Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau tại Washington ngày 24/9, ba chủ đề từng chi phối cuộc gặp hồi tháng 5 tiếp tục được đặt lên bàn nghị sự: thương mại (trade), công nghệ (technology) và Đài Loan (Taiwan). Trong đó, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến vấn đề công nghệ trở nên cấp thiết hơn.
Theo trang The Conversation, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang tìm cách duy trì ổn định quan hệ kinh tế. Trước thềm hội nghị, hai bên đã nhất trí kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại thêm hai tháng, đến ngày 10/1/2027, tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán rộng hơn.
Tuy nhiên, các vấn đề còn tồn tại cho thấy cuộc gặp khó tạo ra một thay đổi mang tính bước ngoặt ngay lập tức.
Thương mại: Duy trì thỏa thuận hiện có
Thương mại được xem là một trong những nội dung thiết thực nhất tại cuộc gặp.
Tại cuộc gặp ở Busan, Hàn Quốc gần một năm trước, ông Trump và ông Tập Cận Bình đã đạt thỏa thuận theo đó Mỹ giảm một số hạn chế xuất khẩu công nghệ cao và hạ mức thuế đối với hàng hóa Trung Quốc. Đổi lại, Trung Quốc cam kết duy trì dòng chảy khoáng sản quan trọng và đất hiếm cho các doanh nghiệp Mỹ.
Thỏa thuận này hiện được gia hạn đến tháng 1/2027. Theo hãng tin Reuters, hai bên đang hướng tới việc duy trì sự ổn định của quan hệ thương mại, đồng thời tiếp tục thảo luận về thuế quan, khoáng sản quan trọng và tiếp cận thị trường.
Một cơ chế được đề xuất từ trước là Hội đồng Thương mại, nhằm tạo kênh xử lý các vấn đề kinh doanh không thuộc lĩnh vực nhạy cảm. Tuy nhiên, phạm vi và cơ chế hoạt động cụ thể của cơ quan này vẫn đang được hai bên thảo luận.
Một Hội đồng Đầu tư cũng từng được đề xuất nhưng chưa đạt nhiều tiến triển do hai bên còn khác biệt về chức năng và phạm vi.
Đài Loan: Vấn đề khó tìm tiếng nói chung
Đài Loan là vấn đề phức tạp hơn trong quan hệ Mỹ - Trung và khó có khả năng được giải quyết chỉ qua một cuộc gặp cấp cao.
Washington tiếp tục duy trì chính sách “mơ hồ chiến lược” đối với khả năng can thiệp quân sự nếu xảy ra xung đột tại eo biển Đài Loan. Trong khi đó, Bắc Kinh khẳng định lập trường về Đài Loan và tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu thống nhất.
The Conversation cho rằng những thay đổi đáng kể liên quan đến tương lai Đài Loan nhiều khả năng phụ thuộc vào các yếu tố rộng hơn, trong đó có chính trị nội bộ tại Đài Loan và chính sách của Mỹ trong những năm tới.
Trong ngắn hạn, vấn đề được quan tâm tại cuộc gặp có thể là cách Washington và Bắc Kinh kiểm soát bất đồng, tránh để vấn đề Đài Loan trở thành nguồn gây căng thẳng mới trong quan hệ song phương.
Công nghệ và AI: Một tầng cạnh tranh mới
Nếu thương mại và Đài Loan là những vấn đề quen thuộc, AI đang tạo thêm một tầng cạnh tranh mới trong quan hệ Mỹ - Trung.
Tại cuộc gặp hồi tháng 5, hai bên lần đầu đưa vấn đề quản lý AI vào thảo luận. Đến tháng 9, Washington và Bắc Kinh tiếp tục bàn về khả năng thiết lập một cơ chế thông báo cho nhau khi xảy ra những sự cố AI có liên quan đến an ninh quốc gia.
Theo Reuters, Mỹ và Trung Quốc đều là những trung tâm phát triển AI hàng đầu thế giới, trong khi đất hiếm và các khoáng sản quan trọng lại đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất nhiều sản phẩm công nghệ. Điều này khiến công nghệ và chuỗi cung ứng trở thành những vấn đề liên kết chặt chẽ với nhau trong quan hệ song phương.
Một cơ chế liên lạc khẩn cấp về AI đang được xem xét nhằm hạn chế nguy cơ một sự cố công nghệ dẫn tới khủng hoảng ngoài dự kiến.
Tuy nhiên, hợp tác về quản lý AI không đồng nghĩa với việc cạnh tranh công nghệ giữa hai nước giảm xuống. Washington và Bắc Kinh vẫn theo đuổi các chính sách nhằm bảo vệ lợi thế công nghệ của mình, đặc biệt trong những lĩnh vực có liên quan đến an ninh quốc gia.
Những vấn đề khác
Ngoài ba chủ đề trên, vấn đề Iran cũng có thể được đề cập trong cuộc gặp. Quan hệ Mỹ - Trung đang diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục tác động đến giá năng lượng và thương mại quốc tế. Iran là một trong những vấn đề địa chính trị có thể xuất hiện trong chương trình nghị sự của hai nhà lãnh đạo.
Nhưng xét tổng thể, cuộc gặp lần này có ý nghĩa không chỉ ở những thỏa thuận cụ thể mà còn ở việc duy trì kênh đối thoại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Theo The Conversation, các cuộc gặp trực tiếp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tạo ra một kênh để hai bên xử lý những bất đồng về thương mại, công nghệ và các vấn đề an ninh. Trong khi đó, những khác biệt về lợi ích vẫn tồn tại và khó có thể được giải quyết chỉ trong một hội nghị.
Vì thế, cuộc gặp tại Washington được xem là một bước tiếp theo trong quá trình hai nước tìm cách quản lý cạnh tranh và duy trì ổn định quan hệ, hơn là một thời điểm có thể ngay lập tức thay đổi toàn bộ cục diện Mỹ - Trung.
