Ảnh minh họa: Tuấn Anh/TTXVN
Tăng tốc nhưng chưa đồng đều
Theo báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa gửi Thủ tướng và Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng về tình hình thực hiện Chỉ thị 05/CT-TTg chỉ rõ, từ ngày 15 đến 30/7, hệ thống ghi nhận thêm 950.532 thửa đất được đồng bộ từ địa phương lên Trung ương. Trong số này, gần 631.000 thửa đất đã đáp ứng tiêu chí dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống”, trong khi số thửa đất cần tiếp tục bổ sung, xác thực thông tin giảm gần 320.000.
Tính lũy kế đến ngày 30/7, cả nước có 38,6 triệu thửa đất đạt tiêu chuẩn “đúng - đủ - sạch - sống”, còn 34,56 triệu thửa đất cần tiếp tục làm giàu và chuẩn hóa dữ liệu. Ngoài ra, vẫn còn 27,51 triệu thửa đất chưa được xây dựng cơ sở dữ liệu.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa, các địa phương hiện vẫn tiếp tục nâng cấp phần mềm, rà soát dữ liệu và đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia nhằm phục vụ giải quyết thủ tục hành chính về đất đai. Trong quá trình này, số lượng thửa đất ở từng nhóm có thể tiếp tục thay đổi do dữ liệu được bổ sung và làm sạch.
Trong nửa cuối tháng 7, Quảng Trị, Lào Cai, Hải Phòng, Quảng Ninh và Phú Thọ là những địa phương có số lượng thửa đất đồng bộ lên Trung ương cao nhất. Ở nhóm dữ liệu đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, Lào Cai, Quảng Trị, Khánh Hòa, Điện Biên và Quảng Ninh ghi nhận mức tăng mạnh.
Ngược lại, TP Hồ Chí Minh, Gia Lai, Cần Thơ, An Giang và Nghệ An là những địa phương có lượng dữ liệu đồng bộ mới thấp. Riêng nhóm dữ liệu đạt chuẩn tăng chậm tập trung tại TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ, Nghệ An và Gia Lai.
Xét lũy kế đến cuối tháng 7, các địa phương có tỷ lệ đồng bộ dữ liệu cao gồm Lào Cai, Quảng Trị, Thái Nguyên, Đồng Tháp và Hải Phòng. Trong khi đó, Cần Thơ, Cà Mau, Điện Biên, Huế và Đà Nẵng vẫn nằm trong nhóm có số lượng thửa đất đồng bộ thấp nhất cả nước.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết, từ cuối tháng 3 đến nay, cả nước đã xây dựng mới cơ sở dữ liệu cho 12,16 triệu thửa đất, song khối lượng còn lại vẫn lên tới 27,5 triệu thửa.
Liên quan đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, GS-TS Hoàng Văn Cường cho rằng, khó khăn lớn nhất trong xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai không nằm ở việc số hóa hồ sơ, mà ở quá trình chuẩn hóa và xác thực thông tin. Số hóa chỉ là chuyển dữ liệu từ dạng giấy sang dạng điện tử, còn chuẩn hóa là làm cho dữ liệu có tính chính xác, thống nhất và có thể sử dụng được.
"Với đất đai, mỗi thửa đất liên quan đến nhiều lớp thông tin như vị trí, diện tích, mục đích sử dụng, chủ thể sử dụng, lịch sử biến động. Những dữ liệu này được hình thành qua nhiều thời kỳ với cách quản lý khác nhau nên việc đồng bộ không thể thực hiện trong thời gian ngắn”, ông Cường phân tích.
Do đó, theo chuyên gia này, nếu dữ liệu chưa được làm sạch, việc đưa lên hệ thống có thể chỉ tạo ra một “kho dữ liệu lớn” nhưng chưa đủ giá trị phục vụ quản lý nhà nước và người dân. Vì vậy, giai đoạn chuẩn hóa dữ liệu là bước quyết định chất lượng của toàn bộ hệ thống.
