Để hiểu rõ vấn đề này, bà Nguyễn Thị Yến, Trưởng phòng Người cao tuổi, Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) đã trao đổi với báo chí về những thách thức và giải pháp với hệ thống chính sách an sinh dành cho người cao tuổi hiện nay.
Thưa bà, trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa dân số nhanh, đâu là những thách thức lớn nhất đối với hệ thống chính sách an sinh dành cho người cao tuổi hiện nay?
Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Tình trạng này đặt ra 4 thách thức lớn đối với hệ thống an sinh xã hội gồm:
Thứ nhất là áp lực lên hệ thống an sinh và ngân sách, với tỷ lệ người cao tuổi gia tăng nhanh trong khi phần lớn người cao tuổi Việt Nam vẫn sống trong tình trạng tích lũy tài sản thấp, quy mô diện bao phủ bảo hiểm xã hội và lương hưu còn hạn chế.
Thứ 2 là gánh nặng bệnh tật kép, tỷ lệ người cao tuổi mắc các bệnh mạn tính, bệnh phi lây nhiễm cao, đòi hỏi chi phí y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn lớn.
Thứ 3 là sự biến đổi của cấu trúc gia đình; với mô hình gia đình truyền thống thu nhỏ, xu hướng con cái sống riêng, làm việc xa nhà làm giảm khả năng tự chăm sóc người cao tuổi dựa vào gia đình.
Thứ 4 là hạ tầng và dịch vụ xã hội chưa đáp ứng kịp; các cơ sở chăm sóc tập trung, trung tâm bán trú, cũng như mạng lưới nhân lực làm công tác xã hội, chăm sóc chuyên nghiệp cho người cao tuổi còn thiếu về số lượng và Việt Nam hiện chưa có hệ thống đào tạo chính quy cấp quốc gia với mã nghề riêng biệt cho nhân viên chăm sóc người cao tuổi, mặc dù cũng đã xuất hiện nhiều chương trình đào tạo ngắn hạn, chứng chỉ nghề qua hợp tác quốc tế.
Hiện hệ thống pháp luật, chính sách đối với người cao tuổi tại Việt Nam hiện nay tương đối đồng bộ và liên tục được quan tâm hoàn thiện.
Cụ thể, về thu nhập và trợ giúp xã hội, Chính phủ đã ban hành Nghị định 335/2026/NĐ-CP quy định chính sách trợ giúp xã hội, trong đó mức chuẩn trợ cấp xã hội hàng tháng tăng lên 540.000 đồng/tháng kể từ ngày 1/7/2026; Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025) đã giảm tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 xuống 75 tuổi, góp phần mở rộng độ bao phủ an sinh cho người cao tuổi không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội.
Về chăm sóc sức khỏe, thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 17/CT-TTg về việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân, người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí hàng năm.
Theo Luật Bảo hiểm y tế, Nghị quyết 261/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; người cao tuổi thuộc diện trợ cấp xã hội, hưu trí xã hội được cấp bảo hiểm y tế miễn phí. Mạng lưới y tế cơ sở và các bệnh viện lão khoa dần hoàn thiện và mở rộng hơn.
Về đời sống tinh thần và hỗ trợ xã hội, các Câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe, Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau và hoạt động của Hội Người cao tuổi các cấp giúp nâng cao đời sống tinh thần, tạo không gian gắn kết cộng đồng cho người cao tuổi.
Hiện một bộ phận người cao tuổi không có lương hưu hoặc nguồn thu nhập ổn định; để mở rộng “tấm lưới an sinh” và bảo đảm cuộc sống cho người cao tuổi, Cục đã có những giải pháp nào, thưa bà?
