Trong chương trình làm việc, TP Hồ Chí Minh là một trong những địa phương được lựa chọn kiểm tra. Đây được xem là đợt đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi kết quả làm việc của đoàn thanh tra sẽ là cơ sở để EC xem xét việc gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" đối với thủy sản Việt Nam sau nhiều năm nỗ lực khắc phục.
Siết chặt quản lý đội tàu cá
Nhận thức rõ tầm quan trọng của nhiệm vụ này, thời gian qua TP Hồ Chí Minh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt nhằm tăng cường quản lý hoạt động khai thác thủy sản, siết chặt kỷ cương trong quản lý tàu cá và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân. Những chuyển biến tích cực trong công tác chống khai thác IUU không chỉ góp phần chuẩn bị cho đợt kiểm tra của EC mà còn hướng tới mục tiêu phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững, có trách nhiệm.
TP Hồ Chí Minh hiện có hơn 4.450 tàu cá đang hoạt động. Để quản lý hiệu quả lực lượng này, thành phố đã tiến hành rà soát toàn bộ đội tàu, cập nhật đầy đủ thông tin vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Đây là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý theo dõi tình trạng pháp lý, lịch sử hoạt động và hành trình của từng tàu cá, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá.
Đối với các tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên - nhóm tàu bắt buộc phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) theo quy định - tỷ lệ lắp đặt trên địa bàn đã đạt hơn 99%. Hệ thống VMS cho phép cơ quan chức năng theo dõi liên tục vị trí tàu cá trên biển, kịp thời phát hiện các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới hoặc có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài. Song song đó, các địa phương ven biển cũng tập trung quản lý chặt chẽ các tàu cá chưa đủ điều kiện hoạt động. Hiện toàn thành phố có 400 tàu cá chưa đủ điều kiện, đây là các tàu cá chưa hoàn thiện đầy đủ các thủ tục như giấy phép khai thác, đăng kiểm hoặc hồ sơ pháp lý liên quan. Các tàu này đều được lập danh sách theo dõi, bố trí neo đậu tập trung và niêm phong ngư cụ nhằm đảm bảo không thể ra khơi khi chưa đáp ứng đầy đủ quy định.
Tại nhiều địa phương, việc giám sát được thực hiện thường xuyên, liên tục, trong đó lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra vị trí tàu neo đậu, cập nhật hình ảnh và báo cáo hàng ngày nhằm đảm bảo các tàu chưa đủ điều kiện không tự ý hoạt động.
Là địa phương có số tàu cá không đủ điều kiện ra khơi nhiều nhất của thành phố, với 191 tàu, ông Trần Quốc Nhẫn, Phó phòng Kinh tế xã Long Hải cho biết: Địa phương đã thành lập nhóm chuyên trách để quản lý các tàu cá chưa đủ điều kiện. Các tàu được dán biển nhận diện và lắp đặt thiết bị định vị để theo dõi trên phần mềm, lực lượng chức năng phân công nhau giám sát hoạt động của tàu cứ 2 giờ/lần, bảo các tàu neo đậu đúng vị trí, tọa độ theo danh sách quản lý.
Tại phường Phước Thắng, tổ quản lý tàu cá cũng được thành lập để kiểm tra, giám sát tình trạng neo đậu của các tàu. Cán bộ phụ trách hằng ngày chụp hình, ghi nhận vị trí tàu và cập nhật dữ liệu quản lý. Khi chủ tàu hoàn tất các thủ tục theo quy định, địa phương sẽ xác nhận để tàu được phép ra khơi; nếu chưa hoàn thiện hồ sơ thì buộc phải tiếp tục neo đậu.
