Hoàn thiện tiêu chí xuất xứ, bảo vệ thương hiệu hàng Việt

Trong bối cảnh hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước ngày càng đa dạng, việc xác lập tiêu chí xuất xứ Việt Nam là yêu cầu cấp thiết nhằm minh bạch thị trường, ngăn chặn gian lận và bảo vệ doanh nghiệp chân chính, người tiêu dùng.

Khách tham dự Tuần quảng bá hàng Việt Nam tại Anh năm 2026 tìm hiểu thông tin về các sản phẩm của Việt Nam được người tiêu dùng Anh ưa thích. Ảnh: Hữu Tiến /TTXVN
Khách tham dự Tuần quảng bá hàng Việt Nam tại Anh năm 2026 tìm hiểu thông tin về các sản phẩm của Việt Nam được người tiêu dùng Anh ưa thích. Ảnh: Hữu Tiến /TTXVN

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 được kỳ vọng tạo cơ sở thống nhất xác định xuất xứ hàng hóa nội địa. Xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã làm rõ những điểm mới của Nghị định, trách nhiệm của doanh nghiệp cũng như các giải pháp đưa quy định vào thực tiễn.

Xin ông cho biết. trong khi quy định về xuất xứ hàng hóa lâu nay chủ yếu tập trung vào hoạt động xuất nhập khẩu, hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước vẫn chưa có tiêu chí riêng để xác định xuất xứ Việt Nam. Từ thực tiễn quản lý, đâu là yêu cầu cấp thiết đặt ra việc ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP và ý nghĩa của văn bản này với quản lý xuất xứ hàng hóa trên thị trường nội địa?

Trước hết, cần khắc phục khoảng trống pháp lý trong xác định xuất xứ hàng hóa. Nhiều năm qua, pháp luật về xuất xứ chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và ưu đãi thuế quan theo Nghị định số 31/2018/NĐ-CP. Đối với thị trường nội địa, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP về ghi nhãn mới điều chỉnh về hình thức, trong khi còn thiếu bộ tiêu chí kỹ thuật định lượng để xác định bản chất xuất xứ, làm rõ thế nào là hàng hóa “Made in Vietnam”.

Bên cạnh đó, cần ngăn chặn tình trạng gian lận, mượn danh xuất xứ Việt Nam. Một số mặt hàng nhập khẩu nguyên chiếc hoặc linh kiện nước ngoài chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp, đóng gói đơn giản tại Việt Nam nhưng vẫn được gắn nhãn “Made in Vietnam”. Do thiếu tiêu chí cụ thể làm căn cứ xác định, cơ quan chức năng gặp khó khăn trong xử lý, còn doanh nghiệp sản xuất chân chính bị ảnh hưởng về uy tín.

Việc ban hành Nghị định cũng nhằm thực hiện nhiệm vụ Quốc hội giao và thể chế hóa các chủ trương, chỉ đạo của Đảng. Cụ thể, Nghị định góp phần triển khai Nghị quyết số 109/2023/QH15 ngày 29/11/2023 của Quốc hội về tiếp tục thực hiện một số nghị quyết của Quốc hội Khóa XIV và từ đầu nhiệm kỳ khóa XV đến hết Kỳ họp thứ 4 về giám sát chuyên đề, chất vấn. Tại mục 2.4, Quốc hội yêu cầu Chính phủ “Khẩn trương nghiên cứu, xây dựng Bộ tiêu chí xác định sản phẩm, hàng hóa của Việt Nam hoặc sản xuất tại Việt Nam; ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng”.

Nghị định đồng thời thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới việc xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ sở pháp lý và kỹ thuật xác định xuất xứ hàng hóa nội địa. Văn bản thiết lập bộ tiêu chí định lượng minh bạch, gồm xuất xứ thuần túy (WO), chuyển đổi mã HS cấp 4 số (CTC) và hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30%, tạo căn cứ để doanh nghiệp xác định xuất xứ và thực hiện đúng quy định về ghi nhãn hàng hóa. Đồng thời, Nghị định áp dụng cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, không phát sinh thủ tục hành chính hay giấy phép con. Doanh nghiệp chủ động rà soát, xác định xuất xứ, ghi nhãn và có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ chứng minh trong 5 năm để phục vụ việc kiểm tra, hậu kiểm của cơ quan chức năng.

Các tiêu chí mới cũng góp phần bảo vệ hoạt động sản xuất chân chính thông qua việc loại trừ những công đoạn gia công đơn giản không đủ điều kiện xác định xuất xứ Việt Nam. Đặc biệt, việc tính các chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, phần mềm công nghệ số vào hàm lượng giá trị Việt Nam tạo động lực khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao giá trị sản xuất và thúc đẩy chuỗi cung ứng gắn kết sâu hơn tại Việt Nam.

Qua đó, Nghị định góp phần bảo đảm quyền được thông tin chính xác của người tiêu dùng, củng cố niềm tin đối với hàng Việt Nam và Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP có những điểm mới nào doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý? Theo ông, doanh nghiệp cần tập trung thực hiện những giải pháp gì để đáp ứng quy định mới, bảo đảm xác định và ghi nhãn xuất xứ hàng hóa đúng quy định?

