Theo Ian Bremmer, Giáo sư nghiên cứu toàn cầu tại Đại học New York (Mỹ), trong khi các phương tiện truyền thông đang tập trung vào cuộc cạnh tranh để hình thành một chính phủ mới tại Ukraine, sự bất ổn tại những khu vực mà có đa số người Nga sinh sống và tìm hiểu xem Tổng thống bị phế truất Viktor Yanukovych hiện đang ở đâu, thì tại “phía sau hậu trường”, Nga, Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ đang xác định những "kịch bản" tiếp theo ở quốc gia này.
Với Nga, Moskva đã không có nhiều sự lựa chọn tối ưu trong tuần này bởi vì Tổng thống Viktor Yanukovych thân Nga đã “mất tích” và một chính phủ mới đang được hình thành tại Kiev. Nhưng Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố rằng nước này "sẽ tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine" đồng thời sẵn sàng cùng làm việc với phương Tây để giải quyết cuộc khủng hoảng song cho biết lợi ích của toàn bộ nhân dân Ukraine cần phải được xem xét và mọi thỏa thuận đã đạt được cần phải được thực thi.
 Xung đột giữa những người biểu tình ủng hộ Nga và người biểu tình ủng hộ chính quyền lâm thời Ukraine bên ngoài cơ quan lập pháp thủ phủ Simferopol thuộc khu vực Crimea. Ảnh: AFP/TTXVN |
Giáo sư Ian Bremmer cho rằng trong thời gian tới, Nga sẽ có cơ hội để thực hiện vai trò truyền thống tích cực của mình tại Ukraine. Cho dù EU và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) sẽ trợ giúp tài chính lớn bao nhiêu đi chăng nữa thì Kiev vẫn cần nguồn năng lượng có giá ưu đãi từ Nga cũng như dòng chảy thương mại và đầu tư ổn định dọc biên giới hai nước trong tương lai. Đó là hai vấn đề quan trọng mà kinh tế Ukraine chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Moskva. Do đó, Nga sẽ không bị mất vai trò của mình tại Ukraine.
Theo Fiona Hill, chuyên gia tại Viện Brookings đồng thời là tác giả một cuốn sách viết về ông Putin nói rằng Tổng thống Nga có chiến thuật giỏi hơn các nhà lãnh đạo khác bằng việc chờ cho thời cơ chín muồi và sau đó hành động một cách chắc chắn, khi cảm thấy các đối thủ của mình không còn ở thế cân bằng nữa. Bà cho rằng việc nắm giữ quyền lực của Tổng thống Putin là rất vững chắc và Moskva sẽ tiếp tục giữ vai trò chính trong cuộc chơi ở khu vực từ châu Âu tới Trung Đông trong những năm tới. Bà nói: "Bạn không thể bỏ qua nước Nga. Chúng ta phải nhạy bén hơn trong cuộc chơi này".
Trong khi đó, EU cũng chưa có sự thống nhất về vấn đề Ukraine. Nhưng do tình hình bạo lực cùng với sự tập trung của giới truyền thông khiến chính phủ các nước EU phải chuẩn bị hỗ trợ tài chính khẩn cấp cho Kiev. Một khi Ukraine thành lập được chính phủ mới, sự kết hợp giữa các tổ chức và chính phủ châu Âu sẽ tạo ra nguồn tiền đủ lớn cho phép IMF có thời gian đưa ra một chiến lược về Ukraine trong vài năm tới, nhưng EU sẽ bị chia rẽ về vấn đề này trong thời gian tiếp theo.
Vấn đề quan trọng đặt ra là liệu IMF có bỏ bớt những đòi hỏi đối với Ukraine để giúp nước này vượt qua giai đoạn khó khăn hay không? Trước đây, IMF đã từng đặt ra những điều kiện cải cách kinh tế mà một chính phủ mới thành lập tại Ukraine không thể đáp ứng. Lần này, những dấu hiệu ban đầu cho thấy có thể IMF có thể rút bớt các điều kiện. Nhưng khi “bệnh nhân” Ukraine vượt qua được cơn nguy kịch, liệu Ukraine có thể tự đứng vững mà không cần sự trợ giúp thêm của EU? Ngoài ra, chính EU cũng không muốn có một cuộc chiến kéo dài với Nga, nước đang cung cấp 28% lượng khí đốt nhập khẩu của họ.
Giới bình luận cho rằng cho tới nay phản ứng của Mỹ và châu Âu đối với cuộc khủng hoảng ở Ukraine là khá chậm chạp. Việc cung cấp viện trợ cho chính phủ mới ở Ukraine được thực hiện theo chương trình cho vay của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), song chương trình này đòi hỏi Ukraine phải có các cuộc cải cách kinh tế sâu rộng như cắt giảm dài hạn trợ giá của nhà nước đối với nhiên liệu. Trong khi đó, Putin đã đề nghị khoản viện trợ 15 tỉ USD cho ông Yanukvych trước khi ông này bị lật đổ. Chương trình viện trợ của Nga không đi kèm với sự ràng buộc nào.
Với Mỹ, cho dù chính quyền Tổng thống Barack Obama không ưa chính quyền của ông Vladimir Putin, nhưng với thiện ý sẵn sàng khẳng định mình của ông Putin tại các điểm nóng địa chính trị có lợi ích của Mỹ - ví dụ như Syria và Iran - thì không ai tại Nhà Trắng muốn có một cuộc chiến với Moskva. Dù có lý do nào đi chăng nữa, Washington cũng không muốn có một cuộc đối đầu tốn kém và không cần thiết với Moskva.
Đối với các quan chức trong chính quyền Obama, ông Putin là mối quan ngại chứ không phải là mối đe dọa. Họ cho rằng bất kỳ cuộc thảo luận nào nhắc lại thời Chiến tranh Lạnh (giữa Liên Xô và Mỹ) đều là thiếu thận trọng và mang lại tác dụng không mong muốn. Một quan chức cấp cao thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ mới đây đã phát biểu: "Đây là một thế giới mà trong đó chúng ta cần hợp tác với người Nga. Mỹ không nên chống lại Nga".
Theo ông Bremmer, Mỹ sẽ dùng sức ảnh hưởng của mình tại IMF để giúp đỡ Ukraine và cũng sẽ khuyến khích chính phủ mới tại Kiev tìm đến các đồng minh cũ của ông Viktor Yanukovych trong giới doanh nhân, chính trị gia, giảm bớt sự lo lắng những lãnh đạo và người dân các tỉnh có đa số người Nga sinh sống, duy trì một sự cân bằng mong manh giữa Nga và EU cho dù Kiev về lâu dài vẫn xích lại gần phương Tây. Nếu Ukraine phản đối thì Nga cũng thấy rằng Washington không có ý định làm Moskva bẽ mặt. Mỹ hiểu rằng Ukraine vẫn rất cần Nga và phải chấp nhận điều đó.
Tóm lại, tác giả cho rằng: Với sự mong manh của Ukraine cả về kinh tế và chính trị hiện nay cùng những đòi hỏi của EU và những hạn chế của Mỹ, phương Tây không thể thắng trong "cuộc chiến" ở Ukraine.
CT (Tổng hợp)
