Theo Báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng ngày 12/10 (SCMP), thỏa thuận diesel Mỹ - Nga được công bố chỉ ba tuần sau khi ông Trump ký ban hành Đạo luật trừng phạt Nga và Iran mang tên Lindsey O. Graham. Luật này cho phép tổng thống Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với những khách hàng lớn của năng lượng Nga. Việc Washington đồng ý đưa thêm diesel Nga ra thị trường vì thế chưa đủ để các nước nhập khẩu khác tin rằng sức ép từ Mỹ sẽ giảm.
Ông Zhang Chi, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Trung Quốc đương đại và Thế giới thuộc Đại học Hong Kong, nhận định thỏa thuận diesel thể hiện sự mâu thuẫn và tính chọn lọc trong cách tiếp cận của Washington. Mỹ tìm kiếm nguồn năng lượng Nga để phục vụ lợi ích của mình, nhưng vẫn có thể sử dụng công cụ thuế quan hoặc trừng phạt thứ cấp để gây sức ép lên những nước nhập khẩu lớn khác.
Theo ông Zhang, đạo luật mới có thể trở thành công cụ thương lượng của Washington trong các cuộc trao đổi với Nga, Trung Quốc và Ấn Độ. Bắc Kinh vì thế vẫn cần theo dõi cách Mỹ thực thi luật, cũng như tác động của tiến trình giải quyết chiến tranh Nga - Ukraine đối với các biện pháp trừng phạt.
Trong thông báo về thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Trump cho biết Nga sẽ lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu. Thêm 500.000 tấn sẽ được cung cấp trong tháng 11, tiếp đó là 1 triệu tấn trong một khoảng thời gian ngắn. Tổng thống Mỹ khẳng định nguồn cung này sẽ giúp giá diesel giảm nhanh.
Thỏa thuận diễn ra chưa đầy một tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao đe dọa khả năng đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát Quốc hội. Giới phân tích cho rằng còn quá sớm để xác định đây là giải pháp tạm thời nhằm xử lý sức ép trong nước hay bước đầu của một quá trình nới lỏng trừng phạt rộng hơn.
Ông Ma Bo, phó giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nam Kinh, nhận định ông Trump hy vọng thỏa thuận sẽ giúp hạn chế tổn thất của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử. Theo ông, thỏa thuận thiên về giải quyết lợi ích trước mắt, có thể chỉ mang tính đơn lẻ và được điều chỉnh sau khi bầu cử kết thúc.
Ông Cui Hongjian, phụ trách nghiên cứu Liên minh châu Âu tại Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, cũng cho rằng Trung Quốc sẽ chờ xem thỏa thuận phát triển theo hướng nào. Một yếu tố có thể định hình đánh giá của Bắc Kinh là liệu Moskva có tận dụng thỏa thuận này để thúc đẩy phương Tây nới lỏng toàn bộ hệ thống trừng phạt năng lượng đối với Nga hay không.
Theo ông Cui, Ukraine và châu Âu hy vọng thỏa thuận chỉ là biện pháp ứng phó tạm thời, thay vì mở đầu cho một chuỗi quyết định nới lỏng trừng phạt. Khả năng đó khiến tác động của thỏa thuận vượt ra ngoài lượng diesel được bổ sung vào thị trường.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chỉ trích thỏa thuận, cho rằng việc giảm sức ép trừng phạt lên Nga khi chưa có một thỏa thuận giảm căng thẳng lâu dài là biểu hiện rõ ràng của sự yếu kém. Ông Trump sau đó tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng, có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, Ukraine cho biết không được thông báo về thỏa thuận này, trong khi Nga tiếp tục tấn công các nhà máy điện.
Về tác động trực tiếp đến thương mại năng lượng Trung - Nga, ông Cui nhận định thỏa thuận có thể không tạo ra thay đổi lớn trước mắt, bởi Moskva vẫn cần bán năng lượng cho khách hàng lớn nhất của mình. Điều Bắc Kinh cần đánh giá là thỏa thuận sẽ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng của Trung Quốc đến mức nào và nước này có thể bảo vệ lợi ích ra sao trên thị trường năng lượng.
Ông Zhang cho rằng thỏa thuận diesel còn là một phép thử đối với quan hệ Mỹ - Trung. Cách Washington sử dụng hoặc điều chỉnh hệ thống trừng phạt trong quan hệ với Bắc Kinh sẽ giúp đánh giá mức độ cải thiện trong quan hệ hai nước.
Trong khi đó, ông Ma cảnh báo Trung Quốc và các nước nhập khẩu năng lượng Nga ở châu Á không nên coi thỏa thuận Trump - Putin là tín hiệu chắc chắn về các quyết định thuế quan tiếp theo hoặc chính sách hợp tác với Nga. Việc điều chỉnh kế hoạch chiến lược dựa trên kỳ vọng Mỹ đã thay đổi lâu dài chính sách trừng phạt có thể khiến các nước này chịu bất lợi khi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ được công bố.
