London đã đưa taxi tự hành vào phục vụ hành khách, đánh dấu bước chuyển của công nghệ lái xe bằng AI từ thử nghiệm sang giao thông đô thị thực tế. Với Việt Nam, câu chuyện này cho thấy công nghệ mới muốn đi vào đời sống cần đi cùng thử nghiệm, tiêu chuẩn an toàn và cơ chế quản lý phù hợp.
Robotaxi bắt đầu chở khách
Ngày 3/9, Uber và công ty công nghệ Anh Wayve bắt đầu cung cấp dịch vụ taxi tự hành tại London. Hành khách đặt UberX, Uber Comfort hoặc Uber Electric trên ứng dụng có thể được ghép với một chiếc Ford Mustang Mach-E chạy điện được trang bị hệ thống lái tự động của Wayve mà không phải trả thêm phí.
Giai đoạn đầu chỉ có 15 xe được đưa vào hoạt động. Đây là lần đầu tiên dịch vụ đi lại tự hành được cung cấp công khai tại Anh.
Tuy nhiên, robotaxi ở London hiện vẫn chưa hoàn toàn không người lái. Một tài xế an toàn được cấp phép vẫn ngồi trong xe để giám sát và có thể can thiệp khi cần thiết.
Điều này cho thấy công nghệ đang ở giai đoạn chuyển tiếp: AI đảm nhận phần lớn nhiệm vụ điều khiển, nhưng con người vẫn giữ vai trò dự phòng.
Wayve phát triển hệ thống AI Driver có khả năng xử lý môi trường giao thông theo thời gian thực. Khác với cách tiếp cận phụ thuộc nhiều vào bản đồ độ phân giải cao được xây dựng trước cho từng khu vực, hệ thống của Wayve được thiết kế để học cách xử lý các tình huống giao thông từ dữ liệu thực tế.
Đường phố mới là bài kiểm tra
Việc robotaxi xuất hiện tại London đáng chú ý không chỉ vì số lượng xe ban đầu còn nhỏ. Thành phố này có mật độ người đi bộ và xe đạp cao, đường phố hẹp, nhiều giao lộ, vòng xuyến và những tình huống giao thông khó dự đoán. Đó là môi trường khác xa một khu thử nghiệm được kiểm soát.
Trong một cuộc trình diễn trước khi dịch vụ được triển khai, một nhân viên đã phải tạm thời giành lại quyền điều khiển chiếc xe tại một giao lộ gần Big Ben. Wayve cho rằng việc duy trì người giám sát là một phần của quá trình kiểm chứng an toàn trước khi tiến tới vận hành hoàn toàn tự động.
London vì thế đang đóng vai trò như một bài kiểm tra thực tế đối với công nghệ xe tự hành. Vấn đề không còn chỉ là AI có thể lái xe hay không, mà là hệ thống có thể xử lý ổn định hàng nghìn tình huống bất ngờ trong môi trường đô thị hay không.
Chính quyền London cũng phải cân nhắc những vấn đề rộng hơn, từ an toàn giao thông, cấp phép và an ninh mạng đến tác động đối với việc làm của tài xế taxi và xe cho thuê.
Trong khi đó, các doanh nghiệp khác cũng chuẩn bị tham gia thị trường. Waymo dự kiến triển khai dịch vụ tại London trong năm nay nếu được phê duyệt, còn Lyft hợp tác với Baidu để hướng tới dịch vụ robotaxi tại thành phố.
Việt Nam có thể thấy gì?
Câu chuyện London cho thấy một công nghệ mới muốn bước từ phòng thí nghiệm ra đường phố cần nhiều hơn một hệ thống AI hoạt động tốt. Công nghệ phải được thử nghiệm trong môi trường thực tế, đánh giá an toàn, xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố và xây dựng cơ chế quản lý phù hợp.
Đây cũng là hướng có thể tham khảo khi Việt Nam phát triển các phương tiện thông minh.
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã xác định phương tiện giao thông thông minh là những xe có khả năng tự động hóa một phần hoặc toàn bộ hoạt động điều khiển, xác định lộ trình và xử lý tình huống khi tham gia giao thông.
Đáng chú ý, Hà Nội trong năm 2026 đã triển khai dự án hệ thống giao thông tự hành thông minh tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội theo mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Đây là một ví dụ cho cách công nghệ mới có thể được đưa vào môi trường thực tế trong phạm vi được kiểm soát trước khi mở rộng.
Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57, trong đó nhấn mạnh phát triển hạ tầng số, làm chủ công nghệ chiến lược, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và đồng thời xây dựng thể chế để khuyến khích đổi mới sáng tạo. Nghị quyết cũng đặt yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong quá trình phát triển công nghệ.
Với xe tự hành, điều đó có thể được cụ thể hóa ở những vấn đề rất thực tế: khu vực nào được phép thử nghiệm, tiêu chuẩn an toàn ra sao, ai chịu trách nhiệm khi hệ thống gặp lỗi, dữ liệu từ phương tiện được quản lý thế nào và khi nào một phương tiện đủ điều kiện chuyển từ thử nghiệm sang vận hành rộng rãi.
Không chỉ là câu chuyện của robotaxi
15 chiếc xe đầu tiên tại London chưa thể tạo ra một cuộc cách mạng giao thông. Nhưng chúng đánh dấu một thay đổi quan trọng: AI đã bắt đầu trực tiếp đảm nhận một phần công việc vốn do con người thực hiện trong một dịch vụ giao thông hàng ngày.
Với Việt Nam, kinh nghiệm đáng chú ý không nhất thiết nằm ở việc nhanh chóng đưa robotaxi ra đường phố, mà ở cách xây dựng môi trường thử nghiệm, tiêu chuẩn an toàn và cơ chế quản lý để những công nghệ mới có thể được kiểm chứng trước khi mở rộng.
Đó cũng là một phần của quá trình đưa công nghệ từ nghiên cứu và thử nghiệm thành sản phẩm, dịch vụ thực tế – một hướng quan trọng trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57.
