Theo đài RT, phát biểu tại cuộc họp thường niên lần thứ 23 của Câu lạc bộ Thảo luận Valdai ở Moskva, Tổng thống Nga Vladimir Putin dành phần lớn thời gian phân tích những biến động của trật tự quốc tế, quan hệ giữa Nga với phương Tây và triển vọng hợp tác với các đối tác như Trung Quốc, Ấn Độ. Trong phần hỏi đáp, ông cũng đề cập trực tiếp đến cuộc xung đột Ukraine, nguy cơ đối đầu hạt nhân và vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong đời sống cũng như hoạt động quân sự.
Thông điệp xuyên suốt bài phát biểu là thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, trong đó các quốc gia cần tìm kiếm những nguyên tắc chung để duy trì hòa bình, thay vì để cạnh tranh quyền lực dẫn tới đối đầu.
Trật tự đa cực và những bất đồng với phương Tây
Mở đầu bài phát biểu, ông Putin cho rằng thế giới đang đứng trước một thực tế mới, với những thay đổi không chỉ về chính trị mà còn tác động tới công nghệ, xã hội, khí hậu, y tế, năng lượng và nhân khẩu học. Theo nhà lãnh đạo Nga, các thách thức và cơ hội đang đan xen, trong khi những quy tắc quốc tế cũ bị xem nhẹ mà chưa có một hệ thống nguyên tắc mới đủ sức thay thế.
Ông kêu gọi các quốc gia ở phương Đông, phương Tây, phương Bắc và phương Nam cùng thỏa thuận về những nguyên tắc cho một trật tự thế giới mới, có khả năng tạo nền tảng cho sự phát triển của nhân loại trong nhiều thập niên tới. Ông nhấn mạnh trách nhiệm của các cường quốc trong việc bảo đảm ổn định toàn cầu, đồng thời cho rằng việc phá vỡ cam kết, biến đối thoại thành công cụ tuyên truyền và không tôn trọng luật pháp sẽ làm suy yếu nền tảng quan hệ quốc tế.
Theo ông Putin, trật tự đa cực đang hình thành sẽ thay thế mô hình mà phương Tây giữ vai trò chi phối. Ông cho rằng một thế giới đa cực thực sự không nên chỉ chuyển từ thế lưỡng cực sang một số cực quyền lực cố định, mà cần phản ánh sự đa dạng về lợi ích và vị thế của các quốc gia.
Nhà lãnh đạo Nga cũng chỉ trích ảnh hưởng của một nhóm nước phương Tây tại các tổ chức quốc tế, trong đó có Liên hợp quốc. Moskva ủng hộ việc tăng vai trò của châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông trong hoạt động của tổ chức này. Tuy nhiên, ông thừa nhận cải tổ Liên hợp quốc là vấn đề khó khăn, bởi cần đạt được sự đồng thuận giữa các thành viên.
Đề cập lịch sử quan hệ Nga - phương Tây, ông Putin cho rằng những bất đồng hiện nay bắt nguồn từ cách các nước xử lý những biến động sau khi Liên Xô tan rã. Ông nhắc lại đề xuất của chính trị gia Đức Egon Bahr về một cơ chế an ninh rộng hơn, có sự tham gia của Mỹ, Liên Xô và các nước Trung, Đông Âu. Theo ông, việc không xây dựng được một cấu trúc an ninh chung đã góp phần duy trì sự chia rẽ ở châu Âu.
Ông cũng cho rằng việc NATO mở rộng về phía đông đi ngược lại những cam kết mà Moskva tin rằng từng được đưa ra. Đây là cách diễn giải của phía Nga về lịch sử quan hệ với phương Tây, vốn vẫn là chủ đề có nhiều tranh luận giữa các bên.
Về quan hệ với châu Âu hiện nay, ông Putin nói Nga không có ý định làm tan rã Liên minh châu Âu (EU) và muốn hợp tác thay vì phá bỏ các cấu trúc hiện hữu. Tuy nhiên, ông chỉ trích việc một số chính trị gia EU phản đối nối lại đối thoại với Moskva, đồng thời cho rằng những khó khăn về ngân sách, nợ công và kinh tế đang tạo thêm sức ép đối với khối.
Ông bác bỏ cáo buộc Nga đang tìm cách dựng lên một “bức màn sắt” mới, cho rằng các biện pháp trừng phạt của phương Tây mới là yếu tố làm gia tăng chia rẽ. Theo ông, an ninh của một quốc gia không thể được xây dựng bằng cách đánh đổi an ninh của quốc gia khác.
Xung đột Ukraine và cảnh báo về Kaliningrad
Cuộc xung đột Ukraine là một trong những chủ đề được ông Putin đề cập nhiều lần trong phần hỏi đáp. Nhà lãnh đạo Nga tiếp tục bác bỏ cách nhìn cho rằng Moskva là bên khởi đầu cuộc chiến, đồng thời cáo buộc phương Tây hậu thuẫn các lực lượng chống Nga tại Ukraine và cung cấp vũ khí cho Kiev.
Ông cho rằng việc các nước phương Tây hỗ trợ Ukraine bằng năng lực trinh sát không gian và chuyên môn kỹ thuật đã góp phần tạo điều kiện cho những cuộc tấn công tầm xa nhằm vào lãnh thổ Nga. Theo ông, điều này làm gia tăng nguy cơ các nước cung cấp vũ khí bị cuốn sâu hơn vào xung đột. Ông nhấn mạnh Moskva phải tính đến những nguy cơ đó, nhưng nói Nga không có ý định ngay lập tức tấn công lãnh thổ hay cơ sở của các nước viện trợ vũ khí cho Kiev.
