồng/kg. Việc liên kết từ đầu vào đến đầu ra không chỉ giúp giảm áp lực vốn, mà còn hạn chế rủi ro về giá, tạo điều kiện để nông dân mở rộng sản xuất theo hướng an toàn, chất lượng cao.
Giữ giá nhờ liên kết chặt với doanh nghiệp
Mô hình liên kết trồng lúa ST25 ở xã Phong Thạnh giữa nông dân và Công ty TNHH MTV Quốc Khương BIOFARM được thử nghiệm ở vụ Đông Xuân 2025-2026. Kết quả bước đầu đã tạo niềm tin để Hội Nông dân xã thành lập Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng lúa chất lượng cao ST25, tập hợp nông dân cùng sản xuất, thống nhất quy trình kỹ thuật và gắn với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm.
Từ diện tích thử nghiệm gần 30 ha trong vụ Đông Xuân, mô hình được mở rộng lên gần 75 ha trong vụ Hè Thu 2026, với 73 thành viên tham gia.
Ông Lê Văn Tiến, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng lúa chất lượng cao ST25 xã Phong Thạnh cho biết, ở vụ thử nghiệm, doanh nghiệp thu mua lúa theo giá thị trường và hỗ trợ thêm 400 đồng/kg. Sang vụ tiếp theo, hai bên chuyển sang hình thức bao tiêu với mức giá cố định 8.000 đồng/kg lúa hàng hóa. Trong khi giá lúa ST25 trên thị trường hiện chỉ khoảng 6.200 - 6.300 đồng/kg, mức giá liên kết giúp nông dân giảm đáng kể rủi ro khi thị trường biến động.
“Giá thị trường có xuống thì mình vẫn được 8.000 đồng/kg. Nếu giá thị trường lên 9.000 - 10.000 đồng/kg thì theo hợp đồng mình vẫn bán 8.000 đồng/kg. Nhưng được là mình biết trước giá, có đầu ra ổn định để tính toán chi phí hợp lý trong sản xuất”, ông Tiến chia sẻ.
Không chỉ được đảm bảo đầu ra, nông dân tham gia mô hình còn được doanh nghiệp cung ứng phân bón, thuốc và hỗ trợ một phần chi phí cấy theo thỏa thuận; các khoản đầu tư được đối trừ sau khi thu hoạch. Cách làm này giúp nông dân giảm áp lực vốn đầu vụ, nhất là trong bối cảnh chi phí sản xuất và giá lúa luôn biến động.
Gia đình ông Tiến hiện sản xuất khoảng 3,5 ha ST25. Theo ông, sản xuất theo quy trình liên kết không làm thay đổi nhiều cách canh tác của nông dân nhưng yêu cầu sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng thời điểm và theo hướng tiết giảm. Đây cũng là cách làm phù hợp với xu hướng sản xuất lúa an toàn, giảm tác động đến môi trường và sức khỏe người sản xuất.
Sản xuất lúa vụ Hè Thu phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Mưa lớn kéo dài đúng thời điểm thu hoạch khiến một số diện tích không thể thu hoạch đúng kế hoạch. Thời gian thu hoạch kéo dài, một số diện tích lúa chín gặp mưa nhiều dẫn đến hạt bị lên mầm, ảnh hưởng năng suất và chất lượng.
Bà Hứa Thị Mộng Thu, thành viên Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng lúa chất lượng cao ST25 xã Phong Thạnh, sản xuất khoảng 4,5 ha. “Vụ này mưa nhiều nên lúa bị lép, năng suất giảm. Lúa ngoài ruộng nhìn bông rất tốt nhưng đến khi thu hoạch thì bị ảnh hưởng. Tuy vậy, nhờ giá bao tiêu cao nên cũng đỡ, chứ nếu vừa giảm năng suất vừa gặp giá thấp thì nông dân khó hơn nhiều”, bà Thu nói.
Theo bà Thu, trước đây gia đình sản xuất theo phương thức truyền thống, nhưng khi tham gia mô hình, việc giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thực hiện theo quy trình kỹ thuật giúp sản xuất nhẹ công hơn. Doanh nghiệp hỗ trợ chi phí cấy khoảng 250.000 đồng/công, cung ứng vật tư đầu vào và đối trừ sau thu hoạch, qua đó giảm áp lực vốn cho nông dân.
“Từ khi làm theo mô hình này, sử dụng phân hữu cơ, thuốc sinh học thì thấy lúa sạch hơn, hạn chế sâu bệnh và mình cũng an tâm hơn. Mình có chừa lúa để ăn nên hạn chế sử dụng thuốc, qua đó giảm nguy cơ nhiễm hóa chất”, bà Thu nói thêm.
