Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã có nhiều chuyển biến rõ nét, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thu hút các nguồn lực đầu tư lớn vào tỉnh.
Theo UBND tỉnh Phú Thọ, việc bồi thường, hỗ trợ và GPMB đang được triển khai tại 462 dự án trên địa bàn. Tổng kinh phí GPMB theo các phương án đã được phê duyệt là 3.014 tỷ đồng; trong đó, nguồn vốn đã bố trí thực tế đạt 1.950 tỷ đồng, tương đương 65% nhu cầu chi trả.
Tỉnh Phú Thọ hiện có 148 xã, phường, diện tích hơn 9.340 km² với quy mô dân số khoảng 4 triệu người, đứng thứ 11 toàn quốc, cho thấy giải phóng mặt bằng thường tác động tới hàng nghìn hộ dân ở nhiều vùng miền khác nhau.
Riêng trong số 18 dự án sử dụng vốn đầu tư công (tổng mức đầu tư 81.090 tỷ đồng), 21 dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách với tổng vốn đầu tư lên tới 260.224 tỷ đồng, bao gồm 10 dự án xây dựng khu công nghiệp và 11 dự án phát triển đô thị, dịch vụ lớn như nhà máy xi măng Xuân Thiện Hòa Bình, tổ hợp khu đô thị hai bên bờ sông Lô...
Các dự án hạ tầng giao thông động lực được quan tâm thúc đẩy tiến độ giải phóng mặt bằng gồm dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu (đoạn qua Phú Thọ dài 31,9 km/34 km toàn tuyến, tổng mức đầu tư 9.997 tỷ đồng), dự án cải tạo mở rộng quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì...
Đến nay, tại dự án Quốc lộ 2, các xã Tề Lỗ, Hội Thịnh, Vĩnh Thành đã hoàn thành 100% công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng; hai xã còn lại (Vĩnh An 89%, Vĩnh Hưng 92%) đang đẩy nhanh những thủ tục cuối cùng. Đối với dự ánâu, giải phóng mặt bằng theo quy mô 4 làn xe đã cơ bản hoàn thành; tiến độ xây lắp đạt gần 20% giá trị hợp đồng, lũy kế giải ngân vốn từ ngân sách địa phương và Trung ương đạt 100% kế hoạch đến hết năm 2025.
Toàn bộ quá trình trên diễn ra trong bối cảnh có nhiều thuận lợi nhờ tỉnh đã ban hành 11 văn bản quy phạm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bố trí tạm cư và hỗ trợ thiệt hại cho tài sản tạo lập trước 1/7/2014... Quá trình phân quyền, phân cấp cho UBND cấp xã góp phần tăng tốc triển khai ở cơ sở; địa phương còn thí điểm cơ chế "luồng xanh" trong giải quyết thủ tục hành chính để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Ban Chỉ đạo các cấp, Tổ công tác giải quyết giải phóng mặt bằng ở các dự án trọng điểm được thành lập và hoạt động liên tục, giúp tháo gỡ vướng mắc kịp thời, cập nhật hồ sơ, lập phương án chi tiết đến từng hộ dân, từng loại đất...
Tuy nhiên, khối lượng công việc còn lại vẫn rất lớn, xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Năng lực tổ chức thực hiện ở một số địa phương, nhất là ở cấp cơ sở, còn chưa đồng đều; nhân lực còn hạn chế khi công việc liên quan đến kiểm kê, xác minh pháp lý và vận động lên đến hàng nghìn trường hợp. Đặc biệt, trong 462 dự án triển khai, nhiều dự án có phạm vi thu hồi đất lớn, liên quan nhiều hộ gia đình, nhiều loại đất, nhiều công trình hạ tầng, kỹ thuật.
Việc xác minh nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất và hồ sơ pháp lý còn phức tạp do qua nhiều đời chủ, giấy tờ cũ không đầy đủ, dữ liệu chuyển tiếp giữa đơn vị hành chính chưa đồng bộ, phát sinh tranh chấp, khiếu nại kéo dài, gây khó khăn trong kiểm kê, lập và phê duyệt phương án.
Đáng chú ý, việc lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số địa bàn còn sai sót, phải điều chỉnh bổ sung kéo dài thời gian thực hiện, ảnh hưởng tới tiến độ bàn giao mặt bằng. Chuẩn bị quỹ đất và xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội khu tái định cư còn chậm ở nhiều nơi; nhiều hộ dân dù đồng thuận chủ trương, song tâm lý vẫn so bì về mức hỗ trợ, giá bồi thường, chế độ tái định cư so với trước đây, khi còn thuộc địa phương cũ hoặc so với những dự án khác. Việc di chuyển công trình hạ tầng kỹ thuật, xử lý bãi đổ thải, mở đường công vụ... cho các dự án giao thông lớn như cao tốc Hòa Bình-Mộc Châu, Quốc lộ 2 cũng là thách thức chưa nhỏ.
Theo UBND tỉnh, gần 1/3 số dự án vẫn tồn tại khiếu nại, kiến nghị của dân về đơn giá bồi thường hoặc chính sách hỗ trợ, cần tiếp tục đối thoại, giải thích thêm. Tổng số hồ sơ khiếu nại vẫn còn tồn đọng tại một số xã/thị trấn là 246 trường hợp; các huyện có số vụ việc kéo dài chủ yếu là Cẩm Khê, Thanh Sơn, Hạ Hòa.
Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh Phú Thọ nhận định: "Giai đoạn tới, tỉnh xác định cần tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, chủ động chuẩn bị tốt quỹ đất tái định cư, tăng cường chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, tăng kiểm tra, giám sát để phòng ngừa và xử lý vi phạm, đảm bảo công khai, minh bạch từng khâu. Riêng Ban Tuyên giáo chúng tôi sẽ phối hợp với các địa phương, ngành liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, lấy sự đồng thuận của người dân làm nền tảng thúc đẩy tiến độ."
Tỉnh Phú Thọ cũng đang tập trung rà soát, điều chỉnh Bảng giá đất hiện hành cho sát thực tiễn, đảm bảo hài hòa quyền lợi của hà nước và người dân, tiếp tục triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm theo Chỉ thị 22-CT/TU ngày 22/6/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy: Từ hoàn thiện cơ chế, chủ động chuẩn bị các điều kiện pháp lý, quy trình thực hiện, đến chuyển đổi số, lập hồ sơ quản lý minh bạch, xây dựng quỹ đất tái định cư, đẩy mạnh thanh tra, xử lý các khâu dễ phát sinh tiêu cực và đổi mới công tác đối thoại với nhân dân.
