Việc xây dựng hai chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu học tập tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số và học sinh có nguyện vọng; góp phần bảo tồn, phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa truyền thống, đồng thời phát triển phẩm chất, năng lực người học theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Theo dự thảo, Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu đều là môn học tự chọn thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ, được tổ chức dạy học từ lớp 1 đến lớp 5. Đối tượng học tập không chỉ gồm học sinh dân tộc Mường, dân tộc Cơ Tu mà còn có học sinh các dân tộc khác có nhu cầu học tập hai ngôn ngữ này.
Việc tổ chức dạy học theo hình thức tự chọn nhằm đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của học sinh, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương và cơ sở giáo dục. Thông qua môn học, học sinh được bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Hai chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, lấy bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe làm trục xuyên suốt, trong đó chú trọng kỹ năng đọc và viết. Học sinh từng bước nhận biết chữ viết, đọc hiểu văn bản, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn văn ngắn; biết giao tiếp, trình bày ý kiến, lắng nghe và phản hồi phù hợp.
Bên cạnh năng lực ngôn ngữ, chương trình chú trọng hình thành năng lực văn học thông qua việc tiếp xúc với truyện, thơ, lời nói nghệ thuật và các văn bản phản ánh đời sống cộng đồng. Yêu cầu cần đạt được thiết kế phù hợp với đặc điểm nhận thức, tâm lý và tiến trình học tập của học sinh từng lớp.
Đáng chú ý, dự thảo hai chương trình được xây dựng trên cơ sở đặc trưng riêng của từng ngôn ngữ, không áp dụng máy móc các đặc điểm của tiếng Việt vào việc dạy học tiếng dân tộc thiểu số.
Đối với tiếng Mường, phụ lục chương trình giới thiệu bảng chữ cái gồm 29 chữ cái, hệ thống âm, vần, thanh điệu và các quy luật chính tả; đồng thời trình bày những biến thể tiếng Mường tại các địa bàn khác nhau.
Đối với tiếng Cơ Tu, phụ lục giới thiệu bảng chữ cái gồm 36 chữ cái cùng những đặc điểm riêng của hệ thống âm và chữ viết. Đây là ngôn ngữ phi thanh điệu, trong đó một số dấu được sử dụng để phân biệt độ dài nguyên âm, không phải dấu thanh như trong tiếng Việt.
Việc làm rõ đặc điểm hệ thống chữ viết và sự đa dạng phương ngữ nhằm tạo cơ sở biên soạn tài liệu, lựa chọn ngữ liệu, hướng dẫn dạy học phù hợp; giúp học sinh nhận diện đúng cấu trúc ngôn ngữ, hạn chế nhầm lẫn khi học đọc, viết, đồng thời tôn trọng sự đa dạng trong thực hành ngôn ngữ của cộng đồng.
Một nội dung quan trọng khác là tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống vào quá trình dạy học. Các ngữ liệu được lựa chọn gắn với đời sống, phong tục, tập quán của đồng bào, có mức độ phù hợp với từng lớp học.
Đối với tiếng Mường, nội dung giáo dục văn hóa được gợi ý thông qua các chủ đề về cách xưng hô, ẩm thực, nhà ở, trò chơi dân gian, nhạc cụ, nghề thủ công, trang phục, truyện cổ, dân ca, lễ hội và di tích văn hóa.
Đối với tiếng Cơ Tu, học sinh được tìm hiểu về gia đình, nhà Gươl, ẩm thực, trò chơi dân gian, nhạc cụ, nghề dệt Zèng, truyện dân gian, phong tục, lễ hội và các địa danh văn hóa.
Thông qua các hoạt động đọc, viết, nói và nghe gắn với những chủ đề này, học sinh vừa rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, vừa nâng cao hiểu biết, hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ di sản văn hóa của cộng đồng.
Dự thảo hai chương trình quy định yêu cầu cần đạt theo từng lớp và những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ, văn hóa nhưng không ấn định cứng toàn bộ nội dung dạy học. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục chủ động lựa chọn ngữ liệu, phương pháp và hoạt động học tập phù hợp với đặc điểm học sinh, phương ngữ và điều kiện thực tế.
Việc tổ chức dạy học được định hướng tăng cường thực hành, giao tiếp, vận dụng ngôn ngữ trong những tình huống gần gũi; kết hợp hoạt động trên lớp với trải nghiệm văn hóa phù hợp lứa tuổi.
Đánh giá kết quả học tập cần bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, chú trọng sự tiến bộ của học sinh trong sử dụng ngôn ngữ và tiếp nhận các giá trị văn hóa, tránh thiên về ghi nhớ kiến thức đơn thuần.
