Từ quỹ đất trên quy hoạch đến mặt bằng sạch
Theo quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 sau điều chỉnh, toàn tỉnh có 57 khu công nghiệp với tổng diện tích gần 13.900 ha. Đến nay, 32 khu đã được thành lập, gồm 18 khu đang hoạt động, 6 khu đang xây dựng và 8 khu chưa được giao đất, chưa khởi công. Mạng lưới cụm công nghiệp cũng tiếp tục được mở rộng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở sản xuất và công nghiệp hỗ trợ.
Dư địa phát triển còn lớn, nhưng nhiều diện tích quy hoạch vẫn chưa chuyển thành quỹ đất sạch. Theo Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh, từ đầu năm 2026 đến nay, ngoài Khu công nghiệp Phúc Yên được bàn giao thêm 18,63 ha, các khu công nghiệp khác chưa được giao thêm đất để tiếp tục triển khai. Hiện vẫn còn hơn 3.250 ha đất thuộc các khu công nghiệp đã thành lập nhưng chưa được giao.
Khoảng cách giữa “đất trên quy hoạch” và “đất có thể giao ngay cho nhà đầu tư” vì vậy cần được rút ngắn. Khi mặt bằng chưa liền khoảnh, hạ tầng khó triển khai đồng bộ; khi hạ tầng chậm, khả năng thu hút các dự án sản xuất quy mô lớn cũng bị ảnh hưởng. Đây là mắt xích quan trọng quyết định tốc độ chuyển hóa quỹ đất quy hoạch thành năng lực sản xuất thực tế.
Thực tế tại các cụm công nghiệp cho thấy hiệu quả của mặt bằng sạch rất rõ. Cụm công nghiệp Đồng Sóc có quy mô 75 ha, đã hoàn thành 100% diện tích đất phải bồi thường, giải phóng mặt bằng và được giao đất thực hiện dự án. Diện tích đất công nghiệp cho thuê đạt 55,8/59,9 ha, tương đương tỷ lệ lấp đầy khoảng 93,1%. Hiện cụm có 24 doanh nghiệp hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 3.600 lao động.
Ở chiều ngược lại, Cụm công nghiệp Thổ Tang - Lũng Hòa, quy mô gần 35 ha, mới hoàn thành giải phóng mặt bằng hơn 9,6 ha, đạt khoảng 27,8%. Phần đất đã giải phóng còn xen kẹp, chưa liền thửa nên nhà đầu tư chưa được giao đất để xây dựng hạ tầng kỹ thuật. Sự khác biệt giữa hai dự án cho thấy mặt bằng có thể quyết định tốc độ của cả chuỗi đầu tư phía sau.
Điểm nghẽn không chỉ nằm ở một khâu
Giải phóng mặt bằng là công việc phức tạp vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi, tài sản và sinh kế của người dân. Với dự án công nghiệp diện tích lớn, khó khăn còn đến từ hồ sơ đất đai qua nhiều thời kỳ, nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, thay đổi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tâm lý so sánh giữa các giai đoạn dự án.
Ở một số nơi, mức bồi thường chưa tạo được sự đồng thuận; một số hộ đề nghị mức hỗ trợ cao hơn quy định. Có dự án đã kiểm kê nhưng chưa phê duyệt được phương án bồi thường; có nơi phần đất còn lại xen kẹp khiến chủ đầu tư chưa thể thi công đồng bộ.
Một nút thắt khác là tái định cư. Hiện còn 12 khu công nghiệp chưa hoàn thiện khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng. Có dự án chưa bố trí được vốn; có nơi đã chuẩn bị quỹ đất nhưng người dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường, hỗ trợ. Khi nơi ở mới chưa được chuẩn bị đồng bộ, tiến độ thu hồi đất cũng khó đẩy nhanh.
Vì vậy, bài toán mặt bằng là tổng hòa của chính sách, nguồn lực, thủ tục, năng lực tổ chức và chất lượng đối thoại tại cơ sở. Một dự án muốn đi nhanh cần sự phối hợp giữa chính quyền, cơ quan chuyên môn, chủ đầu tư và người dân. Nếu một khâu chậm, toàn bộ tiến độ từ thu hồi đất, đầu tư hạ tầng đến tiếp nhận doanh nghiệp thứ cấp đều có thể bị kéo dài.