Kiến nghị điều chỉnh tiến độ
Theo chỉ đạo trước đó của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, trong tháng 7 các địa phương phải tập trung xử lý nhóm thửa đất đã có hồ sơ, đã đo đạc nhưng chưa đạt tiêu chí “đúng - đủ -sạch - sống”, đồng thời cơ bản hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trước cuối tháng 10/2026. Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá nhiều địa phương khó đáp ứng mốc tiến độ này.
Nguyên nhân được chỉ ra là dữ liệu địa chính được hình thành qua nhiều giai đoạn với tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau nên việc chuẩn hóa rất phức tạp. Nhiều nơi vẫn lưu trữ hồ sơ giấy, gây khó khăn cho việc tra cứu và đối chiếu. Bên cạnh đó, thông tin người sử dụng đất trên giấy chứng nhận được cấp qua nhiều thời kỳ thiếu đồng bộ, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khiến việc xác thực với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư mất nhiều thời gian.
Một số địa phương vẫn sử dụng phần mềm được cung cấp miễn phí nên chưa đáp ứng yêu cầu về hạ tầng, công cụ hỗ trợ và nhân lực kỹ thuật. Trong khi đó, tiêu chí dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” hiện được bổ sung thêm nhiều trường thông tin để đáp ứng yêu cầu kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, làm tăng khối lượng rà soát và chuẩn hóa.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho rằng, việc người dân chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục như đăng ký biến động, chuyển nhượng, thừa kế quyền sử dụng đất khiến dữ liệu phát sinh nhiều sai lệch. Ngoài ra, nhiều khu vực nông nghiệp đang thực hiện dồn điền đổi thửa nhưng chưa hoàn tất đo đạc, lập hồ sơ địa chính, ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu.
Cùng đó, áp lực nhân lực cũng là một trong những điểm nghẽn khi đội ngũ kỹ thuật tại các văn phòng đăng ký đất đai vừa phải chuẩn hóa lượng dữ liệu rất lớn, vừa giải quyết thủ tục hành chính thường xuyên cho người dân và doanh nghiệp.
Trước thực tế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thủ tướng cho phép kéo dài thời hạn hoàn thành việc xử lý nhóm thửa đất đã có hồ sơ nhưng chưa đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống” đến hết năm 2026. Đồng thời, Bộ đề xuất lùi thời hạn hoàn thành công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với phần diện tích chưa có dữ liệu đến hết năm 2027.
Kiến nghị này cũng phù hợp với định hướng được nêu tại Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV ban hành cuối tháng 7/2026, trong đó đặt mục tiêu đến hết năm 2026 hoàn thành cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, và đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành đo đạc, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với phần diện tích còn lại.
Ngoài việc điều chỉnh tiến độ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương sớm ký hợp đồng với đơn vị cung cấp phần mềm để bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, đồng thời giao Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc về đầu tư và thuê dịch vụ công nghệ thông tin phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.
Bộ cũng đề xuất chuyển chế độ báo cáo từ hai tuần một lần sang báo cáo định kỳ hằng tháng, do hiện đã vận hành hệ thống theo dõi tiến độ theo thời gian thực và các vướng mắc kỹ thuật có thể được xử lý trực tuyến giữa Bộ với các địa phương.
Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Đặng Hùng Võ nhận xét, cơ sở dữ liệu đất đai hoàn thiện sẽ tạo ra sự thay đổi lớn trong phương thức quản lý đất đai, từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu. Khi dữ liệu đất đai được xây dựng đầy đủ, Nhà nước có thể nắm chính xác nguồn lực đất đai, người dân giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính, còn thị trường bất động sản sẽ minh bạch hơn nhờ giảm khoảng trống thông tin.
Theo ông Đặng Hùng Võ, dữ liệu đất đai không chỉ phục vụ cấp giấy chứng nhận hay giải quyết thủ tục hành chính mà còn là nền tảng để xây dựng chính sách về quy hoạch, tài chính đất đai, thuế, phát triển đô thị và kiểm soát thị trường bất động sản. Một hệ thống dữ liệu đất đai tốt sẽ giúp chuyển từ quản lý từng hồ sơ cụ thể sang quản trị tài nguyên đất đai bằng công nghệ và dữ liệu lớn.