Thiếu nhân lực từ khách sạn đến điểm du lịch xa trung tâm
Trong tám tháng năm 2026, Việt Nam đón gần 16 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,4% so với cùng kỳ. Lượng khách tăng kéo theo nhu cầu tuyển dụng nhân sự phục vụ tại khách sạn, nhà hàng, doanh nghiệp lữ hành và điểm tham quan. Tuy nhiên, nhiều đơn vị cùng cần người trong khi nguồn lao động có kinh nghiệm chưa phục hồi đầy đủ sau đại dịch COVID-19.
Khảo sát của Hoteljob.vn cho thấy gần 90% doanh nghiệp du lịch có nhu cầu tuyển dụng trong năm 2026. Tại TP Hồ Chí Minh, 89,7% đơn vị được khảo sát cần thêm nhân sự; 71,8% nhận định việc tuyển người khó hoặc rất khó. Trung bình, mỗi đơn vị thiếu lao động ở 2,4 bộ phận. Buồng phòng, phục vụ bàn, tiền sảnh, bếp và kỹ thuật là những vị trí đặc biệt khó tuyển.
Bà Võ Ngọc Điệp, Trưởng phòng Quản lý cơ sở lưu trú du lịch thuộc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho biết sau hợp nhất, Thành phố có hơn 4.809 cơ sở lưu trú với khoảng 106.000 phòng. Lực lượng lao động phục vụ lưu trú đạt khoảng 120.000 - 125.000 người. Dù số lao động đã phục hồi nhanh, nhưng một bộ phận nhân sự nhiều kinh nghiệm đã chuyển ngành và không quay lại; trong khi người mới cần thời gian đào tạo, tích lũy kỹ năng trước khi làm việc độc lập.
Theo bà Điệp, khó khăn còn nằm ở đội ngũ giám sát, trưởng bộ phận, quản lý cấp trung, tổng quản lý và nhân sự kế cận. Đây là những vị trí đòi hỏi kinh nghiệm vận hành, khả năng quản lý con người và thích ứng với môi trường dịch vụ ngày càng số hóa, có nhiều khách quốc tế. Doanh nghiệp không thể giải quyết khoảng trống quản lý chỉ bằng cách tuyển thêm nhân viên mới.
Nhu cầu tuyển dụng cũng khác nhau giữa khách sạn đô thị, khu nghỉ dưỡng biển và đơn vị phục vụ khách hội nghị. Với những điểm đến xa trung tâm, doanh nghiệp còn phải tính đến nhà ở, chi phí sinh hoạt và tính mùa vụ. Vì thế, bà Điệp cho rằng không thể áp dụng một cách tuyển dụng, đào tạo và giữ người cho mọi địa bàn.
Trong lĩnh vực lữ hành, sự thay đổi của thị trường khách làm tăng nhu cầu hướng dẫn viên sử dụng các ngoại ngữ ít phổ biến. Khi lượng khách từ một thị trường tăng nhanh, doanh nghiệp có thể thiếu người dẫn đoàn phù hợp. Ngoài khả năng giao tiếp, hướng dẫn viên còn cần hiểu văn hóa của khách, nắm tuyến điểm và xử lý tình huống. Những năng lực ấy không thể hình thành trong thời gian ngắn.
Ông Nguyễn Hoàng Phương, CEO Công ty TNHH dịch vụ du lịch Poulo Condor Travel, cho biết tại Côn Đảo, mùa cao điểm thường thiếu lao động nhưng mùa thấp điểm có thể dư nhân sự phổ thông. Doanh nghiệp lữ hành khó tuyển người làm kinh doanh, tiếp thị và hướng dẫn viên; các khách sạn cũng thường cần thêm lễ tân, nhân viên buồng phòng, bếp và phục vụ.
Theo ông Phương, không nhiều lao động có trình độ từ đất liền chấp nhận sinh sống lâu dài trên đảo. Thu nhập có thể cao hơn một số nơi, nhưng tiền thuê nhà, ăn ở và chi phí sinh hoạt cũng lớn vì phần lớn hàng hóa phải vận chuyển từ đất liền. Có người làm vài tháng rồi trở về do hoàn cảnh gia đình hoặc không thích nghi với cuộc sống trên đảo. Muốn giữ người, doanh nghiệp phải quan tâm cả điều kiện sinh hoạt bên cạnh tiền lương.