Cụm công nghiệp Thắng Sơn tại xã Cự Đồng cho thấy nếu triển khai sớm, tiến độ có thể chuyển biến tích cực. Dự án rộng hơn 20 ha, tổng mức đầu tư 120 tỷ đồng, khởi công tháng 4/2026. Ngay từ đầu, địa phương xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm, tăng cường tuyên truyền, đối thoại và xử lý vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Theo ông Nguyễn Quang Chung, Chủ tịch UBND xã Cự Đồng, sự phối hợp giữa địa phương, chủ đầu tư và cơ quan chuyên môn giúp người dân hiểu chủ trương, đồng thuận bàn giao mặt bằng để hạ tầng triển khai theo kế hoạch. Kinh nghiệm này cho thấy dân vận là một phần quan trọng của tiến độ dự án.
Gỡ vướng từng dự án, tạo quỹ đất đón dòng đầu tư mới
Trước các vướng mắc, tỉnh Phú Thọ đã chỉ đạo sở, ngành, địa phương rà soát từng dự án, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn xử lý. Với các cụm công nghiệp, tỉnh thành lập Ban Chỉ đạo hỗ trợ tháo gỡ khó khăn trong đầu tư xây dựng hạ tầng, tăng cường phối hợp và xử lý theo từng dự án cụ thể.
Tại hội nghị ngày 19/5, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thị Kim Nga yêu cầu tập trung tháo gỡ khó khăn về bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Các địa phương phải đẩy nhanh kiểm kê, lập, phê duyệt phương án bồi thường; xác định rõ tiến độ và trách nhiệm để sớm bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư.
Với những dự án chậm, tỉnh yêu cầu xử lý theo từng phần việc. Khi kiểm tra các dự án cụm công nghiệp tại khu vực Vĩnh Phúc, lãnh đạo tỉnh yêu cầu rà soát trách nhiệm, mốc hoàn thành, tăng cường vận động người dân và phấn đấu hoàn thành giải phóng mặt bằng Cụm công nghiệp Thổ Tang - Lũng Hòa trong quý IV/2026.
Theo ông Hoàng Long Biên, Trưởng Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Phú Thọ, cần nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương trong bồi thường, giải phóng mặt bằng. Quỹ đất tái định cư cũng phải được chuẩn bị từ đầu, vừa bảo đảm quyền lợi người dân, vừa thuận lợi cho thu hồi đất.
Chủ đầu tư cũng phải chủ động phối hợp với chính quyền, bố trí nguồn lực cho bồi thường, hạ tầng và xử lý vướng mắc. Song song với mặt bằng trong dự án, tỉnh thúc đẩy hoàn thiện hạ tầng ngoài hàng rào, giải quyết điểm nghẽn về giao thông kết nối, công trình hạ tầng kỹ thuật, đất đai, quy hoạch và môi trường. Việc xử lý đồng thời cả bên trong và bên ngoài hàng rào dự án giúp mặt bằng sạch có thể nhanh chóng chuyển thành hạ tầng sẵn sàng cho nhà đầu tư.
Cùng với tháo gỡ các dự án đang triển khai, tỉnh tiếp tục rà soát hệ thống cụm công nghiệp theo không gian phát triển sau hợp nhất. Những cụm không còn phù hợp sẽ được đưa ra khỏi quy hoạch; các vị trí có lợi thế về giao thông, hạ tầng sẽ được ưu tiên phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái và công nghệ cao.
Việc thành lập thêm các cụm công nghiệp Đầm Đuống, Yên Phương, Sơn Lôi và mở rộng một số cụm hiện hữu cho thấy tỉnh đang chuẩn bị không gian đón dự án mới. Tuy nhiên, quy hoạch chỉ phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành mặt bằng sạch, hạ tầng hoàn chỉnh và môi trường đầu tư đáp ứng nhanh nhu cầu doanh nghiệp.
Đối với Phú Thọ, tháo gỡ “điểm nghẽn” giải phóng mặt bằng không chỉ là xử lý tồn tại của từng dự án mà còn mở đường để nguồn lực đất đai được sử dụng hiệu quả, hình thành các khu vực sản xuất tập trung, tạo việc làm, tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.
