Tuy nhiên để chuyển đổi thực chất, nhiều chuyên gia cho rằng, cần có sự đo lường hiệu quả và tăng cường bảo vệ trước các rủi ro lừa đảo bằng AI.
AI phải tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp
Với cộng đồng doanh nghiệp, AI không chỉ là công cụ công nghệ mới mà còn là cơ hội thay đổi phương thức vận hành, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.
Ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng giám đốc Tập đoàn FPT cho rằng, năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, doanh nghiệp không thể chỉ tăng vốn, tăng người hay mở rộng quy mô theo cách cũ mà phải tạo ra một mặt bằng năng suất mới.
Theo đó, doanh nghiệp cần biến công nghệ thành năng suất, đồng thời đầu tư cho con người và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. “AI, dữ liệu, tự động hóa không phải để trình diễn, mỗi khoản đầu tư công nghệ phải trả lời được rất rõ: giảm bao nhiêu chi phí, tăng bao nhiêu năng suất, rút ngắn bao nhiêu thời gian và tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới nào. Nếu không đo được hiệu quả, chưa thể gọi là chuyển đổi thực chất”, ông Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh.
Thực tế ứng dụng AI tại Việt Nam cho thấy những tín hiệu tích cực. Ông Eric Yeo, Tổng giám đốc AWS Việt Nam chia sẻ, trung bình mỗi giờ có khoảng 8 doanh nghiệp mới tại Việt Nam ứng dụng AI. Trong số doanh nghiệp được khảo sát, 72% ghi nhận năng suất tăng, cao hơn mức 66% của khảo sát năm trước; 64% cho biết AI giúp tăng doanh thu, với mức tăng trung bình 15%. Có tới 78% kỳ vọng AI tiếp tục là động lực tăng trưởng trong năm tới.
Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu: 61% mới tìm hiểu, thử nghiệm, chỉ 8% đã tích hợp AI vào quy trình, nghiệp vụ hoặc hoạt động. Theo ông Eric Yeo, doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển từ câu hỏi “Có nên ứng dụng AI?” sang “Làm thế nào mở rộng quy mô những giải pháp đã mang lại hiệu quả?”.
Ở góc độ quản trị, TS. Trần Viết Huân, Chủ tịch CIO Vietnam (cộng đồng các giám đốc công nghệ thông tin tại Việt Nam) nhận định: “AI đã được sử dụng rất rộng nhưng ứng dụng rộng không đồng nghĩa với triển khai ở quy mô doanh nghiệp và quy mô cũng chưa đồng nghĩa với giá trị kinh doanh”. Thách thức hiện nay là biến những công cụ và thử nghiệm riêng lẻ thành năng lực có thể mở rộng, đo lường và chịu trách nhiệm.
Khoảng cách giữa năng suất và hiệu quả tài chính thể hiện khá rõ: khoảng 90% ghi nhận AI cải thiện năng suất nhân viên, 62% cho biết AI hỗ trợ ra quyết định tốt hơn, 52% ghi nhận tác động đến đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, chỉ 33% ghi nhận tiết kiệm chi phí, 23% cải thiện trải nghiệm khách hàng và 15% tăng trưởng doanh thu.
Ông Trần Nhất Minh, Phó Tổng Giám đốc kiêm CIO Ngân hàng VIB, Trưởng ban Cố vấn CIO Vietnam cho rằng, khi AI đi từ thử nghiệm vào vận hành thực tế, thách thức lớn không còn chỉ là lựa chọn công nghệ. “Doanh nghiệp phải xác định rõ bài toán kinh doanh cần giải quyết, ai sở hữu kết quả, cách đo lường giá trị và làm thế nào để công nghệ, dữ liệu và con người cùng vận hành theo một mục tiêu chung”, ông Trần Nhất Minh nhấn mạnh.
Cần nhiều lớp bảo vệ để ngăn chặn lừa đảo bằng AI
Cùng với cơ hội nâng cao năng suất, AI cũng làm gia tăng nguy cơ giả mạo, đặc biệt qua công nghệ deepfake. Những hình ảnh, video hoặc giọng nói giả có thể bị lợi dụng để thao túng tâm lý, khiến người dùng tự chuyển tiền cho kẻ gian. Vì vậy, thúc đẩy ứng dụng AI cần đi đôi với bảo vệ dữ liệu, nâng cao nhận thức và củng cố an toàn giao dịch số.
Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công nghệ kiêm Giám đốc Khối Dịch vụ công nghệ mới FPT IS (Tập đoàn FPT), cho rằng cần có giải pháp đồng bộ cho ba nhóm: người dùng, doanh nghiệp và hệ thống tài chính - ngân hàng.
Với người dùng, đại diện FPT IS khuyến nghị thực hiện nguyên tắc “3 không”: không cài đặt ứng dụng “lạ”; không chuyển tiền trong tình huống bị thúc giục; không bỏ qua cảnh báo khi tài khoản người nhận có dấu hiệu gian lận. Bởi hiện nay, các cuộc tấn công ngày càng nhắm vào con người, lợi dụng tâm lý và sự thiếu cảnh giác để chiếm đoạt tài sản.
Đối với doanh nghiệp, bên cạnh biện pháp bảo vệ an ninh mạng và phòng chống deepfake (giả mạo khuôn mặt, giọng nói), việc thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thông tin bị lộ có thể trở thành kẽ hở để kẻ gian khai thác, phục vụ những cuộc tấn công tiếp theo.
Ở cấp độ hệ thống tài chính - ngân hàng, xác thực sinh trắc học và công nghệ phát hiện giả mạo cần tiếp tục được nâng cấp trước sự phát triển của video deepfake. Phân tích dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường, chẳng hạn lệnh giao dịch xuất hiện từ những địa điểm khác nhau, cũng có thể hỗ trợ nhận diện nguy cơ gian lận.
Theo ông Nguyễn Xuân Việt, cần kết hợp nhiều lớp bảo vệ, từ nâng cao nhận thức người dùng, bảo vệ dữ liệu doanh nghiệp đến tăng cường năng lực phát hiện và ngăn chặn gian lận. Đây là điều kiện quan trọng để các giao dịch số được an toàn, tạo nền tảng cho doanh nghiệp khai thác lợi ích của AI.
AI chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được triển khai đúng bài toán, gắn với năng lực con người, có hiệu quả đo lường được và đi kèm cơ chế bảo vệ đủ mạnh. Đó cũng là cách để doanh nghiệp biến cơ hội từ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thành năng suất, giá trị kinh tế và năng lực cạnh tranh bền vững.
