Tại cuộc tọa đàm do Hội Nhà báo Trung Quốc tổ chức, hai chuyên gia Chu Ba và Tôn Thành Hạo thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh, Đại học Thanh Hoa, cho rằng trọng tâm của quan hệ Trung-Mỹ hiện nay không phải loại bỏ cạnh tranh mà là quản lý cạnh tranh, ngăn bất đồng trong một lĩnh vực lan sang toàn bộ quan hệ song phương.
Về tổng thể quan hệ Trung-Mỹ, ông Chu Ba cho rằng cuộc gặp cấp cao hồi tháng 5 có ý nghĩa quan trọng khi hai bên đạt đồng thuận về xây dựng “quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Theo ông, khái niệm này không chỉ giới hạn ở lĩnh vực hạt nhân như thời Chiến tranh Lạnh mà bao trùm nhiều lĩnh vực như kinh tế, công nghệ, quân sự và các vấn đề chiến lược rộng hơn.
Quan hệ Trung-Mỹ hiện vừa có cạnh tranh vừa có hợp tác, trong đó cạnh tranh vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, nhưng hai bên có lợi ích trong việc tránh để cạnh tranh chuyển thành đối đầu. Ông Chu Ba cũng cho rằng không nên nhìn quan hệ Trung-Mỹ theo mô hình đối đầu Mỹ-Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh.
Trung Quốc và Mỹ hiện cùng hoạt động trong hệ thống kinh tế quốc tế và đều có lợi ích trong việc duy trì hệ thống này. Trong bối cảnh thế giới ngày càng đa cực hóa, quan hệ Trung-Mỹ không nên được hiểu theo mô hình “G2”, đồng thời cũng khó đạt một “thỏa thuận lớn” giải quyết toàn bộ bất đồng.
Theo chuyên gia Tôn Thành Hạo, thay đổi đáng chú ý kể từ tháng 5 là hai bên bắt đầu chú trọng hơn đến việc “quản lý cạnh tranh”. Những bất đồng về thương mại, công nghệ, vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) và an ninh vẫn tồn tại, song các kênh đối thoại về ngoại giao, quân sự, an ninh và trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn được duy trì. Điều này cho thấy hai nước đang tìm cách ngăn một vấn đề cụ thể làm đảo lộn toàn bộ quan hệ song phương.
Về thương mại và đầu tư, ông Tôn Thành Hạo cho rằng đây có thể là nhóm vấn đề có khả năng tạo ra kết quả cụ thể tại cuộc gặp. Hai nước đã nhất trí thành lập Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư hồi tháng 5, do đó điều đáng chú ý hiện nay là các cơ chế này có thực sự vận hành hay không. Hai bên có thể thảo luận giảm thuế đối với một số nhóm hàng hóa không nhạy cảm. Theo ông, nếu hai bên xác định được danh sách những mặt hàng đầu tiên được giảm thuế, dù phạm vi không lớn, vẫn có ý nghĩa trong việc tạo thêm không gian hợp tác kinh tế.
Về đầu tư, chuyên gia Tôn Thành Hạo cho rằng cần theo dõi khả năng doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng đầu tư và sản xuất tại Mỹ, nhất là trong các lĩnh vực xe năng lượng mới, pin, điện tử tiêu dùng và sản xuất. Theo ông, quan hệ kinh tế Trung-Mỹ trong tương lai có thể chuyển từ việc chủ yếu tập trung vào thâm hụt thương mại và thuế quan sang thảo luận điều kiện để doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư tại Mỹ, đồng thời xử lý các vấn đề dữ liệu và an ninh quốc gia.
Về vấn đề quân sự, theo ông Chu Ba, việc duy trì liên lạc quân sự Trung-Mỹ có ý nghĩa trong kiểm soát nguy cơ xung đột. Ông cho rằng hai nước vẫn có những lĩnh vực có thể trao đổi trong kiểm soát vũ khí và an ninh hạt nhân, dù những vấn đề này rất nhạy cảm. Ông nhấn mạnh mục tiêu trước mắt đối với quan hệ quân sự Trung-Mỹ nên là “có thể kiểm soát”, thông qua các cơ chế liên lạc và những quy tắc nhằm giảm nguy cơ tính toán sai lầm. Trong khi đó, về các vấn đề khu vực, hai chuyên gia cho rằng Iran, Bán đảo Triều Tiên và tình hình Trung Đông có thể được đề cập tại cuộc gặp, song khó trở thành trọng tâm.
Nhìn chung, theo các chuyên gia Trung Quốc, chuyến thăm Mỹ lần này khó có thể giải quyết toàn diện những bất đồng mang tính cơ cấu giữa hai nước, nhưng có ý nghĩa trong việc duy trì tiếp xúc cấp cao, củng cố các cơ chế đối thoại và kiểm soát những lĩnh vực nhạy cảm. Trong bối cảnh cạnh tranh Trung-Mỹ tiếp tục kéo dài, việc duy trì liên lạc, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và ngăn ngừa tính toán sai lầm được cho là yếu tố quan trọng để quan hệ hai nước duy trì ổn định, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác kinh tế và xử lý các vấn đề khu vực, quốc tế cùng quan tâm.
