Địa phương định hướng phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước xây dựng làng nghề truyền thống, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế và du lịch.
Gìn giữ nghề truyền thống
Được thiên nhiên ưu đãi về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, xã Pắc Ta có giống lúa nếp Co Giàng với hương thơm đặc trưng, thích hợp để chế biến cốm. Từ lâu, người Thái nơi đây đã gìn giữ nghề làm cốm như một nét văn hóa truyền thống, gắn với tập quán sản xuất và đời sống sinh hoạt của cộng đồng.
Trước đây, cốm chủ yếu được các gia đình chế biến để sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày. Những năm gần đây, nhận thấy nhu cầu thị trường và giá trị kinh tế của sản phẩm, người dân từng bước mở rộng quy mô sản xuất, đưa cốm Co Giàng trở thành mặt hàng được nhiều khách hàng tìm mua.
Chị Lường Thị Tơm ở bản Pắc Ta (xã Pắc Ta) chia sẻ, chị biết làm cốm từ nhỏ. Từ kinh nghiệm được truyền lại qua nhiều thế hệ, gia đình chị duy trì nghề làm cốm, từng bước mở rộng sản xuất để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Hiện mỗi năm, gia đình chị sản xuất hơn 2 tấn cốm Co Giàng thành phẩm.
Theo chị Tơm, nghề làm cốm không chỉ giúp gia đình có thêm nguồn thu nhập mà còn tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương. Việc đưa sản phẩm truyền thống ra thị trường là cách để đồng bào phát huy giá trị văn hóa của dân tộc, đồng thời khai thác lợi thế từ giống lúa bản địa.
Chị Tơm mong muốn địa phương quan tâm xây dựng thương hiệu cốm Co Giàng, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Khi sản phẩm được nhiều người biết đến, nghề làm cốm có thể trở thành điểm nhấn thu hút du khách đến trải nghiệm quy trình chế biến, tìm hiểu văn hóa người Thái và mua sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Bí thư Chi bộ bản Pắc Ta Đào Hồng Vân cho biết, trước đây người dân chủ yếu làm cốm phục vụ nhu cầu của gia đình. Nhờ giống lúa nếp Co Giàng có hương vị thơm ngon, phù hợp với việc chế biến cốm, một số hộ đã thử đưa sản phẩm ra bán và nhận thấy hiệu quả kinh tế tích cực.
Từ đó, nghề làm cốm ở địa phương dần phát triển, thu hút ngày càng nhiều hộ tham gia. Chi bộ cùng người dân đang định hướng xây dựng bản trở thành nơi phát triển nghề làm cốm Co Giàng truyền thống. Đây không chỉ là cách nâng cao thu nhập mà còn góp phần gìn giữ kinh nghiệm sản xuất, bảo tồn nét đẹp văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Hiện bản Pắc Ta có 45 hộ làm cốm, có một số gia đình làm nhiều từ 500 kg đến 3 tấn mỗi năm. Cốm Co Giàng có giá khoảng 150 ngàn đồng/kg. Nghề truyền thống đang mở ra hướng phát triển kinh tế dựa trên lợi thế nông nghiệp và bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Phát triển vùng nguyên liệu
Để nghề làm cốm phát triển ổn định, xã Pắc Ta xác định vùng nguyên liệu là yếu tố quan trọng, quyết định chất lượng và khả năng duy trì sản xuất lâu dài. Hiện, toàn xã có khoảng 120 ha trồng lúa nếp Co Giàng trồng tập trung ở bản Liên Hợp, bản Pắc Ta. Dự kiến trong năm 2027, địa phương phát triển thêm 50 ha, từng bước đáp ứng nhu cầu nguyên liệu khi sản xuất cốm được mở rộng.
Hiện, cốm Co Giàng đã được công nhận sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao của tỉnh Lai Châu. Phó Chủ tịch UBND xã Pắc Ta Mai Văn Sáng chia sẻ, địa phương đang định hướng xây dựng làng nghề truyền thống cốm Co Giàng. Đồng thời, ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao sản lượng, chất lượng và giá trị sản phẩm.
Việc phát triển nghề làm cốm cần gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, cải tiến quy trình chế biến và từng bước xây dựng thương hiệu. Đây là những yếu tố quan trọng để sản phẩm truyền thống đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường, tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân.
Cùng với mở rộng sản xuất, việc bảo tồn phương thức chế biến truyền thống, giữ gìn hương vị đặc trưng của cốm Co Giàng cần được chú trọng. Sản phẩm muốn phát triển bền vững phải bảo đảm chất lượng ổn định, vệ sinh an toàn thực phẩm, có bao bì phù hợp và thông tin nguồn gốc rõ ràng. Đây cũng là cơ sở để từng bước mở rộng kênh phân phối, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Bên cạnh giá trị hàng hóa, cốm Co Giàng còn có tiềm năng trở thành sản phẩm phục vụ du lịch trải nghiệm. Thông qua việc tổ chức cho du khách tìm hiểu vùng trồng nếp, quan sát các công đoạn làm cốm và thưởng thức sản phẩm tại địa phương, xã Pắc Ta có thể giới thiệu nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực của đồng bào Thái; đồng thời, tạo thêm sinh kế cho người dân.
Từ nghề làm cốm phục vụ nhu cầu gia đình, người dân bản Pắc Ta đang từng bước tạo dựng sinh kế từ giống lúa truyền thống và tri thức văn hóa của dân tộc mình. Với lợi thế về nguyên liệu, kinh nghiệm chế biến và sự tham gia ngày càng tích cực của các hộ dân, cốm Co Giàng có cơ hội trở thành sản phẩm đặc trưng của xã Pắc Ta.
Phát triển cốm Co Giàng theo hướng hàng hóa không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa người Thái. Khi nghề truyền thống được bảo tồn, sản phẩm có đầu ra ổn định và người dân trực tiếp hưởng lợi, văn hóa sẽ trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, góp phần nâng cao đời sống đồng bào vùng cao Lai Châu.