Theo các chuyên gia, Natri Silicate (sodium silicate) là một hợp chất vô cơ có tính kiềm mạnh, thường tồn tại ở dạng dung dịch nhớt, trong suốt, còn được gọi là “thủy tinh lỏng”. Đây là hóa chất được sử dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp như sản xuất chất tẩy rửa, xi măng, gốm sứ, keo dán, xử lý bề mặt kim loại hoặc chống thấm vật liệu.
Thịt ốc bươu được ngâm trong dung dịch hóa chất Natri Silicate. Ảnh: Công an
Theo bác sĩ CKI Trần Thị Hiếu, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, Natri Silicate là hóa chất chủ yếu được sử dụng trong công nghiệp và nông nghiệp. Trong lĩnh vực nông nghiệp, chất này được phép dùng để phủ bảo quản bề mặt một số loại trái cây, củ quả như táo, khoai tây, cà rốt nhằm hạn chế quá trình oxy hóa, cháy thâm.
Về mặt cơ chế, việc ngâm ốc bằng Natri Silicate có nguyên lý tương tự như phủ bảo quản thực vật, nhưng mức độ rủi ro đối với sức khỏe con người cao hơn nhiều. Theo bác sĩ Hiếu, Natri Silicate là chất có tính kiềm mạnh, với độ pH dao động khoảng từ 8 đến 12, có khả năng làm sạch nhanh bùn đất, rong rêu và chất nhầy bám trên vỏ ốc. Khi sử dụng với liều lượng lớn, hóa chất này khiến ốc trở nên sạch, bóng chỉ trong thời gian ngắn.
Điều đáng lưu ý là đối với trái cây, củ quả, lớp hóa chất chỉ tồn tại trên bề mặt vỏ và có thể được loại bỏ bằng cách gọt bỏ trước khi sử dụng. Trong khi đó, cấu trúc bề mặt của ốc có nhiều khe rãnh, hốc lõm phức tạp, khiến hóa chất dễ bám dính và khó được rửa trôi. Hơn nữa, trong công nghiệp, Natri Silicate còn được sử dụng để tăng độ bền, độ đàn hồi và khả năng kết dính của vật liệu, do đó khả năng bám dính của chất này rất cao.
Ngoài tác dụng làm sạch, natri silicate còn có thể tạo hiện tượng “tăng trọng lượng ảo”. Trong quá trình ngâm, hóa chất hình thành một lớp màng bao phủ bên ngoài, làm thịt ốc ngậm nước, trương phồng, khiến con ốc trông mập và nặng hơn. Lớp màng này có thể tạo cảm giác dai, giòn khi ăn, gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc nhận biết bằng cảm quan thông thường.
Theo cảnh báo của chuyên gia, việc tiêu thụ ốc có tồn dư Natri Silicate tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Với tính kiềm mạnh, hóa chất này có thể gây kích ứng, bỏng niêm mạc miệng, thực quản và đường tiêu hóa. Ngoài ra, trong quá trình sản xuất ở nhiệt độ cao, Natri Silicate có thể lẫn tạp chất, trong đó có kim loại nặng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Việc tích lũy kim loại nặng trong thời gian dài có thể dẫn đến ngộ độc mạn tính, gây tổn thương gan, thận và hệ thần kinh.
Ở mức độ cấp tính, người sử dụng thực phẩm có dư lượng hóa chất này có thể xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, rát miệng, đau bụng, nhức đầu, khó thở, thậm chí co giật nếu tiếp xúc với hàm lượng cao.
Bác sĩ Trần Thị Hiếu cho biết, mỗi loại hóa chất đều có phạm vi và mục đích sử dụng riêng, bắt buộc phải tuân thủ nghiêm các quy định chuyên môn. Natri silicate chỉ được phép dùng trong công nghiệp hoặc trong giới hạn cho phép để bảo quản bề mặt vỏ một số nông sản; việc sử dụng hóa chất này để xử lý thực phẩm là hành vi sai quy định, tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
Ở góc độ an toàn thực phẩm, bác sĩ Bùi Thị Duyên, Phó chủ nhiệm phụ trách Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Quân y 175, khẳng định Natri Silicate tuyệt đối không được phép sử dụng trong thực phẩm hay bất kỳ công đoạn nào của quá trình chế biến, bảo quản. Việc ngâm ốc bằng hóa chất này nhằm làm trắng, tạo độ giòn hoặc kéo dài thời gian bảo quản là vi phạm nghiêm trọng các quy định về an toàn thực phẩm.
Theo bác sĩ Bùi Thị Duyên, việc ăn phải thực phẩm nhiễm Natri Silicate lặp lại hoặc kéo dài có thể gây tổn thương mạn tính niêm mạc đường tiêu hóa, rối loạn hấp thu dinh dưỡng, ảnh hưởng chức năng gan, thận do cơ thể phải thường xuyên thải độc, đồng thời làm tăng nguy cơ viêm đường tiêu hóa kéo dài. “Dù hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định Natri Silicate gây ung thư, nhưng việc đưa một hóa chất công nghiệp vào thực phẩm là không được phép và không thể chấp nhận”, bác sĩ Duyên nhấn mạnh.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, nếu sau khi ăn xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, người dân cần ngừng ngay thực phẩm nghi ngờ, không tự ý gây nôn và đến cơ sở y tế để được theo dõi, xử trí kịp thời. Trường hợp đã sử dụng trước đó nhưng chưa có biểu hiện bất thường, cần tiếp tục theo dõi sức khỏe trong 24 - 48 giờ, uống đủ nước, ăn nhẹ và đi khám khi có dấu hiệu rối loạn tiêu hóa.
Người tiêu dùng được khuyến cáo không mua ốc và các sản phẩm thủy sản không rõ nguồn gốc; cảnh giác với thực phẩm có màu sắc trắng bất thường, độ giòn khác lạ hoặc bảo quản lâu không hỏng; đồng thời ưu tiên lựa chọn sản phẩm tại các cơ sở uy tín, được kiểm soát về an toàn thực phẩm.