Chủ động đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Chủ động tạo nền tảng từ sớm

Năm 1998, TP Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai chương trình tiếng Anh tăng cường. Sau đó, mô hình được từng bước nhân rộng ra toàn thành phố. Chương trình tiếng Anh tự chọn và Đề án phổ cập, nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh cũng sớm được triển khai. Đặc biệt, năm 2014, Thành phố tiên phong tổ chức dạy và học các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh tích hợp Chương trình Anh và Việt Nam tại các trường công lập, theo Đề án 5695. Chương trình đã đạt nhiều kết quả tích cực, vừa trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng cần thiết bằng ngoại ngữ, vừa góp phần hình thành tư duy, kỹ năng và thói quen sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

Từ những chương trình được triển khai trong nhiều năm, việc dạy và học tiếng Anh hiện đã được mở rộng ở các cấp học, kể cả bậc mầm non. Việc cho trẻ làm quen với tiếng Anh đã được triển khai tại 1.235 trường mầm non (67,4%) và 858 cơ sở giáo dục mầm non độc lập trên địa bàn (25,75%); có hơn 206.800 trẻ tham gia, tương đương 50,51% tổng số trẻ ở các cơ sở.

Đối với giáo dục phổ thông, môn tiếng Anh trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai đồng bộ. Bên cạnh đó, trên 90% trường công lập đã mở lớp tiếng Anh tăng cường hoặc chương trình song ngữ. Nhiều trường tổ chức dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh theo Đề án 5695 và các chương trình xã hội hóa có giáo viên nước ngoài tham gia giảng dạy.

Không chỉ tăng thời lượng và nội dung học tiếng Anh, nhiều trường học trên địa bàn còn chủ động thí điểm giảng dạy một số tiết ở các môn học khác bằng tiếng Anh. Việc duy trì thường xuyên các tiết học bằng tiếng Anh được kỳ vọng sẽ giúp học sinh hình thành thói quen và nề nếp sử dụng ngôn ngữ này một cách tự nhiên.

Tại Trường Trung học phổ thông Marie Curie, việc từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai được triển khai theo hướng kiến tạo môi trường sử dụng tiếng Anh trong nhà trường. Theo thầy Nguyễn Trần Khánh Bảo, Hiệu trưởng nhà trường, các biển báo, hồ sơ và biểu mẫu trong trường đều được trình bày bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, qua đó tạo điều kiện để giáo viên, học sinh thường xuyên tiếp xúc và làm quen với ngoại ngữ. Với quy mô hơn 3.400 học sinh ở 80 lớp, nhà trường đẩy mạnh và đa dạng hoạt động của các câu lạc bộ học thuật, đặc biệt là câu lạc bộ tiếng Anh; đồng thời tăng cường các hoạt động giao lưu, hội nhập quốc tế.

Nhà trường cũng rà soát năng lực của giáo viên tiếng Anh, trình độ tiếng Anh của giáo viên các môn học và năng lực tiếng Anh của học sinh cả về kết quả học tập và kỹ năng, làm cơ sở xây dựng lộ trình bồi dưỡng, tổ chức giảng dạy phù hợp. Trường tập trung tổ chức giảng dạy tăng cường tiếng Anh, đồng thời dạy nhiều ngoại ngữ để giúp học sinh có thêm điều kiện thích ứng với xu thế hội nhập. Đối với đội ngũ giáo viên, nhà trường có nhiều giải pháp khuyến khích thầy cô nâng cao năng lực tiếng Anh. Riêng giáo viên bộ môn tiếng Anh phải đạt chuẩn hoặc trên chuẩn; hiện 100% giáo viên tiếng Anh của trường đạt trình độ trên chuẩn.

Nhằm tăng sự hứng thú của học sinh, trong năm học vừa qua, Trường Trung học phổ thông Marie Curie đã thử nghiệm tổ chức một số tiết dạy, thao giảng bằng tiếng Anh ở một số môn học. Mô hình được triển khai tại các lớp tăng cường tiếng Anh, với những học sinh và giáo viên đã có nền tảng ngoại ngữ tốt. Qua đó, môi trường giao tiếp bằng tiếng Anh từng bước được mở rộng, đồng thời tạo thêm hứng thú với bài học cho cả giáo viên và học sinh.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc mở rộng dạy và sử dụng tiếng Anh trong trường học vẫn cần thêm thời gian và nguồn lực để triển khai đồng đều giữa các khu vực. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, hiện nay, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, môi trường sử dụng tiếng Anh và khả năng huy động nguồn lực tại một số địa bàn còn khác nhau. Bên cạnh đó, ở bậc mầm non, hoạt động cho trẻ làm quen với tiếng Anh hiện chủ yếu được thực hiện theo hình thức xã hội hóa; một số cơ sở mầm non công lập chưa có giáo viên tiếng Anh chuyên trách.

Từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai 

Thời gian qua, Thành phố đã có bước chuẩn bị nhất định về đội ngũ để triển khai chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Qua khảo sát, hiện hơn 80% giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học và trung học cơ sở đạt năng lực từ bậc 4 trở lên; hơn 50% giáo viên tiếng Anh cấp trung học phổ thông đạt bậc 5, bậc 6. Thành phố cũng đã khảo sát năng lực tiếng Anh của giáo viên phổ thông công lập, làm cơ sở xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch và bố trí nhân sự phù hợp với yêu cầu triển khai trong từng giai đoạn.

Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh nhìn nhận, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu triển khai Đề án. Đội ngũ giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh chưa đáp ứng đầy đủ về số lượng và chất lượng, còn thiếu tại một số cấp học và địa bàn. Năng lực tiếng Anh của cán bộ quản lý và giáo viên không chuyên ngữ nhìn chung còn hạn chế. Một số cơ chế, chính sách liên quan đến tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ giáo viên ngoại ngữ, giáo viên giảng dạy bằng tiếng Anh cũng cần tiếp tục được hoàn thiện.

Trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí chung, TP Hồ Chí Minh tiếp tục rà soát, hoàn thiện Đề án “Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học trên địa bàn TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045”, bảo đảm phù hợp với định hướng chung. Theo đó, Thành phố tập trung vào bốn nhóm nội dung chính, gồm: nâng cao chất lượng dạy học, chuẩn hóa chương trình và chuẩn đầu ra; mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh ngoài nhà trường; ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, tích hợp trí tuệ nhân tạo; tổ chức thí điểm và từng bước nhân rộng.

Lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học của Thành phố được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung xây dựng nền tảng và chuẩn bị các điều kiện bảo đảm thực hiện Đề án tại 100% cơ sở giáo dục, trong đó ưu tiên phát triển năng lực tiếng Anh cho đội ngũ. Thành phố phấn đấu có 40% cơ sở giáo dục xây dựng được môi trường sử dụng tiếng Anh và 20% cơ sở giáo dục tổ chức giảng dạy một số môn học bằng tiếng Anh.

Giai đoạn 2031 - 2035, Thành phố huy động các nguồn lực để đẩy mạnh triển khai Đề án trên diện rộng; phấn đấu 100% cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên đạt chuẩn năng lực tiếng Anh; 100% cơ sở giáo dục hoàn thành bồi dưỡng đội ngũ giảng dạy bằng tiếng Anh. Trong giai đoạn này, Thành phố đặt mục tiêu có 50% cơ sở giáo dục triển khai chương trình dạy học bằng tiếng Anh theo kế hoạch nhà trường và ít nhất 50% cơ sở thực hiện Chương trình tiếng Anh tích hợp.

Giai đoạn 2036 – 2045, Thành phố tập trung duy trì và nâng cao chất lượng; hiện đại hóa môi trường giáo dục, tiếp tục bồi dưỡng đội ngũ và phát triển chương trình dạy học và các hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh, mở rộng hợp tác quốc tế. Thành phố phấn đấu đến năm 2045 có từ 60-70% cơ sở giáo dục triển khai Chương trình tiếng Anh tích hợp.

Để thực hiện các mục tiêu này, Thành phố xác định triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp về thể chế, tổ chức thực hiện và nguồn lực đầu tư. Trong đó, Thành phố sẽ có cơ chế đặc thù nhằm thu hút giáo viên tiếng Anh chất lượng cao, giáo viên bản ngữ; đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công - tư. Cùng với với phát triển năng lực đội ngũ hiện có, Thành phố tập trung đổi mới nội dung, học liệu số, phương pháp dạy học, kiểm tra - đánh giá và xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh. Nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, phòng học ngoại ngữ, hạ tầng công nghệ và học liệu số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo… cũng được Thành phố ưu tiên.