Dấu ấn đậm nét của 'ngoại giao nguyên thủ'

Nhân chuyến công tác tham dự Đại hội đồng Liên hợp quốc và làm việc tại Hoa Kỳ, thăm cấp Nhà nước đến Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đại sứ, Tiến sĩ Tôn Sinh Thành, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ, giảng viên cao cấp tại Học viện Ngoại giao Việt Nam đã trả lời phỏng vấn của phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) về bước phát triển của nền ngoại giao đa phương Việt Nam, tầm quan trọng của "ngoại giao nguyên thủ" và tư duy đối ngoại mới trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Thưa Đại sứ, tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra thông điệp: "Khôi phục lòng tin không đòi hỏi các quốc gia xóa bỏ khác biệt, mà cùng nhau quản trị khác biệt một cách có trách nhiệm". Đại sứ có đánh giá thế nào về ý nghĩa của thông điệp này?

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc về việc quản trị khác biệt có trách nhiệm dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc trong bối cảnh thế giới đang bị phân cực, chia rẽ và tồn tại nhiều khác biệt như hiện nay. Điều cốt yếu là chúng ta phải xử lý, chấp nhận sự tồn tại khách quan của các khác biệt đó thế nào. Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất rõ ràng, đó là kiểm soát chúng một cách có trách nhiệm thông qua đối thoại, tuyệt đối không sử dụng vũ lực, nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát các xung đột.

Ngay cả trong những vấn đề phức tạp như tranh chấp lãnh thổ, con đường duy nhất là phải giữ vững sự kiểm soát và tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, thay vì dùng sức mạnh vũ lực để giải quyết. Quan điểm nhất quán này giúp Việt Nam kiên định nguyên tắc không chọn bên, không phụ thuộc vào bất kỳ bên nào mà luôn đứng về phía luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Đây chính là nền tảng cốt lõi giúp đất nước giữ vững độc lập và bảo vệ vững chắc chủ quyền và tự chủ chiến lược của mình.

Đại sứ nhìn nhận thế nào về sự chuyển dịch vị thế của Việt Nam từ tuân thủ luật chơi sang chủ động tham gia định hình các khuôn khổ quản trị toàn cầu mới?

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Đại hội đồng Liên hợp quốc vừa qua đã đề xuất bốn định hướng lớn cho hoạt động của Liên hợp quốc, trong đó nhấn mạnh yêu cầu quản trị công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), phải hướng tới mục tiêu phục vụ con người, bảo đảm tính bao trùm và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Những định hướng này thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy đối ngoại của Việt Nam, từ vị thế chấp nhận và tuân thủ các quy tắc, sang một bên chủ động đề xuất và đóng góp định hình luật chơi mới trên trường quốc tế, đặc biệt ở các lĩnh vực tiên phong.

Sự chuyển dịch này hoàn toàn nhất quán với các định hướng lớn của Đảng, từ Chỉ thị 25-CT/TW của Ban Bí thư về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030, Nghị quyết 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, cho đến các định hướng đối ngoại trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trên thực tế, Việt Nam đã chuyển đổi vị thế này cũng như thể hiện rõ nét vai trò mới này thông qua việc chủ động đưa ra nhiều sáng kiến hoặc đồng bảo trợ các sáng kiến với các nước khác về các vấn đề toàn cầu như bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền cho phụ nữ và trẻ em, cùng nhiều vấn đề phát triển then chốt khác tại các diễn đàn quốc tế.

Đại sứ có đánh giá như thế nào về sự trưởng thành của nền ngoại giao đa phương Việt Nam trong gần 50 năm qua?

Nhìn lại chặng đường gần 50 năm kể từ khi gia nhập Liên hợp quốc vào năm 1977, nền ngoại giao đa phương Việt Nam đã có sự trưởng thành vượt bậc và toàn diện. Từ vị thế một quốc gia chủ yếu tiếp nhận viện trợ để tái thiết sau chiến tranh, Việt Nam đã vươn lên trở thành một đối tác đóng góp tích cực cả về nguồn lực lẫn kinh nghiệm cho cộng đồng quốc tế. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc vào đầu những năm 1990, chúng ta đã chủ động hội nhập sâu rộng vào các cơ chế đa phương khu vực và toàn cầu như ASEAN, APEC và Liên hợp quốc.

