Hội sách ‘Huyền thoại Côn Đảo’ nối dài ký ức lịch sử

Hướng đến Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Hội sách "Huyền thoại Côn Đảo" năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến 22/11 tại Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh, kết nối tư liệu lịch sử, ký ức nhân chứng với thế hệ trẻ.

Để ký ức lịch sử tiếp tục được trao truyền

Sáng 21/11, Hội sách "Huyền thoại Côn Đảo" năm 2026 chính thức khai mạc tại khu vực Di tích Nhà Công quán. Sự kiện do UBND TP Hồ Chí Minh chỉ đạo, Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị tổ chức, với nhiều hoạt động trưng bày, giới thiệu sách, giao lưu nhân chứng lịch sử, biểu diễn nghệ thuật và phát triển văn hóa đọc.

img-5328.jpg
Đại diện lãnh đạo và khách mời thực hiện nghi thức khai mạc Hội sách "Huyền thoại Côn Đảo". Ảnh: Vũ Phượng

Tiếp nối Hội sách Côn Đảo năm 2025, sự kiện năm nay tiếp tục chọn sách và những câu chuyện lịch sử làm cầu nối để công chúng hiểu sâu hơn về vùng đất từng ghi dấu những năm tháng đấu tranh cách mạng kiên cường.

Tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Côn Đảo hôm nay đang từng ngày đổi mới và phát triển, nhưng những địa danh như Trại Phú Hải, Cầu tàu 914 cùng hệ thống di tích lịch sử vẫn luôn nhắc nhớ về một thời kỳ đấu tranh không thể nào quên, nơi biết bao người đã dành trọn tuổi thanh xuân, thậm chí cả cuộc đời mình cho Tổ quốc.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, gìn giữ Côn Đảo không chỉ là bảo tồn những công trình, di tích hay hiện vật lịch sử mà còn là gìn giữ những giá trị tinh thần, những câu chuyện và ký ức của vùng đất này. Ông nhấn mạnh: “Di sản chỉ thực sự sống khi được hiểu, được trân trọng và được trao truyền qua các thế hệ”.

img-5330.jpg
img-5329.jpg
Đại biểu và khách mời lắng nghe thuyết minh và tìm hiểu tại khu vực trưng bày sách. Ảnh: Vũ Phượng

Từ tinh thần đó, hội sách năm nay lấy cảm hứng từ tuyển tập "Những lá thư thời chiến Việt Nam" do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành, với Đại tá, nhà báo Đặng Vương Hưng sưu tầm và biên soạn. Những bức thư thời chiến được chọn làm mạch dẫn trong thiết kế không gian và nội dung chương trình, lưu giữ tình cảm gia đình, tình đồng đội, lý tưởng sống và lòng yêu nước của một thế hệ đã chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc.

Một hoạt động để lại nhiều xúc động là chương trình giao lưu "Thư viện Người - Những cuốn sách sống về lòng yêu nước", diễn ra ngày 20/11 tại Hội trường Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công Đặc khu Côn Đảo. Chương trình có sự tham gia của các cựu tù chính trị Côn Đảo, gồm Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Trung tướng Châu Văn Mẫn; bà Hoàng Thị Khánh, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TP Hồ Chí Minh; bà Trần Kim Cúc và bà Trần Thị Trúc Chi, Ủy viên Ban Thường vụ Hội.

still-2026-11-20-165731-112.jpg
Chương trình giao lưu "Thư viện Người - Những cuốn sách sống về lòng yêu nước". Ảnh: Nam Thương

Lấy cảm hứng từ tuyển tập "Những lá thư thời chiến Việt Nam", chương trình mở ra cuộc trò chuyện về những bức thư giữa chiến tranh, tình cảm dành cho gia đình, tình đồng đội và lời nhắn gửi của người lính trước khi ra trận. Qua ký ức của những người từng trải qua chiến tranh và tù đày, nhiều câu chuyện được tái hiện chân thực, từ những phương thức liên lạc bí mật trong nhà tù như truyền tin qua lá bàng, viết thư bằng mật mã đến ý chí đấu tranh không khuất phục.

Những câu chuyện về việc liên lạc với gia đình cũng để lại nhiều xúc động. Cựu tù Trần Thị Trúc Chi kể lại rằng trong hoàn cảnh tù đày, việc gửi được một lá thư về nhà rất khó khăn, trong khi nhiều gia đình ở vùng sâu, vùng xa cũng sống thiếu thốn. Có người mẹ gửi con cho ông bà, người thân chăm sóc khi bị bắt nhưng không thể biết tin con ở quê nhà; có trường hợp đến khi trở về sau ngày giải phóng mới biết con đã qua đời từ nhiều năm trước vì bệnh tật hoặc tai nạn.

Những câu chuyện ấy cho thấy mất mát của chiến tranh không chỉ hiện diện nơi chiến trường hay chốn lao tù mà còn kéo dài đến từng mái nhà. Qua chia sẻ của nhân chứng, thế hệ trẻ cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của những điều bình dị như được ở bên gia đình, hỏi han và giữ liên lạc với người thân yêu.

Cựu tù Hoàng Thị Khánh cũng chia sẻ về lời hứa với lý tưởng cách mạng trở thành động lực vượt qua thử thách khắc nghiệt. Bà nhấn mạnh: "Dù thế nào vẫn luôn nhớ một khi đã quyết định dấn thân thì phải kiên định với con đường đã chọn, không được phản bội lý tưởng". Từ những câu chuyện riêng, chương trình gợi mở hình ảnh người chiến sĩ cách mạng kiên cường nhưng giàu tình cảm, luôn mang nỗi nhớ gia đình và những hy sinh thầm lặng của người ở lại.

