Hai luật tập trung đổi mới phương thức quản lý tài nguyên, môi trường theo hướng tổng hợp, hiện đại, dựa trên dữ liệu số, tăng cường phân cấp, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên.
Tăng cường quản lý tổng hợp không gian biển
Với 484/485 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết, Quốc hội đã thông qua Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).
Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) hướng tới xây dựng nền quản trị biển hiện đại, thống nhất, dựa trên dữ liệu số, quy hoạch không gian biển và cơ chế điều phối liên ngành; đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận hợp pháp của người dân đối với biển, thúc đẩy khai thác tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế biển bền vững.
Luật quy định quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển, bảo vệ môi trường biển và hải đảo theo cách tiếp cận hệ sinh thái, khoa học, công nghệ, dữ liệu số và quy hoạch không gian biển quốc gia. Việc khai thác, sử dụng tài nguyên phải bảo đảm hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.
Luật cũng quy định Nhà nước bảo đảm quyền tiếp cận hợp pháp của người dân đối với biển, lối tiếp cận biển công cộng, bãi biển công cộng và bãi tắm biển công cộng phục vụ nhu cầu đi lại, sinh hoạt, lao động, văn hóa, thể thao, du lịch và các hoạt động hợp pháp khác. Khi lập quy hoạch, xem xét dự án hoặc giao, cho thuê khu vực biển tại vùng ven biển, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét bố trí lối tiếp cận biển công cộng và phương án duy trì. Tổ chức, cá nhân không được cản trở, hạn chế trái pháp luật quyền tiếp cận biển của người dân.
Trước đó, trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội và cơ quan thẩm tra, Chính phủ đã rà soát dự thảo luật để bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, bảo đảm không chồng chéo với các quy định của pháp luật có liên quan. Dự thảo luật được thông qua sẽ khắc phục những bất cập sau hơn 10 năm thi hành, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số và quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, không gian biển, đồng thời thể chế hóa Nghị quyết số 20 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho rằng, đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, nhất là trách nhiệm của các cơ quan chủ trì và cơ chế xử lý xung đột, chồng lấn. Tiếp thu ý kiến của đại biểu, dự thảo luật xác định quy hoạch không gian biển quốc gia là công cụ quản lý tổng hợp và điều phối phát triển thống nhất liên ngành, liên vùng, bổ sung định hướng tổ chức không gian đa tầng, đa ngành, làm rõ trách nhiệm điều phối của Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có biển.
Dự thảo luật quy định việc xác lập quyền sử dụng khu vực biển không làm phát sinh quyền sở hữu khu vực biển, tài nguyên biển và không thay thế giấy phép chuyên ngành. Dự thảo luật phân biệt sử dụng chung giữa nhiều chủ thể với sử dụng đa mục đích của một chủ thể, không cho phép tự ý mở rộng phạm vi, kéo dài thời hạn sử dụng.
Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự thảo luật đã phân định quyền theo hình thức sử dụng, nghĩa vụ tài chính và điều kiện áp dụng; quyền chuyển nhượng, cho thuê lại, góp vốn, thế chấp bằng quyền sử dụng khu vực biển chỉ được thực hiện khi đáp ứng điều kiện luật định và được phân biệt với giao dịch tài sản gắn liền với khu vực biển. Dự thảo bổ sung cơ chế kiểm soát việc chuyển nhượng dự án, cổ phần, phần góp vốn và thay đổi quyền kiểm soát đối với các dự án có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển.
Đổi mới quản lý theo hướng dựa trên dữ liệu
Với 481/482 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo vệ môi trường
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đề xuất đổi mới phương thức quản lý môi trường theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu, tăng cường phân cấp, kiểm soát rủi ro và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong bảo vệ môi trường.
Luật sửa đổi nhiều quy định liên quan đến phân loại dự án đầu tư theo tiêu chí môi trường, đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường, quản lý chất thải, trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và thị trường các-bon trong nước.
Theo luật, dự án đầu tư được phân thành 3 nhóm gồm nhóm I có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao, nhóm II có nguy cơ tác động xấu đến môi trường và nhóm III ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường. Việc phân loại dựa trên loại hình, quy mô, công suất, lưu lượng chất thải và các yếu tố nhạy cảm về môi trường tại địa điểm thực hiện dự án.
Đối với đánh giá sơ bộ tác động môi trường, luật quy định thực hiện đối với dự án nhóm I thuộc đối tượng phải đánh giá tác động môi trường và phải đề nghị quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư. Nội dung đánh giá tập trung vào sự phù hợp của địa điểm dự án với quy hoạch, nhận diện yếu tố nhạy cảm, dự báo tác động và đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường.
Quy trình thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cũng được điều chỉnh. Đối với dự án nhóm II, cơ quan có thẩm quyền thông báo chấp thuận hoặc không chấp thuận kết quả đánh giá. Đối với dự án nhóm I, kết quả thẩm định có thể xác định đủ điều kiện phê duyệt sau khi chỉnh sửa, bổ sung hoặc chưa đủ điều kiện phê duyệt.
Trước khi các đại biểu Quốc hội biểu quyết, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội phát biểu tại Tổ, tại Hội trường và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, cơ quan soạn thảo đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra và các cơ quan có liên quan nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa các ý kiến và thống nhất chỉnh lý dự thảo luật. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý đối với dự thảo luật gửi đến các đại biểu Quốc hội.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nêu rõ, về thể chế hóa chủ trương của Đảng bảo đảm quyền lực tài chính cho bảo vệ môi trường, dự thảo luật đã quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, trong đó có Kết luận số 75 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14.
Về nguồn lực tài chính, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo luật quy định bố trí khoản chi riêng cho sự nghiệp bảo vệ môi trường trong ngân sách nhà nước, bảo đảm nguồn lực tương xứng với tốc độ tăng trưởng, quy mô nền kinh tế và yêu cầu nhiệm vụ, đồng thời tuân thủ định hướng của Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị và pháp luật về ngân sách nhà nước. Luật không quy định cứng tỷ lệ phần trăm tối thiểu, bảo đảm tính linh hoạt trong cân đối và điều hành ngân sách hàng năm.
Về cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với công tác hậu kiểm chặt chẽ, phân định trách nhiệm trong quản lý các vấn đề môi trường liên tỉnh, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu rõ, dự thảo luật đã cắt giảm nhiều đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường, chuyển mạnh sang đăng ký môi trường, hoàn thiện quy định miễn đánh giá tác động môi trường đối với các dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp đã đáp ứng các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật và thủ tục môi trường.
Để kiểm soát chặt chẽ vấn đề môi trường, dự thảo luật đã bổ sung các công cụ hậu kiểm, đặc biệt là việc giám sát theo mức độ rủi ro dựa trên dữ liệu, bổ sung địa bàn hoạt động vào tiêu chí môi trường để phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan trung ương, trách nhiệm phối hợp của địa phương trong giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường liên tỉnh và khi để xảy ra ô nhiễm môi trường thuộc phạm vi quản lý.
Về tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý chất thải, kiểm soát, cải thiện ô nhiễm môi trường không khí, nước, tăng cường quản lý hoạt động quan trắc môi trường, phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và vận hành thị trường carbon, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo luật đã bổ sung các quy định về quản lý chất thải, tạo thuận lợi cho các hoạt động tái chế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Quy định quản lý chất lượng nước theo lưu vực, kiểm soát khả năng chịu tải của từng thông số ô nhiễm. Luật hóa công cụ kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp, bổ sung nội dung của kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí theo phương thức quản lý tổng hợp. Đồng thời hoàn thiện quy định trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường carbon theo thông lệ quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia.