Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn, Nghệ nhân Ưu tú Sầm Thị Xanh còn khéo léo đưa văn hóa Thái trở thành nhịp cầu phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho bà con dân bản.
Miệt mài tìm lại "vàng son" của dân tộc
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống, bà Sầm Thị Xanh (sinh năm 1959) luôn mang trong mình niềm tự hào về tiếng nói, chữ viết và những làn điệu dân ca của dân tộc mình. Chứng kiến những nét văn hóa đặc sắc có phần mai một theo thời gian, bà Xanh không khỏi trăn trở.
Năm 2009, bà bắt đầu hành trình tự học, đi khắp nơi sưu tầm các làn điệu Thái cổ, các tác phẩm văn hóa dân gian. Từ niềm đam mê cháy bỏng, bà đã thành lập Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn văn hóa Thái với 8 thành viên ban đầu. Bằng sự kiên trì, bà dần lan tỏa tình yêu văn hóa đến cộng đồng. Đến năm 2019, mô hình này đã được tỉnh Nghệ An công nhận là CLB điển hình cấp tỉnh.
Không chỉ giữ cho riêng mình, bà Xanh còn là người "đưa văn hóa vào trường học". Từ bậc Tiểu học đến THCS, PTDT Nội trú, đâu đâu cũng in dấu chân bà với những giờ dạy hát, dạy chữ Thái cổ. Đến nay, hơn 200 học trò của bà đã có thể viết thạo chữ Thái, hát vang những điệu nhuôn, lăm, đặc biệt là bài hát dân ca "Nộc xáu hằn cù cu..." đầy bản sắc.
Với bà Xanh, bảo tồn văn hóa phải đi đôi với phát triển đời sống kinh tế. Tận dụng tiềm năng du lịch cộng đồng tại địa phương, bà đã cùng các thành viên của Hợp tác xã du lịch cộng đồng khôi phục các ngành nghề truyền thống, xây dựng quy chế hoạt động bài bản.
Khách du lịch đến với bản Hoa Tiến 2 không chỉ được ngắm nhìn danh lam thắng cảnh mà còn được trải nghiệm những nét văn hóa tâm linh như lễ buộc chỉ cổ tay cầu may, được khoác lên mình những bộ váy áo thổ cẩm rực rỡ. Như lời thơ bà thường ngâm nga: “Khăn Piêu em đội đầu/Váy thêu màu bảy sắc/Sợi chỉ hông em cột/Níu hồn người đi xa”.
Bà Xanh cho biết: “Hiện nay tôi đã xây dựng thành công 3 làng nghề và 7 Homestay phục vụ du khách. Quan trọng hơn, hoạt động này đã tạo công ăn việc làm cho hơn 400 hộ gia đình, mang lại thu nhập ổn định, giúp bà con vươn lên thoát nghèo trên chính mảnh đất quê hương”.
"Người có uy tín" giữa lòng dân
Không chỉ là một nghệ nhân tài hoa, bà Sầm Thị Xanh còn là một "Người có uy tín" gương mẫu. Bà luôn sát cánh cùng các tổ chức đoàn thể để thực hiện phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”. Từ việc vận động thanh niên nhập ngũ đến tham gia ngăn chặn các tệ nạn như trộm cắp, ma túy, đánh bạc… bà Xanh đều có mặt kịp thời.
Trong bản, trong xã hễ có chuyện xích mích, mâu thuẫn gia đình hay hàng xóm, bà Xanh lại đến tận nơi để hòa giải bằng cái tình, cái lý của người con bản Thái. Nhờ đó, nhiều năm qua, bản Hoa Tiến 2 luôn giữ vững sự bình yên, không có tệ nạn xã hội, đời sống tinh thần của bà con ngày càng khởi sắc.
Với những cống hiến bền bỉ, năm 2022, bà Sầm Thị Xanh đã vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Đặc biệt, bà còn được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Chia sẻ về những việc mình làm, bà nói: "Những việc nhỏ của tôi là những việc làm thật, kết quả thật ít nhiều mang giá trị tinh thần và lan tỏa cho cộng đồng, đó cũng là thành công của người có uy tín. Tôi cho rằng, phải có niềm đam mê và cống hiến hết mình vì cộng đồng thì mới thực sự thành công".
Hành trình của Nghệ nhân Ưu tú Sầm Thị Xanh là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của sự tâm huyết. Bà không chỉ là người giữ hồn cốt cho văn hóa Thái mà còn là tấm gương sáng về tinh thần đổi mới, sáng tạo, góp phần đưa vùng đất Quỳ Châu ngày càng giàu đẹp, văn minh.