Kết nối ký ức chiến tranh với công tác tri ân hiện nay là phóng sự về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, với tư liệu do Bộ Tư lệnh cung cấp.

still-2026-11-20-165731-1152.png
Nhiều câu chuyện xúc động được các nhân chứng lịch sử chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Nam Thương

Các nhân chứng bày tỏ sự đồng tình với chủ trương tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, xúc động kể về những buổi tiễn đưa khi không chỉ có thân nhân mà cả người dân không có mối liên hệ trực tiếp cũng tham dự. Qua cuộc đối thoại giữa cựu tù chính trị với đoàn viên, thanh niên và học sinh, trách nhiệm gìn giữ tư liệu, lưu giữ ký ức, tìm kiếm thông tin đồng đội và tri ân thế hệ đi trước tiếp tục được nhấn mạnh.

Đưa lịch sử Côn Đảo đến gần thế hệ trẻ

Từ những lá thư thời chiến và lời kể của các cựu tù chính trị, hội sách gợi mở cách đưa lịch sử Côn Đảo đến với người trẻ qua sách, học liệu và các hoạt động tại di tích. Theo PGS. Tiến sĩ Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, những câu chuyện về các chiến sĩ cách mạng và quá trình phát triển của Côn Đảo là nguồn tư liệu cho nghiên cứu, sáng tác và xuất bản.

img-5334.jpg
Đại diện lãnh đạo trao tặng tủ sách và học bổng cho học sinh đặc khu Côn Đảo. Ảnh: Vũ Phượng

Ông Phạm Minh Tuấn đề xuất các nhà xuất bản, đơn vị phát hành xây dựng bộ sách, ấn phẩm chuyên đề và học liệu số về Côn Đảo. Việc kết hợp thư viện truyền thống với tài nguyên số có thể giúp người dân ở xa trung tâm tiếp cận các tư liệu này thuận lợi hơn. Ông cũng gợi mở việc phát triển mô hình “Thư viện Người”, kết hợp sách với lời kể của nhân chứng và trải nghiệm tại di tích. Nhắc đến “Thi tù tùng thoại” của chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng, người từng bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo, ông dẫn tác phẩm này như một ví dụ về cách văn chương lưu giữ ký ức lịch sử.

Tại Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc, cơ sở 2, hội sách đưa hoạt động đọc đến với học sinh qua chương trình “Tiết đọc sách”. Các em được tìm hiểu sách, tô màu và viết thiệp tặng thầy cô nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Quỹ Giáo dục Thiện Tâm tặng nhà trường tủ sách Hiếu học và 200 quyển sách. Các nhà hảo tâm trao 16 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, còn Công ty Cổ phần Sbooks tặng sách cho Trường THCS Lê Hồng Phong.

img-5324.jpg
Các em học sinh giao lưu tìm hiểu về sách và văn hoá đọc. Ảnh: Nam Thương

Các hoạt động của hội sách cũng diễn ra tại những địa điểm gắn với lịch sử Côn Đảo. Sáng 21/11, đoàn đại biểu dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Hàng Keo, Nghĩa trang Hàng Dương và Đền thờ Côn Đảo. Theo chương trình, đoàn đến thăm cựu tù Nguyễn Xuân Viên tại nhà riêng vào buổi chiều, sau đó dự lễ thắp nến tri ân tại Bia tưởng niệm Cầu tàu lịch sử 914 lúc 17 giờ.

Tối 21/11, chương trình nghệ thuật chuyển thể tác phẩm văn học “Côn Đảo - Lời gửi mai sau” dự kiến diễn ra tại Di tích Trại Phú Hải. Từ lời kể của các cựu tù chính trị trong buổi giao lưu đến câu chuyện được kể trên sân khấu tại di tích, công chúng có thêm dịp tìm hiểu về những người từng bị giam giữ và đấu tranh tại Côn Đảo.

Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Tôn vinh bản sắc, tiếp nối di sản nhân ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Tôn vinh bản sắc, tiếp nối di sản nhân ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức chương trình nghệ thuật “Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền”, diễn ra lúc 14 giờ ngày 24/11/2026 tại Nhà hát Vinpearl Theatre, tầng 3, Vincom Mega Mall Ocean City, xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên.

Đưa vẻ đẹp đại dương vào không gian văn hóa Côn Đảo

Đưa vẻ đẹp đại dương vào không gian văn hóa Côn Đảo

Từ nhiếp ảnh, mô hình san hô đến trải nghiệm bảo tồn biển, chương trình “Vì Biển đảo xanh” tại Đặc khu Côn Đảo (TP Hồ Chí Minh) mang đến cách tiếp cận mới trong giới thiệu giá trị thiên nhiên, đưa vẻ đẹp đại dương đến gần công chúng qua nghệ thuật và trải nghiệm thực tế.

Kết nối sáng tạo, lan tỏa giá trị văn hóa

Kết nối sáng tạo, lan tỏa giá trị văn hóa

Sáng 20/11, tại Công viên Lê Văn Tám, Lễ hội Nhiếp ảnh Quốc tế TP Hồ Chí Minh lần thứ 3 năm 2026 chính thức khai mạc, quy tụ hơn 100 nghệ sĩ nhiếp ảnh quốc tế cùng đông đảo nghệ sĩ trong nước. Với chủ đề “TP Hồ Chí Minh - Văn hóa sáng tạo, kiến tạo tương lai”.