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm 4 quy định quan trọng của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP.

Trước hết là bộ tiêu chí định lượng với hàng hóa không có xuất xứ thuần túy. Sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu phải đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) ở cấp 4 số hoặc có hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng. Đối với sản phẩm công nghệ số, chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế bo mạch, phần mềm và kiểm thử thực hiện tại Việt Nam được tính trực tiếp vào hàm lượng giá trị Việt Nam.

Một quy định đáng chú ý khác là việc loại trừ các công đoạn gia công, chế biến đơn giản theo Điều 7. Những thao tác như sơ chế, bảo quản, lau chùi, phân loại, dán nhãn hoặc đóng gói đơn giản không được công nhận là căn cứ xác định xuất xứ Việt Nam. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng công đoạn đơn giản để gắn nhãn “Made in Vietnam” cho hàng hóa không đáp ứng tiêu chí xuất xứ.

Nghị định cũng quy định cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm và nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ trong 5 năm tại Điều 9. Theo đó, doanh nghiệp không phải thực hiện thêm thủ tục hành chính hay xin giấy phép con mà chủ động xác định xuất xứ, kê khai và ghi nhãn hàng hóa theo quy định. Đồng thời, doanh nghiệp phải lưu giữ hồ sơ chứng minh xuất xứ gồm hóa đơn, chứng từ và quy trình sản xuất, để phục vụ thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm khi cần thiết. Bên cạnh đó, Điều 12 quy định cơ chế chuyển tiếp đối với bao bì, nhãn mác đã in sẵn trước ngày 1/1/2027. Doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng số bao bì, nhãn mác này trong thời hạn chuyển tiếp 12 tháng, qua đó có thêm thời gian xử lý hàng tồn kho và hạn chế lãng phí chi phí đã đầu tư.

Để đáp ứng quy định mới, doanh nghiệp cần chủ động triển khai 3 nhóm giải pháp. Trước hết, rà soát quy trình sản xuất và mã HS của nguyên liệu đầu vào; lập bảng kê chi tiết giá thành sản xuất để xác định sản phẩm có đáp ứng tiêu chí hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30% hoặc chuyển đổi mã HS ở cấp 4 số hay không, đồng thời loại trừ những công đoạn gia công đơn giản không đủ điều kiện xác định xuất xứ.

Cùng đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình quản lý và lưu trữ hồ sơ chứng minh xuất xứ trong thời hạn 5 năm. Các chứng từ đầu vào, hóa đơn, bảng kê nguyên liệu cần được lưu giữ đầy đủ dưới dạng bản giấy hoặc dữ liệu điện tử, bảo đảm thống nhất với sổ sách kế toán và có thể cung cấp khi cơ quan chức năng yêu cầu.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch sử dụng bao bì, nhãn mác. Việc kiểm kê số lượng bao bì đã in trước ngày 1/1/2027 sẽ giúp doanh nghiệp có phương án sử dụng phù hợp trong thời hạn chuyển tiếp 12 tháng, đồng thời chuẩn bị mẫu nhãn mác mới đáp ứng quy định của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP khi cơ chế chuyển tiếp kết thúc.

Nghị định áp dụng cơ chế tự nguyện, tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, kết hợp quản lý dựa trên rủi ro và hậu kiểm. Bộ Công Thương sẽ triển khai giải pháp gì để hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện thống nhất, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng kiểm soát hành vi gian lận xuất xứ, bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thưa ông?

Để Nghị định số 384/2026/NĐ-CP được triển khai hiệu quả, minh bạch và tạo sự yên tâm cho cộng đồng doanh nghiệp, Cục Xuất nhập khẩu tập trung thực hiện hai nhóm giải pháp song hành. Trước hết, Cục đẩy mạnh hỗ trợ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện quy định mới. Theo đó, Cục sẽ vận hành chuyên trang về xuất xứ hàng hóa nội địa trên Cổng thông tin điện tử, đồng thời biên soạn và phát hành Sổ tay hướng dẫn dưới dạng bản in và sách điện tử (E-book). Tài liệu sẽ cung cấp biểu mẫu kê khai, hướng dẫn công thức tính hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30% và ví dụ thực tiễn theo từng ngành hàng, giúp doanh nghiệp thuận tiện tra cứu và áp dụng.

Cùng với việc cung cấp thông tin, Cục phối hợp với các Sở Công Thương, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và hiệp hội ngành hàng tổ chức các hội nghị tập huấn chuyên sâu tại ba miền, tập trung ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Đến nay, hoạt động tập huấn đã được triển khai tại TP. Hồ Chí Minh, Huế và lồng ghép trong hội nghị, hội thảo về xuất xứ hàng hóa tại địa phương, VCCI... Nội dung hướng dẫn tập trung vào việc rà soát quy trình sản xuất, xác định mã HS và thiết lập hệ thống lưu trữ hồ sơ chứng minh xuất xứ trong thời hạn 5 năm.

