Người giữ lửa bên khung cửi truyền thống
Sau khi nghỉ hưu, bà Hoàng Thị Thoát xã Yên Châu (Sơn La) dành gần như toàn bộ thời gian với công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Thái. Từ việc mở lớp dạy chữ Thái, truyền dạy dân ca, hướng dẫn nghề dệt thổ cẩm đến vận động xây dựng Nhà bảo tồn văn hóa Thái, bà luôn là người đi đầu trong các hoạt động gìn giữ bản sắc tại địa phương.
Không gian Nhà bảo tồn văn hóa Thái, được hình thành từ nhiều năm tâm huyết của bà và cộng đồng, giờ đây không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà còn trở thành điểm sinh hoạt văn hóa của địa phương. Chính tại đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Châu đã lựa chọn là nơi Tổ Phụ nữ dệt thổ cẩm sinh hoạt, mở thêm một hành trình mới cho nghề truyền thống.
Được chị em tín nhiệm bầu làm Tổ trưởng, bà Thoát cho biết niềm vui đi kèm với trách nhiệm lớn hơn. Điều khiến bà đau đáu nhiều năm qua là số người còn gắn bó với nghề dệt ngày càng ít. Nhiều phụ nữ biết dệt nhưng không còn ngồi vào khung cửi vì sản phẩm khó tiêu thụ, thu nhập bấp bênh; trong khi lớp trẻ ngày càng xa những hoa văn, đường chỉ mang đậm bản sắc dân tộc.
"Tôi mong nghề dệt không chỉ còn là ký ức hay chỉ được mang ra trình diễn trong những dịp lễ hội. Muốn giữ được nghề thì trước hết người làm nghề phải sống được bằng nghề. Khi sản phẩm có đầu ra ổn định, chị em mới yên tâm gắn bó, còn thế hệ trẻ mới thấy nghề truyền thống cũng có thể mang lại giá trị kinh tế", bà Thoát chia sẻ.
Theo bà Thoát, Tổ Phụ nữ dệt thổ cẩm sẽ là nơi tập hợp những người còn yêu nghề, cùng truyền dạy kỹ thuật dệt truyền thống, giữ gìn những hoa văn đặc trưng của dân tộc Thái, đồng thời nghiên cứu cải tiến mẫu mã để sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu thị trường nhưng vẫn bảo đảm giá trị văn hóa vốn có. Bà cũng kỳ vọng các sản phẩm thổ cẩm sẽ được quảng bá trên các nền tảng số, kết nối với các điểm du lịch để đưa hình ảnh thổ cẩm Yên Châu đến gần hơn với người tiêu dùng.
"Tôi chỉ mong sau này sẽ có nhiều người trẻ tiếp tục ngồi bên khung cửi, biết dệt, biết yêu và tự hào về văn hóa dân tộc mình. Khi đó, tôi mới thực sự yên tâm rằng những giá trị cha ông để lại sẽ không mất đi theo thời gian", bà Thoát tâm sự.
Để nghề truyền thống trở thành sinh kế
Ngày 24/7, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Châu chính thức thành lập Tổ Phụ nữ dệt thổ cẩm với 10 thành viên. Không chỉ là nơi quy tụ những người còn giữ nghề, tổ còn hướng tới sản xuất các sản phẩm phục vụ người dân và khách du lịch, hỗ trợ hội viên nâng cao tay nghề, liên kết tiêu thụ sản phẩm, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số như Facebook, Zalo, TikTok và các sàn thương mại điện tử.
Theo bà Hoàng Thị Thu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Châu, việc thành lập tổ xuất phát từ thực tế nghề dệt truyền thống của đồng bào dân tộc Thái đang đứng trước nguy cơ mai một khi số người biết dệt ngày càng ít, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Trong khi đó, thổ cẩm vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái, từ trang phục truyền thống, khăn piêu, chăn đệm đến các sản phẩm sử dụng trong cưới hỏi và nhiều nghi lễ của cộng đồng. Vì vậy, bảo tồn nghề dệt cũng chính là gìn giữ một phần bản sắc văn hóa dân tộc.
Để mô hình hoạt động hiệu quả, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã sẽ duy trì sinh hoạt định kỳ, tổ chức các lớp tập huấn về thiết kế mẫu mã, xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và hướng dẫn hội viên ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, bán hàng trực tuyến. Cùng với đó là kết nối với doanh nghiệp, hợp tác xã, các điểm du lịch, hội chợ và chương trình xúc tiến thương mại nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm thổ cẩm xã Yên Châu.
Theo bà Thu, đây cũng là một trong những hoạt động cụ thể hóa Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại địa phương. Mục tiêu không chỉ là giữ gìn nghề truyền thống mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho phụ nữ, từng bước đưa nghề dệt gắn với phát triển du lịch cộng đồng và kinh tế địa phương. Hội sẽ tiếp tục khuyến khích các nghệ nhân truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, đồng thời lồng ghép các nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ đào tạo nghề, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường, hướng tới xây dựng Tổ Phụ nữ dệt thổ cẩm trở thành mô hình kinh tế tập thể hoạt động bền vững.