Theo truyền thông quốc tế, giới chức tài chính từ khắp thế giới sẽ tập trung tại Bangkok (Thái Lan) từ 12-18/10 này để dự hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB).
Chiến sự cùng những hệ quả về lạm phát và đời sống được dự báo sẽ chi phối cả chương trình nghị sự lẫn các cuộc trao đổi bên lề. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ vắng mặt và cử hai quan chức cấp cao tham dự thay. Theo một quan chức Mỹ, ông Bessent cần giải quyết một số công việc trong nước. Ông cũng không dự cuộc họp của Nhóm các nền kinh tế lớn (G20), dù Mỹ giữ vai trò chủ tịch nhóm năm nay.
Chủ tịch WB Ajay Banga cho biết kinh tế toàn cầu đã chống chịu tốt hơn lo ngại ban đầu khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới. Tuy nhiên, sức ép đang gia tăng trở lại khi giá diesel và phân bón tăng mạnh, cùng nguy cơ xuất hiện hiện tượng El Nino đặc biệt mạnh.
Kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, hơn một tỷ thùng dầu đã được đưa ra thị trường, chủ yếu từ kho thương mại trên đất liền. Các lãnh đạo ngành năng lượng cảnh báo lượng dầu dự trữ có thể cung ứng cho thị trường toàn cầu đang cạn dần, khiến thị trường dễ bị tác động hơn trước các đợt gián đoạn và gia tăng sức ép lên giá.
Nhóm bảy nước công nghiệp phát triển (G7) đã nhất trí giải phóng 100 triệu thùng diesel và dầu thô từ kho dự trữ khẩn cấp, sau sức ép của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Trump muốn giảm giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử tháng 11, khi đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Ngày 9/10, ông Trump đã công bố thỏa thuận với Nga nhằm bổ sung nguồn cung diesel cho thị trường toàn cầu, đồng thời tạm thời miễn áp dụng một số lệnh trừng phạt của Mỹ vốn nhằm hạn chế nguồn thu của Moskva phục vụ chiến sự tại Ukraine. Động thái này lập tức vấp phải chỉ trích từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Ông Banga cho biết WB hiện chưa hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu nhưng đang theo dõi sát diễn biến. Theo ông, thách thức nằm ở tác động cộng dồn của giá phân bón, chi phí năng lượng, nợ và thời tiết cực đoan, đòi hỏi các nước chuẩn bị thận trọng hơn cho những tháng tới.
IMF cũng phát đi cảnh báo tương tự. Tổ chức này cho thấy có thể giữ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 ở mức khoảng 3% và điều chỉnh tăng nhẹ dự báo cho năm sau. Tuy nhiên, một số nền kinh tế có thể bị hạ dự báo, trong đó có Ukraine và các nước vùng Vịnh chịu ảnh hưởng từ những đợt tấn công của Iran cùng sự sụt giảm mạnh xuất khẩu năng lượng.
Nghiên cứu mới của IMF cho thấy các đợt tăng vọt giá thực phẩm và năng lượng ngày càng thường xuyên gây khủng hoảng chi phí sinh hoạt. Những cú sốc này khiến người dân và doanh nghiệp dự tính lạm phát sẽ duy trì ở mức cao lâu hơn, làm trầm trọng thêm nghèo đói và đe dọa ổn định kinh tế.
Trong khi đó, nợ công đang thu hẹp khả năng ứng phó của các chính phủ. Theo IMF, nợ công toàn cầu đã lên mức cao nhất kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai và sẽ vượt 100% GDP trước năm 2030. Gánh nợ gia tăng vừa kìm hãm tăng trưởng, vừa tạo thêm sức ép lạm phát.
Các nền kinh tế phát triển, đứng đầu là Mỹ, có tỷ lệ nợ trên GDP cao nhất. Tuy nhiên, thị trường mới nổi và các nước thu nhập thấp đặc biệt dễ tổn thương khi dòng vốn dịch chuyển để tìm kiếm lợi suất cao hơn tại Mỹ, đồng thời phải đối mặt với El Nino và thiếu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, AI đã giúp Mỹ và một số nước giàu giảm bớt tác động từ các cú sốc nguồn cung.
Tại các nước đang phát triển, chi trả lãi vay đã chiếm trung bình hơn 10% nguồn thu ngân sách. Việc phải đàm phán lại các khoản nợ trong bối cảnh lãi suất cao hơn có thể tiếp tục làm tăng chi phí trả nợ.
Ở giai đoạn đầu đại dịch COVID-19, lãnh đạo G20 từng thống nhất tạm hoãn thanh toán nợ cho các nước nghèo nhất. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao thuộc G20 cho biết hiện có rất ít sự ủng hộ dành cho biện pháp tương tự, do nợ cao và sức ép chính trị tạo ra những trở ngại lớn hơn.
Nhiều nước thu nhập thấp còn lo ngại về khuyến nghị mới của IMF đối với các chương trình cho vay là giảm số lượng yêu cầu cải cách nhưng đòi hỏi thay đổi sâu hơn để được cấp vốn. Những nước này e ngại điều kiện mới sẽ dẫn đến các biện pháp thắt chặt chi tiêu gây khó khăn cho người dân.
Bà Iolanda Fresnillo, chuyên gia về vấn đề nợ tại Eurodad, cho biết nhiều quốc gia đã phải cắt giảm chi tiêu vì nghĩa vụ trả nợ tăng và các điều kiện của IMF. Bà lo ngại việc điều chỉnh chính sách cho vay sẽ khiến tình hình xấu đi. Kenya là một ví dụ khi tránh tái cơ cấu nợ bằng cách giảm chi tiêu công và tìm cách tăng thuế, nhưng các biện pháp này đã làm bùng phát biểu tình, đặc biệt trong giới trẻ.
Theo ông Josh Lipsky, Phó chủ tịch phụ trách kinh tế quốc tế tại Hội đồng Đại Tây Dương, cuộc chiến với Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa an ninh và tài chính quốc tế. Ông cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần chủ động và linh hoạt hơn trước khủng hoảng địa chính trị, khi những biến động này ngày càng nhanh chóng tác động tới kinh tế toàn cầu.
