Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý an toàn thực phẩm

Vụ việc cũng đặt ra yêu cầu tăng cường hậu kiểm, nhất là trong bối cảnh dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, chú trọng kiểm tra, giám sát và đánh giá nguy cơ để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Siết chặt hậu kiểm

Sáng 16/10, Cục An toàn thực phẩm có văn bản yêu cầu Công ty trách nhiệm hữu hạn Shopee rà soát hoạt động kinh doanh thực phẩm chức năng trên sàn thương mại điện tử.

Theo Cục An toàn thực phẩm, sản phẩm “Sausando Slimming capsule” sử dụng thông tin Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 5218/2023/ĐKSP, ngày 16/6/2023. Tuy nhiên, Cục khẳng định không cấp giấy tiếp nhận với số hiệu và ngày cấp nêu trên cho sản phẩm này.

Để bảo vệ sức khỏe, quyền lợi người tiêu dùng và bảo đảm hoạt động kinh doanh tuân thủ pháp luật, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu Shopee rà soát, ngừng kinh doanh và gỡ bỏ thông tin về sản phẩm vi phạm; chỉ kinh doanh các sản phẩm thực phẩm chức năng đáp ứng quy định về đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc được công bố trên hệ thống thông tin dữ liệu cập nhật về an toàn thực phẩm theo quy định.

Cùng ngày, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) thông báo tới Shopee và các gian hàng liên quan, yêu cầu ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin về sản phẩm “Sausando Slimming capsule” sử dụng giấy tiếp nhận không hợp lệ và xử lý theo quy định pháp luật.

Vụ việc cho thấy tầm quan trọng của công tác hậu kiểm trong phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử. Đây cũng là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Định hướng chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả giám sát sau công bố, tăng cường kiểm tra dựa trên mức độ nguy cơ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, hậu kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng điều kiện pháp lý trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường.

Hoàn thiện cơ chế quản lý

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, diễn ra từ ngày 17/10 đến 20/11/2026. Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản lý nguy cơ.

Tại Hội nghị khoa học quốc tế Kiểm nghiệm thực phẩm 2026, diễn ra trong hai ngày 15 - 16/10, với chủ đề “Kiểm soát an toàn thực phẩm thông minh hướng tới hài hòa quốc tế”, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng công tác quản lý an toàn thực phẩm đang chuyển mạnh từ phương thức kiểm tra truyền thống sang quản lý dựa trên phân tích, đánh giá nguy cơ, gắn với tăng cường hậu kiểm.

Hội nghị đã chia sẻ sâu về phương pháp đánh giá nguy cơ, trong đó làm rõ bốn bước xác định và phân tích nguy cơ. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý xây dựng, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định về công bố sản phẩm, đồng thời tổ chức hậu kiểm có trọng tâm, tập trung vào những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao, qua đó góp phần bảo đảm thực phẩm đến tay người dân an toàn hơn.

Trước đó, thông tin về dự án Luật, nhất là về định hướng đổi mới phương thức quản lý, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo đề xuất thực hiện quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương theo kết luận của Bộ Chính trị. Theo đó, Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý đối với sản xuất ban đầu, như trồng trọt, chăn nuôi. Bộ Công Thương chịu trách nhiệm về hàng giả, gian lận thương mại, hàng kém chất lượng…

Về hậu kiểm, bà Đinh Thị Thu Thủy cho biết, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã quy định các quy trình, thủ tục về tiền kiểm. Thực phẩm bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến và một số sản phẩm liên quan đến bao bì, chế biến thực phẩm phải thực hiện công bố hợp quy theo quy định.

Trong khi đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được xây dựng theo hướng tham khảo các quy định quốc tế, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Dự thảo có điều khoản riêng về hậu kiểm, trong đó công tác giám sát thị trường được tăng cường thông qua lấy mẫu, thanh tra, kiểm tra.

Nâng cao năng lực kiểm nghiệm

Cùng với hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản lý, nâng cao năng lực kiểm nghiệm là yêu cầu quan trọng nhằm cung cấp dữ liệu tin cậy phục vụ giám sát, cảnh báo sớm và đánh giá nguy cơ. Đây cũng là nội dung được nhấn mạnh tại Hội nghị khoa học quốc tế Kiểm nghiệm thực phẩm 2026, do Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia tổ chức tại Hà Nội.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Hồng Hảo, Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia cho rằng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chuẩn hóa quy trình quản lý và đẩy mạnh công khai, minh bạch thông tin là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Hội nghị thu hút hơn 500 đại biểu đến từ 12 quốc gia, gồm đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu, phòng thử nghiệm và doanh nghiệp. Khoảng 50 báo cáo viên, chuyên gia quốc tế đến từ Hoa Kỳ, Đức, Anh, Nga, Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia Đông Nam Á tham gia hội nghị.

Trong hai ngày làm việc, hội nghị có 38 báo cáo khoa học và 41 báo cáo poster. Các báo cáo chia sẻ những tiến bộ trong phương pháp kiểm nghiệm, phát hiện và đánh giá mối nguy; đồng thời giới thiệu ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong kiểm nghiệm, giám sát và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Những trao đổi chuyên môn góp phần kết nối kết quả nghiên cứu với nhu cầu quản lý và sản xuất, hướng tới nâng cao độ tin cậy của kết quả kiểm nghiệm, phòng ngừa ngộ độc và kiểm soát an toàn thực phẩm dựa trên nguy cơ.

Bên cạnh các phiên chuyên đề, hội nghị tổ chức hai phiên khoa học trẻ với sự tham gia của các nhà nghiên cứu đến từ trường đại học, viện nghiên cứu tại Việt Nam và quốc tế. Đây là cơ hội để các tác giả giới thiệu kết quả nghiên cứu, trao đổi phương pháp, tiếp nhận góp ý từ chuyên gia và mở rộng kết nối hợp tác trong lĩnh vực kiểm nghiệm, an toàn thực phẩm.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, những ý kiến, kinh nghiệm được chia sẻ tại hội nghị, đặc biệt từ các chuyên gia quốc tế, sẽ là cơ sở để Bộ Y tế tiếp thu, nghiên cứu và hoàn thiện dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời tiếp cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.