Việc Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý "Cà Mau" không chỉ khẳng định chất lượng đặc thù của sò huyết Cà Mau, mà còn tạo động lực chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, làm chủ nguồn giống và nâng tầm thương hiệu thủy sản chiến lược của vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.
Tiềm năng khác biệt từ vùng sinh thái ngập mặn
Cà Mau là tỉnh chịu tác động giao thoa trực tiếp của hai chế độ triều Biển Đông và Biển Tây. Nguồn nước luân chuyển liên tục giúp môi trường ít bị ô nhiễm chất hữu cơ, kết hợp với lượng phù sa dồi dào bồi tụ dưới tán rừng ngập mặn đã kiến tạo nên môi trường sống lý tưởng cho loài sò huyết. Nhờ nguồn thức ăn phong phú gồm vi tảo và sinh vật phù du, sò huyết Cà Mau từ lâu đã nổi tiếng và được thị trường ưa chuộng bởi chất lượng thịt ngọt đậm, béo bùi, săn chắc, ít ngậm nước và hàm lượng khoáng chất cao.
Theo thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, toàn tỉnh hiện có khoảng 7.500 ha diện tích nuôi sò huyết, mang lại sản lượng trên 6.500 tấn mỗi năm. Nhiều địa phương ven biển trọng điểm như: Năm Căn, Cái Nước, Đầm Dơi, Phan Ngọc Hiển, Định Thành, Gành Hào... đang phát triển mạnh hình thức thả nuôi xen sò huyết trong các vuông tôm. Phương thức nuôi này giúp nông dân tận dụng tối đa nguồn thức ăn tự nhiên, phân tán rủi ro dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích.
Tại xã Năm Căn - địa phương có diện tích nuôi xen canh tôm - sò huyết lớn nhất tỉnh Cà Mau với gần 1.000 ha, ông Nguyễn Hoàng Duy, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã cho biết, mô hình đang phát triển mạnh nhờ điều kiện tự nhiên thích hợp và chi phí đầu tư tương đối thấp, phù hợp với điều kiện kinh tế của nông hộ. Tùy vào khả năng mà nông dân thả nuôi với quy mô khác nhau, nhưng trung bình sau thời gian nuôi từ 7 đến 10 tháng là có thể tiến hành thu hoạch.
Là hộ gắn bó lâu năm với nghề nuôi sò huyết tại xã Năm Căn, ông Nguyễn Văn Nam chia sẻ, việc thả ghép sò huyết chung với tôm hoàn toàn không tốn chi phí mua thức ăn cho cả tôm lẫn sò huyết. Với hình thức nuôi này, nếu chẳng may vụ tôm gặp bất lợi thì nông dân còn vớt vát nguồn thu từ sò huyết để bù đắp nguồn thu cũng như chi phí sinh hoạt của gia đình. Chính vì vậy, có thể xem sò huyết là "của để dành" của gia đình.
Theo ông Nguyễn Văn Nam, sò giống được thả nuôi với kích cỡ khoảng 500 con/kg, mật độ khoảng 100 con/m² trên mặt trảng vuông tôm, sau khoảng 5 - 6 tháng nuôi, sò đạt kích cỡ khoảng 100 con/kg thì có thể thu hoạch. Với hình thức nuôi này, người dân có thể bố trí một vụ/năm. Năng suất bình quân đạt khoảng 3 tấn/ha, giá bán khoảng 80.000 đồng/kg, lợi nhuận ước đạt khoảng 40 triệu đồng/ha/năm.
Đột phá làm chủ con giống và kỹ thuật nuôi 3 giai đoạn
Trước đây, nghề nuôi sò huyết tại Cà Mau từng đối mặt với nhiều khó khăn do nguồn con giống phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên, chất lượng bấp bênh và tỷ lệ hao hụt rất cao khi nông dân thả thẳng sò cám ra vuông trảng. Để giải quyết điểm nghẽn này, tỉnh Cà Mau đã nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất giống nhân tạo và chuẩn hóa quy trình nuôi theo từng giai đoạn.