Kiểm soát chặt tại các cảng cá
Cùng với quản lý đội tàu, TP Hồ Chí Minh cũng tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác tại các cảng cá - nơi đóng vai trò quan trọng trong việc truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Hiện thành phố có 9 cảng cá đang hoạt động, trong đó 4 cảng đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Ban quản lý các cảng cá đã thực hiện nghiêm việc kiểm tra, giám sát tàu cá ra vào cảng; tất cả tàu cá đều phải khai báo thông tin trước khi xuất bến và khi cập cảng. Đặc biệt, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử eCDT đã được áp dụng đối với 100% tàu cá ra vào cảng. Việc áp dụng công nghệ số giúp minh bạch dữ liệu về sản lượng khai thác, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc kiểm tra, xác nhận và chứng nhận nguồn gốc thủy sản theo quy định của EC.
Ông Nguyễn Như Sơn, phụ trách Cảng cá Lộc An, cho biết ban quản lý cảng thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân thực hiện đúng các quy định về chống khai thác IUU. Tàu cá phải thông báo trước ít nhất một giờ trước khi rời cảng và mang theo đầy đủ giấy tờ liên quan. Đối với tàu dài từ 15 mét trở lên, việc lắp đặt và duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình là yêu cầu bắt buộc.
Tại Cảng cá Incomap, công tác giám sát tàu cá ra vào cảng cũng được thực hiện nghiêm túc thông qua hệ thống eCDT. Theo ông Bùi Quốc Bảo, Trưởng Ban Quản lý Cảng cá Incomap, 100% tàu cá cập và rời cảng đều phải khai báo trên hệ thống điện tử, giúp cơ quan quản lý theo dõi hoạt động khai thác một cách minh bạch và kịp thời.
Ngoài ra, cảng còn thực hiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (giấy SC) phục vụ xuất khẩu theo quy định. Trong quá trình quản lý, ban quản lý cảng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và lực lượng biên phòng để kiểm tra, giám sát tàu cá. Nhật ký khai thác được đối chiếu với dữ liệu VMS; các trường hợp mất kết nối hoặc có dấu hiệu bất thường đều được chuyển đến cơ quan chức năng xử lý. Bên cạnh đó, hệ thống camera giám sát tại cảng cũng được triển khai nhằm kiểm soát sản lượng thủy sản bốc dỡ. Việc phối hợp giữa chủ tàu, thương lái và lực lượng bốc xếp giúp đảm bảo tính minh bạch trong quá trình truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Thời gian qua, các ngành chức năng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức như tổ chức tập huấn, phát tài liệu, tuyên truyền trực tiếp tại cảng cá và khu dân cư ven biển. Những nội dung về quy định khai thác hợp pháp, trách nhiệm của ngư dân và hậu quả của việc vi phạm vùng biển nước ngoài được phổ biến rộng rãi.
Nhờ đó, hiện nay 100% tàu cá trên địa bàn đã thực hiện ghi nhật ký khai thác theo quy định. Đây là căn cứ quan trọng để quản lý sản lượng khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Đáng chú ý, số vụ tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình hoặc có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm đáng kể. Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng chưa phát hiện trường hợp tàu cá nào của thành phố vượt ranh giới hoặc mất kết nối thiết bị giám sát trên 10 ngày. Đồng thời, chưa ghi nhận trường hợp tàu cá của địa phương vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ.
Ông Dư Trọng Hòa, ngư dân phường Vũng Tàu chia sẻ, ngư dân phải chấp hành các quy định của Nhà nước, khai thác trong vùng biển của mình và không xâm phạm vùng biển nước ngoài để cùng cả nước sớm gỡ "thẻ vàng".
Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, thành phố tiếp tục gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác chống khai thác IUU. Các địa phương ven biển sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành nghiêm quy định pháp luật, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng để kiểm tra, kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm.
Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của ngư dân, TP Hồ Chí Minh đang nỗ lực thực hiện mục tiêu "nói không với khai thác IUU". Những kết quả đạt được trong thời gian qua không chỉ góp phần quan trọng cho đợt kiểm tra của EC mà còn hướng tới xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm với nguồn lợi biển và cộng đồng quốc tế.
