Hãng tin Reuters của Anh dẫn lời hai quan chức phương Tây được thông báo về vấn đề này cùng hai quan chức Iran cho biết Saudi Arabia đã tiến hành một loạt cuộc tấn công quân sự không được công bố nhằm vào lãnh thổ Iran để trả đũa các cuộc tấn công nhằm vào vương quốc này trong cuộc chiến đang diễn ra ở Trung Đông.
Các cuộc tấn công, do Không quân Saudi Arabia thực hiện và được cho là diễn ra vào cuối tháng 3, đánh dấu lần đầu tiên được biết đến mà vương quốc này tiến hành hành động quân sự trực tiếp chống lại Iran.
Một quan chức phương Tây mô tả các chiến dịch này là “những cuộc tấn công đáp trả việc Saudi Arabia bị tấn công”, dù các mục tiêu cụ thể không thể được xác nhận.
Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Saudi Arabia từ chối trả lời trực tiếp về việc liệu các cuộc tấn công có diễn ra hay không. Bộ Ngoại giao Iran cũng không phản hồi các yêu cầu bình luận.
Thông tin này cho thấy một cuộc xung đột mà quy mô thực sự phần lớn vẫn bị che giấu khỏi công chúng, trong đó các quốc gia quân chủ vùng Vịnh từng bị Iran tấn công đã bắt đầu phản công.
Các nước vùng Vịnh bị cuốn vào cuộc xung đột leo thang
Cuộc chiến rộng lớn hơn bắt đầu vào ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran. Trong những tuần sau đó, Iran đã tấn công cả sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), nhắm không chỉ vào các căn cứ quân sự Mỹ mà còn cả các địa điểm dân sự, sân bay, cơ sở hạ tầng dầu mỏ, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch mà một phần đáng kể nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đi qua.
Theo một báo cáo riêng của báo The Wall Street Journal (Mỹ), Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng đã tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran. UAE đã áp dụng lập trường cứng rắn hơn trong suốt cuộc xung đột, tìm cách buộc Tehran phải trả giá trong khi hiếm khi tham gia ngoại giao công khai.
Ngược lại, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 13/5, Saudi Arabia theo đuổi chiến lược hai hướng, vừa tiến hành các cuộc tấn công trả đũa vừa duy trì các kênh ngoại giao với Iran, bao gồm thông qua Đại sứ Iran tại Riyadh.
Các cuộc tấn công tiếp nối bằng giảm leo thang hậu trường
Sau các cuộc tấn công của Saudi Arabia, Riyadh đã cho Iran biết những gì họ đã thực hiện, theo lời các quan chức phương Tây và Iran. Việc tiết lộ này sau đó được nối tiếp bằng các hoạt động ngoại giao dày đặc và những lời đe dọa từ Saudi Arabia rằng họ sẽ tiếp tục leo thang nếu các cuộc tấn công nhằm vào vương quốc này vẫn tiếp diễn, cuối cùng dẫn tới một sự hiểu ngầm không chính thức giữa hai nước nhằm hạ nhiệt tình hình.
Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group, cho rằng chuỗi diễn biến như vậy phản ánh “sự thừa nhận mang tính thực dụng của cả hai bên rằng leo thang mất kiểm soát sẽ gây ra những cái giá không thể chấp nhận được”, đồng thời cho biết điều này cho thấy “không phải sự tin tưởng, mà là lợi ích chung trong việc áp đặt giới hạn đối với đối đầu trước khi nó biến thành một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn”.
Quá trình giảm leo thang không chính thức này có hiệu lực trong tuần trước khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận ngừng bắn rộng hơn vào ngày 8/4. Một quan chức Iran xác nhận sự hiểu ngầm song phương này, nói rằng mục tiêu là “chấm dứt các hành động thù địch, bảo vệ lợi ích chung và ngăn chặn leo thang căng thẳng.”
Diễn biến giảm leo thang có thể thấy rõ qua dữ liệu của Bộ Quốc phòng Saudi Arabia. Từ hơn 105 cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa nhằm vào Saudi Arabia trong tuần từ ngày 25 đến 31/3, con số này giảm xuống chỉ còn hơn 25 vụ trong giai đoạn từ ngày 1 đến 7/4.
Trong những ngày cuối cùng trước lệnh ngừng bắn, các nguồn tin phương Tây đánh giá rằng các đầu đạn phóng vào Saudi Arabia xuất phát từ Iraq thay vì trực tiếp từ Iran, cho thấy Tehran đã giảm mức độ can dự trong khi các nhóm vũ trang đồng minh vẫn tiếp tục hoạt động.
