Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp

Ngày 15/5, tại Hà Nội, Diễn đàn “Khoa học và Doanh nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” đã được tổ chức. Diễn đàn do Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động cùng Hội Nghiên cứu Khoa học Đông Nam Á - Việt Nam đồng chủ trì tổ chức, với sự phối hợp thực hiện của Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ T&A và Công ty Cổ phần Phát triển Báo chí Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS. Trần Nghị, Tổng Biên tập Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và cộng đồng doanh nhân không chỉ là động lực tăng trưởng mà còn là nền tảng kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Diễn đàn là không gian để các nhà hoạch định chính sách, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi tầm nhìn chiến lược, kết nối nguồn lực và thúc đẩy các giải pháp phát triển bền vững”.

Đồng quan điểm, ông Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội cho rằng: Việt Nam đang đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Để thực hiện khát vọng đó, Đảng, Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và đội ngũ doanh nhân như những động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, để những động lực này phát huy đầy đủ sức mạnh, ông Tạ Văn Hạ cho rằng: "Điều kiện tiên quyết chính là một hệ thống thể chế, chính sách và khung pháp lý đủ tiên tiến, minh bạch và khuyến khích sáng tạo”.

Thực tế phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới cũng cho thấy, để có những bước nhảy vọt về khoa học - công nghệ và kinh tế thường bắt đầu từ những cải cách thể chế mang tính đột phá. Thể chế không chỉ là hệ thống luật pháp hay các quy định quản lý nhà nước, mà còn là khung khổ định hình môi trường sáng tạo, khơi dậy tiềm năng trí tuệ và tinh thần khởi nghiệp trong toàn xã hội.

“Một hệ thống thể chế tốt sẽ tạo ra những điều kiện thuận lợi để khoa học và doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ”, ông Tạ Văn Hạ khẳng định và cho rằng, thể chế phải khuyến khích hoạt động sáng tạo khoa học, tạo môi trường để các nhà khoa học yên tâm nghiên cứu, thử nghiệm và khám phá những ý tưởng mới. Đồng thời, thể chế cần bảo đảm cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả, bởi trong nền kinh tế tri thức, tri thức và sáng tạo chính là tài sản có giá trị nhất.

Bên cạnh đó, thể chế hiện đại cần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và ổn định, nơi mọi doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận nguồn lực và thị trường một cách bình đẳng. Khi các thủ tục hành chính được đơn giản hóa và chi phí tuân thủ pháp luật được giảm thiểu, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm mới.

TS. Phạm Cao Cường, Hội Nghiên cứu Khoa học Đông Nam Á - Việt Nam cho rằng, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình ứng dụng công nghệ số. Các hạn chế chủ yếu bao gồm năng lực kỹ thuật còn yếu, khó khăn về nguồn lực tài chính và sự phức tạp của khung khổ pháp lý.

Cụ thể, những thách thức nổi bật là chi phí chuyển đổi cao, hạ tầng công nghệ nội bộ chưa đáp ứng yêu cầu, rủi ro liên quan đến bảo mật dữ liệu và hiệu quả quản trị còn hạn chế.

Những điểm nghẽn này cho thấy, yêu cầu tiếp tục đổi mới và hoàn thiện thể chế phát triển khoa học - công nghệ và doanh nghiệp là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Để khoa học và đội ngũ doanh nhân thực sự trở thành động lực của tăng trưởng trong giai đoạn tới, theo các chuyên gia, Việt Nam cần tập trung vào một số định hướng lớn như: Xây dựng hệ thống pháp luật thực sự khuyến khích đổi mới sáng tạo, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức nghiên cứu và tạo điều kiện thuận lợi để các kết quả nghiên cứu được thương mại hóa.

Cùng với đó, thúc đẩy liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết giữa nghiên cứu và thị trường. Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, bao gồm các trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư cho khoa học - công nghệ và các cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, chú trọng phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ và đội ngũ doanh nhân đổi mới sáng tạo, bởi con người luôn là yếu tố quyết định của mọi chiến lược phát triển.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức cũng chính thức ra mắt ấn phẩm đặc biệt “Việt Nam – Kỷ nguyên vươn mình”, quy tụ nhiều bài viết nghiên cứu, phân tích và tham luận chuyên sâu của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân tiêu biểu, phản ánh đa chiều những động lực phát triển mới của đất nước trong giai đoạn hội nhập và chuyển đổi mạnh mẽ.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của chương trình là Lễ vinh danh Nhà khoa học – Nhà quản lý – Doanh nhân – Doanh nghiệp tiêu biểu năm 2026, nhằm ghi nhận những cá nhân và tổ chức có nhiều đóng góp xuất sắc trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục, y tế, thể thao, sản xuất kinh doanh, đổi mới sáng tạo, phát triển cộng đồng và hội nhập quốc tế trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Các tập thể và cá nhân được vinh danh không chỉ đại diện cho những thành tựu nổi bật trong từng lĩnh vực chuyên môn, mà còn phản ánh tinh thần tiên phong đổi mới, năng lực hội nhập và trách nhiệm phụng sự cộng đồng — những giá trị được xem là nền tảng quan trọng cho hành trình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Phát biểu tổng kết Diễn đàn, TS. Phạm Thanh Tịnh, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học Đông Nam Á - Việt Nam nhấn mạnh rằng: “Trong kỷ nguyên phát triển mới, không một lĩnh vực nào có thể phát triển riêng lẻ. Sức mạnh quốc gia phải được kiến tạo từ sự hợp lực giữa Nhà nước, giới khoa học, cộng đồng doanh nghiệp, giáo dục, văn hóa và các đối tác quốc tế. Những kết nối hình thành từ Diễn đàn hôm nay cần tiếp tục được chuyển hóa thành các chương trình hành động thiết thực vì mục tiêu phát triển bền vững của đất nước”.