Đào tạo sát nhu cầu, tạo cơ hội để lao động gắn bó
Khó tuyển mới chỉ là một phần của bài toán nhân lực. Khảo sát của Hoteljob.vn ghi nhận 79,5% doanh nghiệp đã tăng lương hoặc cải thiện đãi ngộ trong 12 tháng qua. Dù vậy, 59,2% đơn vị cho rằng thu nhập thấp hơn ngành khác là lý do khiến người trẻ rời nghề; 48,7% đề cập việc thiếu cơ hội thăng tiến. Điều này cho thấy người lao động cần nhìn thấy triển vọng phát triển sau khi vào làm việc.
PGS.TS Đặng Thị Phương Anh, Khoa Du lịch học thuộc Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định ngành du lịch đã thiếu nhân lực cả về số lượng lẫn chất lượng từ trước dịch COVID-19. Sau dịch, khoảng trống lớn hơn vì một bộ phận lao động rời ngành trong lúc thị trường phục hồi nhanh. Theo bà, cơ sở đào tạo cần thường xuyên khảo sát nhu cầu tuyển dụng để biết doanh nghiệp cần năng lực gì, người lao động đang thiếu kỹ năng nào và chương trình giảng dạy cần điều chỉnh ra sao.
Khoảng cách giữa đào tạo và công việc thể hiện qua đánh giá của doanh nghiệp. Khảo sát Hoteljob.vn cho thấy 79,5% đơn vị nhận định chưa đến 20% ứng viên trẻ có thể đáp ứng công việc ngay; 84,6% cần ít nhất một tháng để nhân sự mới làm việc độc lập theo tiêu chuẩn. Có 59% doanh nghiệp xem kỷ luật lao động, tư duy phục vụ và khả năng chịu áp lực là những điểm yếu lớn nhất ở lao động trẻ.
Ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó Giám đốc Công ty du lịch VinaGroup, cho rằng đào tạo nhân lực du lịch cần bắt đầu từ yêu cầu thực tế của từng vị trí, thay vì chỉ chú trọng kiến thức chung. Với doanh nghiệp lữ hành, nhân viên mới phải biết xây dựng chương trình, tư vấn khách, phối hợp với nhà cung cấp và xử lý tình huống phát sinh trong chuyến đi.
Vì vậy, nhà trường và doanh nghiệp cần phối hợp từ khâu xây dựng chương trình, tổ chức thực tập đến đánh giá năng lực sau đào tạo. Người học cũng cần được tiếp xúc sớm với công việc để hiểu tính chất nghề trước khi quyết định gắn bó.
Theo ông Mẫn, đào tạo được người phù hợp mới giải quyết một nửa bài toán; giữ chân họ còn khó hơn. Du lịch có tính mùa vụ, cường độ làm việc cao và thường phát sinh công việc ngoài giờ, trong khi người lao động có thêm lựa chọn ở các ngành dịch vụ khác. Doanh nghiệp cần bảo đảm thu nhập tương xứng, phân công công việc hợp lý và công khai lộ trình phát triển nghề nghiệp. Khi nhìn thấy cơ hội nâng cao kỹ năng, được giao trách nhiệm lớn hơn và có khả năng thăng tiến, nhân viên sẽ có thêm lý do ở lại lâu dài.
Theo thông kê sơ bộ của Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, đến năm 2030, Thành phố có thể cần khoảng 197.000 - 210.000 phòng lưu trú. Nhu cầu bổ sung lao động bình quân ước khoảng 17.000 - 22.000 người mỗi năm; nếu tính cả người nghỉ việc, chuyển ngành và nhu cầu thay thế, tổng số cần tuyển mới có thể đạt 23.000 - 28.000 người/năm. Trong khi đó, nguồn đào tạo chính quy cho lĩnh vực khách sạn được ước tính chỉ khoảng 5.000 - 6.000 người mỗi năm.
Khoảng cách này đòi hỏi nhà trường và doanh nghiệp phối hợp đào tạo theo từng vị trí, đồng thời bồi dưỡng người đã đi làm để hình thành đội ngũ quản lý kế cận. Cùng với mở rộng nguồn tuyển, cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc sẽ giúp ngành giữ được lao động có kinh nghiệm khi lượng khách tiếp tục tăng.
