Tân Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi phát biểu tại Quốc hội sau khi nội các mới được phê chuẩn, ngày 14/5/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN
Thông báo được đưa ra trước chuyến thăm Mỹ của tân Thủ tướng Ali al-Zaidi, trong bối cảnh Washington gia tăng sức ép đối với Baghdad nhằm bảo đảm các nhóm vũ trang này giao nộp vũ khí.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ hằng tuần hôm 29/6, người phát ngôn Chính phủ Iraq, ông Haidar al-Aboudi tuyên bố: “Tất cả các nhóm vũ trang đã được thông báo về một thời điểm cụ thể đánh dấu việc chấm dứt vấn đề này (giải giáp)…, đó là ngày 30/9, cũng là thời điểm chấm dứt sự hiện diện của liên minh quốc tế”.
Ông al-Aboudi nhấn mạnh: “Sau thời điểm này, mọi loại vũ khí nằm ngoài khuôn khổ quản lý của nhà nước sẽ phải chịu các biện pháp xử lý theo pháp luật”.
Theo hãng tin AFP của Pháp, Iraq là nơi đặt cơ sở của nhiều nhóm vũ trang hùng mạnh thân Iran, với ảnh hưởng về chính trị và tài chính ngày càng gia tăng trong những năm qua.
Nhiều nhóm trong số đó được thành lập sau cuộc Chiến tranh Iraq do Mỹ phát động năm 2003 và tiếp tục mở rộng quyền lực cũng như vị thế trong cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng từ năm 2014 trở đi.
Các nhóm này từ lâu đã kêu gọi rút toàn bộ binh sĩ Mỹ đang triển khai trong khuôn khổ liên minh chống khủng bố, đồng thời thường xuyên tấn công các căn cứ có quân nhân Mỹ đồn trú.
Trong cuộc xung đột gần đây ở Trung Đông, họ đã can thiệp để ủng hộ Tehran, tiến hành hơn 600 cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở của Mỹ tại Iraq. Họ cũng tấn công các mục tiêu ở các quốc gia vùng Vịnh.
Đáp lại, Washington đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các nhóm này, trước khi đình chỉ việc chuyển các khoản tiền mặt từ nguồn thu dầu mỏ của Iraq, phần lớn được lưu giữ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang ở New York theo một thỏa thuận được thiết lập sau cuộc Chiến tranh Iraq.
Đầu tháng 5, Washington cam kết sẽ nối lại việc chuyển tiền cho Iraq cũng như hỗ trợ an ninh sau khi Baghdad thực hiện “những bước đi cụ thể” nhằm xử lý các nhóm vũ trang này.
Binh sĩ Mỹ gác tại căn cứ không quân K1 ở Kirkuk, Iraq. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Trong cuộc gặp với các đại sứ châu Âu hôm 29/6, Thủ tướng Ali al-Zaidi “nhấn mạnh rằng việc tập trung toàn bộ vũ khí vào tay nhà nước không chỉ là một khẩu hiệu mà là một chính sách đang được triển khai”.
“Chính phủ vẫn kiên định theo đuổi chính sách này, đặc biệt trong bối cảnh lực lượng của liên minh dự kiến hoàn tất việc rút quân vào ngày 30/9”, ông Zaidi, người mới nhậm chức với sự ủng hộ của Mỹ, cho biết.
Nhiều chính trị gia có ảnh hưởng tại Iraq cũng đã kêu gọi nhà nước nắm độc quyền đối với vũ khí.
Trong khi một số nhóm vũ trang tuyên bố sẽ hợp tác và bàn giao vũ khí cho nhà nước, thì những nhóm khác vẫn kiên quyết cho rằng vấn đề này không nên được thảo luận dưới sức ép từ Mỹ.
Trong nhiều năm qua, Iraq là chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng giữa Iran và Mỹ, với Baghdad luôn cố gắng duy trì thế cân bằng mong manh giữa hai đồng minh quan trọng nhưng cũng là hai đối thủ đối đầu gay gắt với nhau.
Thông báo của người phát ngôn Chính phủ Iraq hôm 29/6 phản ánh sức ép ngày càng gia tăng từ phía Mỹ đối với Baghdad nhằm kiểm soát các nhóm vũ trang.
Thời hạn chót ngày 30/9 được cho là đang đặt chiến lược cân bằng của Iraq giữa Mỹ và Iran trước phép thử rõ ràng nhất trong nhiều năm qua.