Tại Rạp Hồng Hà, Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, hành trình “Nhập Cung” do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam thực hiện đang mở ra một cách tiếp cận mới với nghệ thuật sân khấu truyền thống. Ở đó, khán giả không chỉ ngồi dưới ánh đèn sân khấu để dõi theo câu chuyện của những nhân vật xa xưa, mà được trao cho một thân phận, một hành trình và những đặc quyền riêng, tự mình bước vào thế giới cung đình.
Sân khấu truyền thống bước ra ngoài khán phòng
Lấy cảm hứng từ văn hóa cung đình và nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam, “Nhập Cung” kết hợp không gian trình diễn với tư duy trải nghiệm nhập vai. Nghi lễ, nghệ thuật truyền thống, không gian cung đình và những tương tác trực tiếp được đan cài, tạo nên một hành trình mà ở đó, ranh giới giữa người xem và người diễn dường như được xóa nhòa ngay từ những bước chân đầu tiên.
Mỗi đêm diễn được mở ra như một đêm hội trong cung đình. Khán giả đến Rạp Hồng Hà không chỉ để xem một vở diễn, mà trở thành những “thần dân” được đích thân nhà vua triệu vào cung. Tùy theo hạng vé, mỗi người được trao một thân phận và bắt đầu hành trình khám phá thế giới riêng của mình.
Có người là “Lữ khách”, có người trở thành “Trạng nguyên”, cũng có người nhập vai “Tri phủ”. Mỗi thân phận lại đi kèm những trải nghiệm khác nhau. Người tham gia có thể khám phá cung môn, sưu tầm ngự phẩm, gặp Thầy pháp để rút thẻ thay đổi thân phận. Với Trạng nguyên, hành trình có thêm Mật lục được chuẩn bị sẵn và trải nghiệm thay đổi diện mạo. Trong khi đó, Tri phủ được trải nghiệm nghi thức dâng hương, hóa thân thành quan lại, diện kiến Hoàng gia và nhận Ban phẩm từ nhà vua.
Mỗi lần “Nhập Cung” vì thế có thể là một lần mở ra một câu chuyện khác. Cùng một không gian, nhưng mỗi người lại có một thân phận, một lộ trình và những trải nghiệm riêng. Từ tâm thế tò mò, háo hức ngay khi bước qua cánh cửa cung môn, khán giả dần bị cuốn vào thế giới được tạo dựng bằng âm thanh, nghi lễ, phục trang, nhân vật và những tương tác trực tiếp.
Đây cũng chính là điểm đáng chú ý trong cách sân khấu truyền thống tìm kiếm một đời sống mới: không thay đổi những giá trị cốt lõi của nghệ thuật, nhưng thay đổi cách đưa khán giả đến gần những giá trị ấy.
Sau hành trình “Nhập Cung”, những “thần dân” bước vào khán phòng để thưởng thức vở tuồng “Triệu Đình Long Cứu Chúa”. Nếu ở phần trải nghiệm, khán giả được chủ động khám phá và tương tác, thì khi màn diễn mở ra, họ lại trở về với vẻ đẹp đặc trưng của sân khấu tuồng.
Tiếng trống trận rộn rã, những đường võ thuật sắc nét, nghệ thuật hóa trang, phục trang cùng những lời ca bi tráng, trung nghĩa đưa khán giả trở lại với một thế giới sân khấu giàu tính ước lệ và biểu tượng.
Điều thú vị là sau khi đã được “làm quen” với không gian cung đình bằng chính trải nghiệm của mình, khán giả dường như bước vào vở diễn với một tâm thế khác. Những nhân vật trên sân khấu không còn hoàn toàn xa lạ; không gian cung đình cũng không còn chỉ là một phông nền. Người xem đã có một “vai diễn” của riêng mình trước khi trở thành khán giả.
Những tràng pháo tay vang lên sau các phân đoạn đặc sắc cho thấy sức hấp dẫn của nghệ thuật tuồng vẫn có thể chạm tới khán giả hôm nay khi được đặt trong một cách tiếp cận phù hợp.