Đề cập khả năng xảy ra một cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào Nga, đặc biệt tại vùng Kaliningrad, ông Putin tuyên bố Moskva sẽ đáp trả bằng mọi phương tiện sẵn có. Ông đồng thời cho rằng những tuyên bố về khả năng chiến tranh với Nga trong giai đoạn 2029-2030, đi kèm các hoạt động quân sự cụ thể, đang làm gia tăng căng thẳng.
Nhà lãnh đạo Nga phủ nhận Moskva đang đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân hoặc có kế hoạch tấn công các nước châu Âu trong những năm tới. Tuy nhiên, ông cảnh báo việc liên tục vượt qua các giới hạn an ninh và theo đuổi mục tiêu đánh bại đối thủ về mặt chiến lược có thể đẩy xung đột tới ngưỡng nguy hiểm, nơi các phản ứng trả đũa nối tiếp nhau và khó kiểm soát.
Ông nhấn mạnh không ai có thể bảo đảm rằng những vũ khí có khả năng hủy diệt sự sống sẽ không bao giờ được sử dụng. Vì thế, theo ông, ngoại giao thực chất và việc tính đến lợi ích an ninh của tất cả các bên là điều cần thiết để ngăn chặn một cuộc đối đầu vượt khỏi tầm kiểm soát.
BRICS, Trung Quốc và những hành lang hợp tác mới
Trong bối cảnh quan hệ với phương Tây căng thẳng, ông Putin đề cao vai trò của các cơ chế hợp tác ngoài những cấu trúc do phương Tây chi phối, đặc biệt là BRICS. Theo ông, nguyên tắc bình đẳng giữa các thành viên, không có một nước giữ vai trò áp đảo là yếu tố khiến nhóm này trở nên hấp dẫn.
Ông cho biết BRICS đang mở rộng hợp tác nhân văn, đồng thời phát triển các cơ chế tài chính và hệ thống thanh toán ít phụ thuộc vào sự can thiệp từ bên ngoài. Nhà lãnh đạo Nga mô tả quá trình này như việc từng bước hình thành một cấu trúc mới, dù không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho sự thay đổi.
Về quan hệ với Trung Quốc, ông Putin nhắc lại quan điểm hai nước là những quốc gia có bản sắc văn minh riêng, cần bảo vệ lịch sử, truyền thống và các giá trị của mình. Ông đánh giá quan hệ hữu nghị và tin cậy giữa Moskva và Bắc Kinh là một yếu tố góp phần ổn định chính trị toàn cầu.
Đối với Ấn Độ, ông bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác trong khai thác Tuyến đường biển phương Bắc, hành lang hàng hải chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga. Ông cho biết tàu container Trung Quốc và Hàn Quốc đã thực hiện các chuyến đi thử nghiệm trên tuyến này, đồng thời Moskva đang thảo luận khả năng hợp tác với New Delhi. Theo ông, các hành lang vận tải quốc tế có triển vọng cần được khai thác chung và không trở thành nguồn gây xung đột.
Ông Putin cũng đề cập quan hệ với Mỹ, nói rằng ông có mối quan hệ tốt với Tổng thống Donald Trump và ghi nhận những nỗ lực của nhà lãnh đạo Mỹ nhằm giải quyết xung đột Ukraine. Tuy nhiên, ông cho rằng các yếu tố gây căng thẳng trong quan hệ Nga - Mỹ đã tích tụ qua nhiều thập niên, không chỉ xuất hiện trong thời gian gần đây. Ông bày tỏ hy vọng những bất đồng này sẽ dần được tháo gỡ, mở ra cơ hội hợp tác cùng có lợi.
AI và nguy cơ chiến tranh mất kiểm soát
Một nội dung đáng chú ý khác trong bài phát biểu là những cảnh báo của Tổng thống Putin về tác động của AI đối với xã hội và an ninh. Ông cho rằng công nghệ này sẽ làm thay đổi hầu hết các lĩnh vực của đời sống trong những năm tới, nhưng tốc độ phát triển quá nhanh khiến con người khó dự đoán đầy đủ hệ quả.
Ông Putin nhắc lại sự kiện tháng 9/1983, khi sĩ quan Liên Xô Stanislav Petrov nghi ngờ hệ thống cảnh báo sớm báo động sai về một cuộc tấn công tên lửa của Mỹ. Theo ông Putin, việc Petrov không lập tức tin vào tín hiệu của hệ thống đã giúp tránh nguy cơ phản ứng quân sự nghiêm trọng. Ông đặt vấn đề rằng nếu khi đó quyết định được giao cho AI, kết quả có thể đã khác.
Nhà lãnh đạo Nga cũng cảnh báo việc số hóa chiến tranh có thể khiến thương vong bị nhìn nhận như những con số trên màn hình, làm giảm cảm nhận về hậu quả thực tế của bạo lực. Khi các hệ thống tự động và thuật toán ngày càng tham gia vào hoạt động quân sự, nguy cơ xung đột trở nên tàn khốc hơn cũng tăng lên.
Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế thảo luận về những giới hạn nhân đạo trong chiến tranh, đồng thời cho rằng các quốc gia cần bảo vệ chủ quyền số và bản sắc của mình mà không tự cô lập khỏi tiến bộ công nghệ toàn cầu. Theo ông, thách thức không chỉ nằm ở việc phát triển AI, mà còn ở cách con người kiểm soát và sử dụng công nghệ này.
Kết thúc bài phát biểu, ông Putin kêu gọi các nước gác lại tham vọng và lợi ích ích kỷ, cùng giải quyết bất bình đẳng, suy thoái môi trường và những nguy cơ do công nghệ tạo ra. Ông bày tỏ hy vọng các thế hệ sau sẽ nhìn nhận giai đoạn hiện nay như thời điểm nhân loại lựa chọn từ bỏ đối đầu quân sự để xây dựng một trật tự thế giới ổn định hơn.
