Những khoản đầu tư lớn, cơ chế tài trợ nhiều năm và chính sách nhập cư có chọn lọc cho thấy nước này không chỉ tìm cách bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn hướng tới việc xây dựng năng lực khoa học và đổi mới sáng tạo, phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế dài hạn.
Một kết quả đáng chú ý được Chính phủ Canada công bố gần đây là việc tuyển dụng 64 nhà nghiên cứu quốc tế thông qua đợt đầu tiên của chương trình vị trí giáo sư nghiên cứu Eddie Goldenberg. Trong số này, 48 người đang làm việc tại các cơ sở nghiên cứu của Mỹ, bao gồm những trường đại học hàng đầu như Harvard và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Chính phủ Canada đã dành 504 triệu CAD trong 8 năm để hỗ trợ cho các vị trí nghiên cứu này.
Những nhà khoa học được tuyển dụng sẽ làm việc tại nhiều trường đại học lớn của Canada, trong đó có Đại học British Columbia, Đại học McGill và Đại học Toronto. Kết quả này phản ánh khả năng thu hút nhân tài của Canada trong bối cảnh môi trường học thuật quốc tế đang có nhiều biến động, đồng thời cho thấy vai trò của những chính sách hỗ trợ nghiên cứu có quy mô lớn và dài hạn.
Tháng 12 năm ngoái, Chính phủ Canada đã công bố Sáng kiến thu hút nhân tài nghiên cứu quốc tế Global Impact+ của Canada với tổng kinh phí 1,7 tỷ CAD trong 12 năm, đặt mục tiêu thu hút và hỗ trợ hơn 1.000 nhà nghiên cứu quốc tế và các nhà khoa học Canada đang làm việc ở nước ngoài. Trong tổng số tiền trên, có khoảng 1 tỷ CAD dành cho chương trình vị trí giáo sư nghiên cứu, 400 triệu CAD hỗ trợ cơ sở hạ tầng và trang thiết bị, cùng các khoản kinh phí dành cho nhà nghiên cứu trẻ, nghiên cứu sinh tiến sĩ và sau tiến sĩ.
Cách phân bổ nguồn lực cho thấy Canaa không chỉ chú trọng tuyển dụng những nhà khoa học đã thành danh mà còn hướng tới xây dựng đội ngũ nghiên cứu kế cận và hệ thống cơ sở vật chất cần thiết. Nguồn tài trợ dài hạn cũng cho phép các trường đại học tuyển dụng nhân sự, xây dựng phòng thí nghiệm và triển khai những công trình nghiên cứu cần nhiều năm mới có thể mang lại kết quả. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các lĩnh vực công nghệ cao, nơi năng lực nghiên cứu không chỉ phụ thuộc vào trình độ cá nhân mà còn vào chất lượng đội ngũ, cơ sở hạ tầng và sự ổn định của nguồn lực tài chính.
Canada cũng gắn chính sách thu hút nhân tài với các ưu tiên phát triển chiến lược, bao gồm trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu tiên tiến và những công nghệ có khả năng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Cách tiếp cận này cho thấy xu hướng coi nhân lực khoa học chất lượng cao là yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và sức chống chịu trước những biến động quốc tế.
Canada còn sử dụng chính sách nhập cư như một công cụ hỗ trợ thu hút và giữ chân nhân tài. Tháng 2/2026, Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada công bố các nhóm ưu tiên mới trong Hệ thống nhập cư đối với lao động có tay nghề, trong đó có những nhà nghiên cứu đã có kinh nghiệm làm việc tại Canada.
Việc kết hợp cơ hội nghiên cứu với lộ trình định cư tạo thêm điều kiện để nhân lực có trình độ cao cân nhắc phát triển sự nghiệp lâu dài. Đối với các nhà khoa học quốc tế, khả năng ổn định cuộc sống, xây dựng nhóm nghiên cứu và tiếp tục công việc trong môi trường học thuật thuận lợi có thể là những yếu tố quan trọng bên cạnh mức đãi ngộ tài chính.
Chính sách thu hút nhân tài cũng được triển khai song song với việc củng cố năng lực nghiên cứu trong nước. Vào cuối tháng 10, Chính phủ Canada vừa công bố khoản đầu tư 880 triệu CAD cho nghiên cứu và đào tạo thế hệ nhà khoa học tiếp theo, trong đó có kinh phí hỗ trợ hàng trăm cho dự án nghiên cứu y tế và hàng nghìn học viên cao học, nghiên cứu sinh tiến sĩ và nhà nghiên cứu sau tiến sĩ. Gần đây, Ottawa tiếp tục công bố thêm khoản đầu tư hơn 813 triệu CAD cho các hoạt động nghiên cứu, bao gồm hơn 187 triệu CAD dành cho 220 vị trí giáo sư nghiên cứu mới và được gia hạn.
Những khoản đầu tư này cho thấy Canada đang tìm cách kết hợp thu hút nhân lực quốc tế với phát triển đội ngũ trong nước, qua đó xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có khả năng duy trì hoạt động lâu dài.
Thực tế đó cho thấy các chương trình tài trợ lớn có thể tạo lợi thế trong tuyển dụng nhân tài, nhưng hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào sự ổn định tài chính của các trường đại học, khả năng đào tạo đội ngũ kế cận và mức độ kết nối nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp và nền kinh tế. Việc tuyển dụng thành công các nhà khoa học mới là kết quả bước đầu; tác động thực chất cần được đánh giá qua những công trình nghiên cứu, công nghệ và giá trị kinh tế - xã hội được tạo ra trong những năm tiếp theo.
Từ kinh nghiệm Canada có thể thấy, cạnh tranh nhân tài không chỉ là cuộc đua về mức đãi ngộ mà còn là khả năng xây dựng môi trường nghiên cứu thuận lợi, bảo đảm nguồn lực dài hạn và tạo cơ hội để trí thức phát huy năng lực. Đây là những vấn đề đáng tham khảo đối với Việt Nam trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và các chủ trương về thu hút, trọng dụng nhân tài, nhất là việc gắn chính sách nhân lực khoa học với phát triển công nghệ chiến lược, nâng cao quyền chủ động của các cơ sở nghiên cứu và mở rộng cơ hội đóng góp của trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