Việt Nam không chỉ tham gia mà đã, đang ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt, dẫn dắt khi nhiều lần đảm nhiệm thành công vị trí Chủ tịch ASEAN vào các năm 1998, 2010, 2020; đăng cai Hội nghị Cấp cao APEC các năm 2006, 2017 và đang tích cực chuẩn bị cho APEC 2027. Ngay tại Liên hợp quốc, chúng ta từng giữ vai trò Ủy viên không thường trực và Chủ tịch Hội đồng Bảo an, đồng thời trực tiếp cử nhiều lượt sĩ quan, binh sĩ tham gia Lực lượng Gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan và các địa bàn châu Phi, thể hiện sự trưởng thành của ngoại giao đa phương Việt Nam cũng như cam kết thực chất vì hòa bình và an ninh thế giới.

Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Đại hội đồng Liên hợp quốc, hoạt động song phương ở Hoa Kỳ và thăm cấp nhà nước đến Canada lần này cùng chuỗi hoạt động đối ngoại cấp cao thời gian qua đã thể hiện dấu ấn rất rõ nét của "ngoại giao nguyên thủ". Xin Đại sứ phân tích những tác động của phương thức đối ngoại cấp cao nhất này trong việc củng cố sự tin cậy chiến lược và tranh thủ nguồn lực quốc tế cho phát triển đất nước?

Ngoại giao nguyên thủ vốn giữ vị trí đặc biệt quan trọng bởi nguyên thủ quốc gia là người chịu trách nhiệm cao nhất về đối ngoại. Tuy nhiên, trong thời gian trước đây, do những điều kiện về giao thông, khoa học kỹ thuật còn nhiều hạn chế, nên các hoạt động của đối ngoại thường do các đại diện do nguyên thủ, Nhà nước cử như các sứ giả, đại sứ thực hiện. Nhưng hiện nay, trong bối cảnh khoa học kỹ thuật phát triển, giao thông thuận tiện và yêu cầu cấp bách của tình hình quốc tế, phương thức ngoại giao này trên thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng đã được thúc đẩy.

Ngoại giao nguyên thủ mang lại những ưu thế vượt trội hơn các phương thức ngoại giao khác. Việc các nguyên thủ trực tiếp tiếp xúc lẫn nhau giúp thiết lập sự tin cậy cá nhân ở cấp cao nhất, tạo ra các cam kết mạnh mẽ và tháo gỡ trực tiếp những vướng mắc phức tạp mà các cấp kỹ thuật khó xử lý, tạo ra tính hiệu quả, biểu tượng đối ngoại rất cao. Bên cạnh đó, việc tuyên bố đường lối đối ngoại ở cấp cao nhất, như các bài phát biểu chính sách của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trong các chuyến thăm vừa qua mang lại sức lan tỏa, thu hút và tầm ảnh hưởng trên toàn cầu.

Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đến Liên hợp quốc, Hoa Kỳ và Canada vừa qua rõ ràng là cơ hội rất lớn để khẳng định đường lối đối ngoại đúng đắn của Việt Nam, lan tỏa thông điệp về sự chuyển mình từ bên tuân thủ sang bên đóng góp định hình luật chơi quốc tế. Các cuộc tiếp xúc cấp cao trực tiếp với lãnh đạo các nước, chính giới và giới tinh hoa Hoa Kỳ, Canada đã mở ra những khuôn khổ hợp tác mới, giúp tranh thủ tối đa các nguồn lực quốc tế chất lượng cao phục vụ cho sự phát triển của đất nước.

Thời gian qua, cùng với việc Lãnh đạo Đảng và Nhà nước Việt Nam có nhiều chuyến thăm tới các nước, chúng ta cũng đón tiếp liên tục các đoàn lãnh đạo cấp cao nước ngoài. Đại sứ đánh giá như thế nào về sự chuyển đổi tư duy trong nền đối ngoại của chúng ta thông qua các hoạt động ngoại giao cấp cao sôi động vừa qua?

Hoạt động ngoại giao cấp cao diễn ra rất sôi nổi cả ở chiều đi và chiều đến thời gian qua minh chứng cho việc chúng ta đang đẩy mạnh triển khai hội nhập quốc tế sâu rộng theo Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị và đường lối đối ngoại của Đại hội XIV của Đảng là nâng tầm ngoại giao lên mức trọng yếu, thường xuyên. Trong giai đoạn đất nước đang tăng tốc phát triển, bên cạnh việc phát huy tối đa nội lực, việc mở rộng, đẩy mạnh và nâng tầm các hoạt động đối ngoại song phương cũng như đa phương chính là bước đi chủ động nhằm tranh thủ nguồn lực bên ngoài, đáp ứng trực tiếp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời kỳ mới.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!