Để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, Cục Bảo trợ xã hội tham mưu thực hiện các nhóm giải pháp đột phá như: Hoàn thiện tầng trợ cấp hưu trí xã hội với việc triển khai hiệu quả Luật Bảo hiểm xã hội, hạ dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, kết hợp giữa tầng bảo hiểm xã hội tự nguyện và tầng trợ cấp xã hội để hình thành hệ thống hưu trí đa tầng; rà soát, nâng mức trợ cấp xã hội định kỳ, tiếp tục tham mưu cân đối ngân sách để điều chỉnh mức chuẩn trợ giúp xã hội phù hợp với chỉ số giá tiêu dùng và mức sống tối thiểu.
Đặc biệt, các giải pháp thúc đẩy sinh kế và phát triển "Kinh tế bạc" cũngđược triển khai như hỗ trợ người cao tuổi còn đủ sức khỏe, minh mẫn được vay vốn ưu đãi, đào tạo lại kỹ năng để tiếp tục lao động, tự tạo thu nhập cho bản thân và đóng góp cho xã hội...
Để Việt Nam chủ động thích ứng với già hóa dân số và xây dựng một hệ thống chăm sóc người cao tuổi bền vững, nhất là người cao tuổi yếu thế, chúng ta cần những giải pháp trước mắt như thế nào trong thời gian tới, thưa bà?
Trong giai đoạn 2026–2035, Cục Bảo trợ xã hội tập trung tham mưu 4 nhóm chính sách ưu tiên đột phá như: Rà soát, sửa đổi Luật Người cao tuổi, cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn già hóa dân số nhanh, chú trọng quyền được chăm sóc dài hạn và thúc đẩy phát triển kinh tế bạc. Đồng thời, phát triển mạng lưới dịch vụ chăm sóc bán trú và tại nhà, tập trung và huy động nguồn lực xây dựng các trung tâm, cơ sở chăm sóc ban ngày và phát triển mạng lưới dịch vụ hỗ trợ gia đình.
Đặc biệt là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đối tượng hưởng chính sách trợ giúp xã hội, hưu trí xã hội như phối hợp với C06, Bộ Công an và các đơn vị liên quan hoàn thiện Cơ sở dữ liệu quốc gia về NCT, tích hợpcơ sở dữ liệu an sinh xã hội với VNeID để quản lý, chi trả trợ cấp không dùng tiền mặt và theo dõi sức khỏe/nhu cầu chăm sóc của người cao tuổi chính xác, hiệu quả.
Bên cạnh đó, là các giải pháp đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP) và xã hội hóa, tạo môi trường pháp lý thuận lợi tối đa để các nguồn lực tư nhân, quốc tế và phi chính phủ tham gia vào thị trường dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam.
Đặc biệt, riêng nhóm người cao tuổi yếu thế, luôn là trọng tâm ưu tiên hàng đầu trong các chính sách bảo trợ xã hội.
Về dài hạn, nhóm người cao tuổi yếu thế cần được hưởng các ưu tiên về chính sách trợ cấp và BHYT như: Đảm bảo 100% người cao tuổi nghèo, cô đơn không nơi nương tựa, người cao tuổi khuyết tật nặng/đặc biệt nặng, người cao tuổi không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng và cấp thẻ BHYT miễn phí.
Những người cao tuổi sống một mình, mất khả năng tự phục vụ mà không có người chăm sóc tại cộng đồng sẽ được tiếp nhận nuôi dưỡng, chăm sóc toàn diện tại các cơ sở trợ giúp xã hội công lập. Những trường hợp còn lại có thể đăng ký hình thức tự nguyện theo hợp đồng ủy nhiệm chăm sóc.
Đặc biệt, mô hình "Quản lý ca" (Case Management) đối với người cao tuổi sống độc thân hoặc mắc bệnh nặng, phân công nhân viên công tác xã hội và cộng tác viên xã hội theo dõi, hỗ trợ kịp thời khi có sự cố y tế hoặc khó khăn đột xuất trong các chương trình, đề án hoặc kế hoạch của địa phương về trợ giúp xã hội và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, hoặc các tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ về công tác xã hội…
Xin trân trọng cảm ơn bà!