Thực tế từ vụ Hè Thu cho thấy, liên kết sản xuất không loại bỏ được rủi ro do thời tiết, nhưng việc ổn định đầu vào, đầu ra và giá bán giúp nông dân có thêm điểm tựa khi năng suất bị ảnh hưởng. Trong điều kiện mưa kéo dài, thu hoạch chậm, giá bao tiêu cố định góp phần giảm áp lực tài chính và giúp nông dân yên tâm duy trì sản xuất.
Phát huy vai trò hội nông dân
Theo ông Khưu Chí Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, kiêm Chủ tịch Hội Nông dân xã Phong Thạnh, hiệu quả nổi bật của mô hình không chỉ nằm ở giá trị kinh tế mà còn ở việc từng bước thay đổi phương thức sản xuất của nông dân, hướng đến giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao chất lượng hạt gạo.
Qua đánh giá của Hội Nông dân xã, lợi nhuận bình quân của nông dân tham gia mô hình đạt khoảng 40 triệu đồng/ha/vụ. Việc liên kết với doanh nghiệp từ cung ứng vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm giúp nông dân giảm áp lực vốn, chủ động hơn trong sản xuất và tiêu thụ.
“Công ty cung ứng đầy đủ vật tư, phân thuốc, giống và hướng dẫn quy trình sản xuất; đến cuối vụ mới đối trừ các khoản chi phí. Như vậy, bà con giảm được gánh nặng tài chính phải chuẩn bị ngay từ đầu vụ”, ông Cường cho biết.
Theo ông Cường, với năng suất bình quân khoảng 7 tấn/ha, sau khi trừ các khoản chi phí, nông dân còn lợi nhuận khoảng 40 triệu đồng/ha, cao hơn ngoài mô hình từ 10 - 15 triệu đồng/ha. Cùng với hiệu quả kinh tế, việc tổ chức sản xuất theo cùng một quy trình cũng giúp nông dân thay đổi nhận thức về sản xuất lúa chất lượng cao, an toàn và giảm tác động đến môi trường. Thành viên Chi hội từng bước hình thành thói quen tuân thủ quy trình kỹ thuật, sử dụng vật tư theo hướng tiết giảm, tăng cường các giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường.
“Đây là mô hình khá hiệu quả, vừa tạo thu nhập cho bà con, vừa hướng đến giảm thuốc bảo vệ thực vật, phân hóa học, giảm tác động đến môi trường. Quan trọng hơn là giúp bà con làm quen với phương thức sản xuất lúa chất lượng cao, an toàn và có liên kết đầu ra”, ông Cường cho biết thêm.
Từ kết quả bước đầu, Hội Nông dân xã Phong Thạnh định hướng tiếp tục duy trì, củng cố Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng lúa chất lượng cao ST25; phối hợp với doanh nghiệp vận động nông dân mở rộng diện tích, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và tuân thủ hợp đồng liên kết. Dự kiến, vụ Thu Đông 2026, diện tích mô hình sẽ được mở rộng thêm khoảng 20 ha, qua đó từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng cao thu nhập cho nông dân và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững.
Không chỉ tại Phong Thạnh, việc chuyển đổi phương thức sản xuất lúa theo hướng chất lượng cao, giảm phát thải đang được Vĩnh Long đẩy mạnh. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, từ đầu năm đến nay, tỉnh có 9.624 ha tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp, vượt 20% kế hoạch đề ra; trong đó, 1.130 ha thực hiện mô hình và 8.494 ha được nhân rộng.
Qua đánh giá sơ bộ, các mô hình cho lợi nhuận bình quân tăng khoảng 14% so với sản xuất ngoài mô hình, tương đương tăng 5,1 - 6,5 triệu đồng/ha; lượng phát thải khí nhà kính ước giảm trên 20%.
Để hỗ trợ nông dân chuyển đổi phương thức sản xuất, ngành nông nghiệp đã tổ chức 42 lớp tập huấn cho hơn 1.700 lượt nông dân và 50 cán bộ quản lý, phụ trách nông nghiệp, khuyến nông về quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Các địa phương cũng tổ chức thêm 51 lớp, thu hút gần 1.700 nông dân tham gia.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long) khẳng định, việc sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp là chủ trương lớn của Chính phủ và ngành nông nghiệp, thể hiện quyết tâm chuyển đổi nền sản xuất lúa gạo theo hướng hiện đại, hiệu quả, trách nhiệm và bền vững. Điều này không chỉ hướng đến mục tiêu nâng cao thu nhập cho người trồng lúa mà còn góp phần thực hiện các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh, giảm phát thải nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Từ những mô hình liên kết cụ thể như Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng lúa chất lượng cao ST25 ở Phong Thạnh, cùng với việc mở rộng các vùng sản xuất theo Đề án 1 triệu ha, Vĩnh Long đang từng bước hình thành phương thức sản xuất lúa theo hướng tập trung, đồng bộ kỹ thuật, gắn chất lượng với thị trường và nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác...