Từ người xem thành “người trong cuộc”
Với Mei Sha, du khách đến từ Mỹ, hành trình khám phá Rạp Hồng Hà là cơ hội để tận hưởng trọn vẹn một trải nghiệm nghệ thuật truyền thống của Việt Nam. Chị hào hứng chia sẻ cảm giác như đang “sống trong một câu chuyện cổ tích”, được lạc vào một giấc mơ với nghệ thuật và không khí đặc biệt tại đây.
Một trong những khoảnh khắc khiến Mei Sha ấn tượng nhất là khi bước vào khán phòng và nhìn thấy các nghệ sĩ đang chuẩn bị lên sân khấu. Với chị, sự gần gũi ấy tạo nên một trải nghiệm đặc biệt, đến mức chị đánh giá chương trình “10/10, thậm chí phải là 100/10”.
Không chỉ du khách quốc tế, những cách tiếp cận mới cũng đang tạo ra sự tò mò với khán giả trẻ trong nước. Bạn trẻ Đinh Diễm Quỳnh (khán giả đến từ Hà Nội) biết đến chương trình qua các nền tảng mạng xã hội Facebook và Zalo. Từng nhiều lần xem tuồng, chèo, Quỳnh đến “Nhập Cung” với mong muốn tìm kiếm một trải nghiệm mới mẻ.
Điều khiến cô bạn GenZ thích thú chính là những hoạt động được thiết kế xung quanh buổi diễn. Theo Quỳnh, các hoạt động này tạo cảm giác mới mẻ, đặc sắc, đồng thời giúp những người trẻ như cô dễ tiếp cận hơn với kiến thức về tuồng, chèo và nghệ thuật truyền thống. Những sản phẩm như móc khóa, postcard nhân vật hay các phần quà gắn với hình tượng sân khấu cũng khiến trải nghiệm trở nên gần gũi hơn.
Cùng bạn đến trải nghiệm, bạn trẻ Phùng Thúy Hiền lựa chọn thân phận Tri phủ ngay từ đầu bởi muốn tận hưởng trọn vẹn những gì chương trình mang lại. Sau nhiều lần tiếp xúc với nghệ thuật truyền thống, Hiền nhận thấy sân khấu đang có những thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận công chúng.
“Những sản phẩm được số hóa, những hình tượng chibi, móc khóa hay các sản phẩm sáng tạo lấy cảm hứng từ nhân vật sân khấu… là những cách thức giúp nghệ thuật truyền thống trở nên gần gũi hơn với giới trẻ, đặc biệt là Gen Z”, Hiền bộc bạch.
Điều đáng chú ý ở “Nhập Cung” không nằm ở việc sân khấu truyền thống được “làm mới” bằng những yếu tố hiện đại đơn thuần. Cốt lõi vẫn là những giá trị của nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Sự đổi mới nằm ở cách kể, cách dẫn dắt và cách trao cho khán giả một vị trí mới trong câu chuyện.
Từ một người ngồi dưới khán phòng, khán giả trở thành “Lữ khách”, “Trạng nguyên”, “Tri phủ”; từ người quan sát, họ trở thành người tham gia; từ việc đứng ngoài câu chuyện, họ bước vào câu chuyện bằng chính những lựa chọn của mình.
Đó cũng có thể là một hướng đi đáng chú ý của sân khấu truyền thống trong hành trình tìm kiếm công chúng mới. Bởi với người trẻ hôm nay, một tác phẩm không chỉ cần được xem mà còn cần được trải nghiệm, tương tác và chia sẻ. Còn với du khách quốc tế, một loại hình nghệ thuật không chỉ cần được giới thiệu, mà còn cần tạo ra những ký ức đủ đặc biệt để họ mang theo sau chuyến đi.
Sân khấu truyền thống không nhất thiết phải thay đổi mình để chạy theo khán giả. Đôi khi, điều cần thay đổi chỉ là cách mở cánh cửa để khán giả bước vào. Với “Nhập Cung”, cánh cửa ấy đã được mở từ chính cung môn Rạp Hồng Hà…
