Theo tạp chí National Interest, quan hệ song phương Mỹ - Trung ngày càng có khả năng định hình những vấn đề mà các quốc gia khác khó có thể đứng ngoài.
Hàng năm vào tháng 9, các nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại New York để tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ). Các đoàn tùy tùng, sự kiện, họp báo và bài phát biểu diễn ra dày đặc, thu hút sự chú ý trong vài ngày trước khi thành phố trở lại nhịp sống thường nhật.
Trong khi hoạt động ngoại giao diễn ra tại New York, một diễn biến đáng chú ý khác lại diễn ra ở Washington. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ và hội đàm với Tổng thống Donald Trump. Đây là cuộc gặp thứ hai trong một chuỗi 4 cuộc gặp dự kiến giữa hai nhà lãnh đạo, bắt đầu từ chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Trump tới Trung Quốc hồi tháng 5/2026.
Cuộc gặp ngày 24/9 diễn ra trong thời điểm các nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại LHQ, khiến sự chú ý quốc tế đồng thời hướng tới hai diễn đàn ngoại giao.
Khác với các khuôn khổ đa phương có sự tham gia của nhiều nước, các cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc chỉ tập trung vào hai bên. Do quy mô kinh tế, chính trị và chiến lược của hai nước, những thỏa thuận hoặc hiểu biết đạt được giữa Washington và Bắc Kinh có thể tác động đáng kể tới nhiều vấn đề quốc tế.
National Interest cho rằng một cấu trúc quan hệ Mỹ - Trung mang tính song phương đang ngày càng nổi bật trong các vấn đề liên quan tới trật tự quốc tế. Đây là một dạng “G2” không chính thức, trong đó Mỹ và Trung Quốc trực tiếp xử lý những vấn đề có ảnh hưởng rộng, còn các quốc gia khác phải tính toán phản ứng của mình.
Các cuộc gặp Mỹ - Trung hiện tập trung vào nhiều vấn đề như thương mại, chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo (AI) và các vấn đề địa chính trị. Tuy nhiên Reuters nhận định chưa có nhiều kỳ vọng về một đột phá chính sách lớn.
Quan hệ Mỹ - Trung và các vấn đề khu vực
Bắc Kinh đang tận dụng những khoảng trống xuất hiện trong chính sách đối ngoại của Washington để gia tăng ảnh hưởng ở một số khu vực thuộc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Họ cũng tăng cường vai trò tại Trung Đông, đặc biệt là quan hệ với Iran và các vấn đề liên quan tới các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb. Tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh cũng vươn tới nhiều quốc gia Vùng Vịnh.
Ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao ngày càng mở rộng của Trung Quốc khiến các diễn biến tại những khu vực này có thể tác động tới tính toán chiến lược của Washington.
Trong bối cảnh đó, châu Âu và một số quốc gia được gọi là “cường quốc tầm trung” đang tìm cách xác định vai trò của mình trong một môi trường quốc tế đầy biến động. Những cuộc thảo luận về các liên minh mới, khả năng tự chủ chiến lược và vai trò của các nước tầm trung ngày càng được quan tâm.
Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa hình thành một khuôn khổ đủ rõ để thay thế hoặc cân bằng với ảnh hưởng của quan hệ Mỹ - Trung.
AI và những quy tắc mới
Một lĩnh vực khác có thể thể hiện rõ hơn vai trò của mối quan hệ Mỹ - Trung trong các vấn đề toàn cầu là AI.
Hai nước đang bắt đầu thảo luận về các cơ chế liên quan tới công nghệ này. Theo National Interest, những cuộc trao đổi đó có thể gợi nhớ tới các cuộc đàm phán quốc tế trước đây về vũ khí hủy diệt hàng loạt, khi các cường quốc tìm cách thiết lập những nguyên tắc nhằm kiểm soát một công nghệ có khả năng làm thay đổi cán cân chiến lược.
Tuy nhiên, vấn đề quản trị AI trên thực tế đang được thảo luận rộng rãi ở nhiều cấp độ, trong đó có LHQ và các tổ chức quốc tế khác. Trong bài phát biểu cuối cùng tại Đại hội đồng LHQ ngày 22/9, Tổng Thư ký António Guterres kêu gọi xây dựng một khuôn khổ quản trị rủi ro AI mang tính đa phương, với cơ chế giám sát độc lập.
Điều này cho thấy các vấn đề công nghệ mới không chỉ được quyết định trong quan hệ giữa những cường quốc lớn, mà còn là chủ đề các cuộc thảo luận rộng hơn giữa nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế.
Một trật tự quốc tế đang thay đổi
Câu hỏi được đặt ra là các nước châu Âu và những quốc gia tầm trung sẽ có vai trò như thế nào nếu quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục có ảnh hưởng lớn tới việc định hình các vấn đề quốc tế.
National Interest cho rằng thay vì chỉ quan sát sự cạnh tranh giữa Washington và Bắc Kinh, các nước khác sẽ phải tìm cách xác định lợi ích, khả năng tự chủ và không gian hành động của mình.
Trọng tâm của quá trình này đang dần chuyển từ các diễn đàn đa phương sang những cuộc tiếp xúc trực tiếp giữa các cường quốc. Tuy nhiên, trên thực tế, các diễn đàn đa phương như LHQ vẫn là nơi tập hợp đông đảo các quốc gia để thảo luận về những vấn đề toàn cầu, từ xung đột, biến đổi khí hậu đến quản trị AI. Cuộc tranh luận hiện nay vì thế không chỉ xoay quanh quan hệ Mỹ - Trung mà còn liên quan tới cách các thể chế đa phương thích ứng với sự thay đổi trong tương quan sức mạnh quốc tế.
Cuộc gặp Donald Trump - Tập Cận Bình ngày 24/9 diễn ra trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tìm cách duy trì sự ổn định trong quan hệ song phương, đồng thời xử lý nhiều vấn đề từ thương mại tới các vấn đề địa chính trị.
Theo National Interest, một vấn đề rộng lớn hơn đang được đặt ra: trong khi quan hệ Mỹ - Trung ngày càng có tác động tới các vấn đề kinh tế, công nghệ và địa chính trị thế giới, các quốc gia khác sẽ cần tìm cách bảo đảm lợi ích và tiếng nói của mình trong một trật tự quốc tế đang tiếp tục thay đổi.