Bên cạnh hỗ trợ doanh nghiệp, Cục sẽ tăng cường hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro, kiên quyết xử lý hành vi gian lận xuất xứ. Cục phối hợp chặt chẽ với lực lượng quản lý thị trường trên toàn quốc và cơ quan hải quan để chia sẻ dữ liệu về thông quan nguyên liệu nhập khẩu, qua đó xây dựng danh mục mặt hàng có nguy cơ gian lận cao, làm cơ sở tổ chức thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm.

Đối với hành vi lợi dụng nhãn “Made in Vietnam” hoặc thực hiện những công đoạn gia công đơn giản nhằm gian lận xuất xứ, cơ quan chức năng sẽ xử lý nghiêm theo quy định. Việc kiểm soát chặt chẽ không chỉ bảo vệ doanh nghiệp thực sự đầu tư sản xuất tại Việt Nam trước sự cạnh tranh không lành mạnh mà còn góp phần bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin chính xác của người tiêu dùng.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, Bộ Công Thương xác định nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào để đưa quy định mới vào thực tiễn giúp doanh nghiệp chủ động xác định xuất xứ, nâng cao giá trị hàng hóa và xây dựng uy tín thương hiệu Việt Nam trên thị trường trong nước, thưa ông?

Để chuẩn bị cho thời điểm Nghị định số 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, Cục Xuất nhập khẩu xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm được triển khai đồng bộ và xuyên suốt. Trước hết, Cục tập trung hoàn thiện cơ sở pháp lý và hướng dẫn kỹ thuật với khung kỹ thuật chung tại Nghị định số 384/2026/NĐ-CP sẽ là căn cứ để các bộ quản lý chuyên ngành rà soát, xây dựng quy định xuất xứ riêng (PSR) với những mặt hàng đặc thù trong trường hợp thực sự cần thiết.

Cùng đó, Cục đẩy mạnh số hóa công cụ hỗ trợ và tổ chức tập huấn chuyên sâu cho các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp. Cổng thông tin điện tử tập trung về xuất xứ hàng hóa nội địa sẽ được đưa vào vận hành; sổ tay hướng dẫn dưới dạng bản in và sách điện tử (E-book) cũng sẽ được phát hành, cung cấp công thức tính hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30%, hướng dẫn tra cứu tiêu chí chuyển đổi mã HS ở cấp 4 số (CTC) và mẫu kê khai. Cục đồng thời tổ chức hội nghị tập huấn tại ba miền, gồm Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, dành cho lực lượng quản lý thị trường, các Sở Công Thương và cộng đồng doanh nghiệp.

Ngoài ra, Cục sẽ hướng dẫn doanh nghiệp rà soát chuỗi sản xuất, thiết lập hệ thống lưu trữ hồ sơ chứng minh xuất xứ trong 5 năm và áp dụng phù hợp quy định chuyển tiếp đối với bao bì, nhãn mác in sẵn còn tồn kho theo Điều 12 Nghị định số 384/2026/NĐ-CP. Việc này giúp doanh nghiệp hạn chế lãng phí tài chính, đồng thời tránh gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Mặt khác, Cục cũng tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành và thực hiện hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro. Việc phối hợp với cơ quan hải quan, lực lượng quản lý thị trường và các cơ quan chức năng để chia sẻ dữ liệu thông quan nguyên liệu nhập khẩu sẽ giúp xác định các nhóm hàng có nguy cơ gian lận cao, từ đó tổ chức thanh tra, hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm. Qua đó, kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi gian lận xuất xứ, bảo vệ nhà sản xuất chân chính, nâng cao uy tín thương hiệu quốc gia và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Cuối cùng, Cục chú trọng việc tuyên truyền, phổ biến quy định mới. Cục sẽ phối hợp với các bộ, ngành, UBND và các sở, ngành địa phương, VCCI cùng hiệp hội ngành hàng tổ chức hội nghị, hội thảo tuyên truyền, tập huấn trên cả nước, giúp các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp nắm bắt, hiểu đúng và thực hiện thống nhất Nghị định.

Xin trân trọng cảm ơn Cục trưởng!

Uyên Hương/TTXVN

Dành cho bạn

Vĩnh Long chịu áp lực lớn với mục tiêu tăng trưởng 10%

Vĩnh Long chịu áp lực lớn với mục tiêu tăng trưởng 10%

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% năm 2026, tỉnh Vĩnh Long đặt ra yêu cầu tăng trưởng kinh tế 17,25% trong quý IV đã đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác điều hành, nhất là khi thời gian còn lại của năm không nhiều và một số lĩnh vực chưa tạo được đột phá như kỳ vọng.

'Con đường lúa gạo' thu hút du khách tìm hiểu về nghề trồng lúa

'Con đường lúa gạo' thu hút du khách tìm hiểu về nghề trồng lúa

Những ngày qua, không gian trưng bày con đường lúa gạo trong khuôn khổ lễ hội Festival Quốc tế ngành hàng lúa gạo Việt Nam lần thứ II năm 2026 tại thành phố Cần Thơ đã thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách đến tham quan, chụp ảnh, đồng thời tìm hiểu về quy trình canh tác cũng như chặng đường phát triển của hạt gạo Việt Nam.