Điển hình tại Hợp tác xã Đồng Tiến (ấp Đầm Cùng, xã Cái Nước), quy trình nhân giống từ nguồn sò bố mẹ bản địa đã được làm chủ hoàn toàn. Ông Lê Minh Hoàng, Giám đốc Hợp tác xã Đồng Tiến cho biết, đơn vị áp dụng phương pháp sốc nhiệt bằng cách phơi nắng hoặc gây lạnh trong 45 phút để kích thích sò bố mẹ sinh sản. Mỗi cá thể sò mẹ có thể sinh sản từ 600.000 đến 800.000 ấu trùng. Sau 5 ngày ương dưỡng và bổ sung vi chất dinh dưỡng, tỷ lệ sống đạt đến kích cỡ sò cám dao động từ 5 đến 6%. Mỗi vụ ươm giống kéo dài 1,5 tháng với tổng chi phí khoảng 100 triệu đồng, đem lại lợi nhuận trên 50 triệu đồng; trung bình hợp tác xã sản xuất tới 7 vụ giống mỗi năm.
Cùng với Hợp tác xã Đồng Tiến, Hợp tác xã Sò huyết giống Đất Mới (xã Đất Mới) cũng đi đầu trong việc cung ứng con giống chất lượng cao tại chỗ. Việc chủ động sản xuất giống nhân tạo không chỉ giúp người dân giảm áp lực chi phí đầu vào mà còn kiểm soát chặt chẽ quy chuẩn chất lượng ngay từ khâu ấu trùng, đáp ứng các tiêu chí khắt khe của nhãn hiệu bảo hộ.
Bên cạnh đột phá về sản xuất giống, nghề nuôi sò huyết hiện nay còn đánh dấu bước tiến vượt bậc với quy trình nuôi 3 giai đoạn. Quy trình này đã tạo bước ngoặt lớn về năng suất và tỷ lệ sống của sò huyết. Áp dụng thành công quy trình ba giai đoạn trên diện tích 14.000 m², anh Nguyễn Văn Đoán (ấp Mỹ Tân, xã Cái Nước) cho biết, mô hình giúp nâng tần suất sản xuất từ 1 vụ lên 2 đến 2,5 vụ/năm. Tỷ lệ hao hụt giảm mạnh kéo theo lợi nhuận tăng từ 1,5 đến 2 lần so với cách nuôi truyền thống. Với mức giá bán ổn định từ 90.000 đến 120.000 đồng/kg, gia đình anh thu nhập trên 200 triệu đồng mỗi năm.
Khẳng định thương hiệu từ bảo hộ chỉ dẫn địa lý
Dù sở hữu tiềm năng lớn với sản lượng hơn 6.500 tấn mỗi năm, được thị trường trong nước và xuất khẩu ưa chuộng, ngành hàng sò huyết Cà Mau thời gian qua vẫn đối mặt không ít rào cản nội tại. Hoạt động sản xuất phần lớn còn mang tính tự phát, quy mô manh mún và dựa vào quảng canh. Bên cạnh đó, việc liên kết chuỗi giá trị chưa thực sự chặt chẽ, đầu ra còn phụ thuộc vào mạng lưới thương lái và đặc biệt là công nghệ chế biến sâu còn rất hạn chế.
Trước thực trạng như vậy, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ được xem là “bộ khung chuẩn hóa” mang tính căn cơ. Tháng 5/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã ban hành Quyết định số 193/QĐ-SHTT, cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000154 cho sản phẩm sò huyết "Cà Mau". Đây được xem là tấm lá chắn pháp lý vững chắc bảo vệ danh tiếng sản phẩm, ngăn chặn hành vi gian lận thương mại và mở đường cho ngành hàng sò huyết Cà Mau phát triển bền vững.
Để nâng cao hiệu quả ngành hàng sò huyết trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường tiêu thụ, tỉnh Cà Mau đang quyết liệt chuẩn hóa quy trình nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, kết hợp nhân rộng mô hình sinh thái dưới tán rừng ngập mặn. Theo đó, Trung tâm Khuyến nông Cà Mau đang triển khai xây dựng mô hình nuôi sò huyết đạt chuẩn VietGAP. Mô hình áp dụng mật độ thả nuôi 100 con/m², thời gian nuôi kéo dài từ 8 đến 10 tháng, hướng tới mục tiêu tỷ lệ sống đạt trên 30%, năng suất đạt 3,75 tấn/ha sò cỡ 80 con/kg. Trung tâm Khuyến nông Cà Mau đã tổ chức tập huấn kỹ thuật quản lý môi trường đầm nuôi và tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt cho hộ nông dân, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung an toàn và có khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch.