Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 28/10, các quan chức kinh tế EU do ông Maarten Verwey dẫn đầu dự kiến tới Bắc Kinh từ ngày 23/11 để tiến hành đối thoại kinh tế vĩ mô với phía Trung Quốc.
Một chuyến thăm cấp cao hơn cũng đang được lên kế hoạch vào cuối năm 2026 hoặc đầu 2027, nhưng thời gian cụ thể chưa được xác định. Phái đoàn nhiều khả năng sẽ do Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde dẫn đầu, cùng quan chức phụ trách kinh tế EU Valdis Dombrovskis và Chủ tịch nhóm các bộ trưởng tài chính khu vực đồng euro (Eurogroup) Kyriakos Pierrakakis.
Nếu diễn ra, đây sẽ là cuộc họp chính thức đầu tiên trong hơn một thập niên theo cơ chế đối thoại này với Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) Phan Công Thắng và Bộ trưởng Tài chính Lam Phật An. Trước đó, hai bên đã khởi động lại trao đổi bên lề các hội nghị tài chính quốc tế tại Bangkok hồi tháng 10.
Nỗ lực ngoại giao diễn ra khi nhiều lãnh đạo châu Âu cho rằng đồng nhân dân tệ (NDT) bị định giá thấp, khiến hàng Trung Quốc rẻ hơn với người mua tại EU. Theo cách nhìn này, yếu tố tỷ giá đang góp phần tạo ra một “cú sốc Trung Quốc 2.0” đối với ngành công nghiệp châu Âu.
NDT không được thả nổi hoàn toàn, nên giá trị đồng tiền không chỉ do cung cầu thị trường quyết định. Cơ chế này từ lâu khiến các đối tác thương mại nghi ngờ Bắc Kinh duy trì đồng tiền yếu để hỗ trợ xuất khẩu, một động lực quan trọng của nền kinh tế.
Các ước tính về mức định giá thấp chênh lệch đáng kể. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho rằng con số này có thể lên tới 21% trong năm nay, trong khi các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Cải cách châu Âu (CER) đưa ra mức gần 30%.
Vừa qua, BusinessEurope, tổ chức đại diện giới doanh nghiệp châu Âu, cáo buộc Trung Quốc chủ động hạn chế đà tăng giá NDT vốn thường xuất hiện khi thặng dư thương mại lớn. Theo tổ chức này, chính sách tỷ giá cùng các biện pháp hỗ trợ của nhà nước đang tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Trung Quốc.
Theo thông báo của PBOC sau cuộc gặp ngày 16/10 với các quan chức châu Âu bên lề Hội nghị thường niên IMF-WB tại Bangkok, ông Phan cho rằng không thể giải quyết tình trạng mất cân đối kinh tế toàn cầu chỉ bằng cách điều chỉnh tỷ giá. Ông cũng nhấn mạnh mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân vãng lai không đơn giản. Trong tài liệu công bố trước đó, PBOC cũng khẳng định Trung Quốc không có nhu cầu hay ý định giành lợi thế cạnh tranh bằng cách phá giá đồng tiền.
Tuy nhiên, bà Alicia Garcia-Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của ngân hàng Natixis, cho rằng mức tăng giá danh nghĩa gần như đã bị triệt tiêu khi tính đến chênh lệch giá cả. Lạm phát tại Trung Quốc gần như đi ngang và giá sản xuất giảm trong nhiều năm, trong khi giá cả tại những nơi khác trên thế giới tăng lên.
Khác biệt này khiến cuộc thảo luận tại Bangkok chưa đạt đột phá. Phía châu Âu tiếp cận thận trọng, tránh tạo cảm giác đang phối hợp với Mỹ để gây sức ép lên Trung Quốc. Thay vào đó, các quan chức đặt tỷ giá trong vấn đề mất cân đối toàn cầu, bao gồm tiêu dùng yếu ở Trung Quốc, đầu tư chưa đủ tại châu Âu và chi tiêu quá mức ở Mỹ.
Người phát ngôn ECB cho biết đối thoại nhằm xem xét toàn diện các chính sách kinh tế, nguyên nhân sâu xa của mất cân đối và nhu cầu điều chỉnh có trật tự. Cuộc gặp tại Bangkok được xem là bước mở đường cho thảo luận kỹ thuật, giúp hai bên tập trung vào số liệu thay vì tranh cãi chính trị.
Trong khi đó, sức ép chính trị tại châu Âu ngày càng lớn. Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuần trước cảnh báo những nước làm méo mó thị trường bằng trợ cấp bất công, dư thừa công suất, chính sách giá quyết liệt hoặc đồng tiền bị định giá thấp một cách có chủ ý phải tính đến khả năng bị đáp trả.
Hồi tháng 6, ông Merz từng viện dẫn Hiệp định Plaza năm 1985 làm hình mẫu xử lý vấn đề tỷ giá. Thỏa thuận này gắn với việc Mỹ gây sức ép buộc Nhật Bản chấp nhận đồng yen tăng giá mạnh nhằm thu hẹp thặng dư thương mại. Quan điểm đó vấp phải phản ứng gay gắt từ truyền thông nhà nước Trung Quốc, nơi hiệp định này thường được nhìn nhận là yếu tố làm suy yếu xuất khẩu và góp phần khiến kinh tế Nhật Bản trì trệ kéo dài.
Ông Sander Tordoir, kinh tế trưởng CER, cho rằng việc nâng giá NDT đủ mạnh có thể giảm đáng kể sức ép lên ngành sản xuất châu Âu. Theo ông, Bắc Kinh đứng trước lựa chọn cho phép đồng tiền tăng giá hoặc chấp nhận các đối tác, từ EU đến Ấn Độ, dựng thêm rào cản thương mại.
Tuy nhiên, bà Garcia-Herrero nhận định dư địa nhượng bộ của Bắc Kinh có thể hạn chế, bởi lợi nhuận doanh nghiệp Trung Quốc vốn mỏng và đồng tiền mạnh hơn sẽ tiếp tục thu hẹp phần lợi nhuận này.
Bà cho rằng Trung Quốc còn có mục tiêu khác khi đối thoại với châu Âu, đó là tìm kiếm sự ủng hộ cho quá trình quốc tế hóa NDT. Dẫu vậy, theo bà, nỗ lực thuyết phục Bắc Kinh thay đổi chính sách can thiệp tỷ giá sẽ khó thành công nếu thiếu sự ủng hộ của Mỹ và vai trò của đồng USD.
