Theo truyền thông quốc tế ngày 8/10, Kenya xác nhận ca Ebola đầu tiên sau khi một công dân nước này tử vong tại Nairobi. Bệnh nhân từng sống tại DRC, nơi dịch đã ghi nhận 8.300 ca mắc và ít nhất 4.148 người tử vong.
Đợt dịch do chủng virus Bundibugyo (BDBV), được phát hiện lần đầu tại Uganda năm 2007, gây ra. Hành trình của bệnh nhân làm gia tăng lo ngại rằng dịch có thể đã lan rộng hơn phạm vi được ghi nhận.
Bệnh nhân vượt qua các khâu sàng lọc
Bộ trưởng Y tế Kenya Aden Duale cho biết bệnh nhân sống tại DRC 7 năm, phát bệnh khoảng một tháng trước và từng được điều trị tại đây. Ngày 2/10, người này đi đường bộ qua Beni tới thủ đô Kampala của Uganda, sau đó bay đến Nairobi vào ngày 3/10.
Tại Kenya, bệnh nhân được người thân và một người bạn đưa đến bệnh viện, nơi nhanh chóng cách ly và xác định người này nhiễm Ebola. Bệnh nhân sau đó tử vong dù được chăm sóc và được mai táng theo quy trình phòng dịch.
Hành khách đi đến, rời hoặc quá cảnh Uganda và Kenya phải qua nhiều lần kiểm tra thân nhiệt và hoàn thành ít nhất hai biểu mẫu điện tử về nguy cơ tiếp xúc với virus tại DRC. Tuy nhiên, các bước sàng lọc đã bỏ sót trường hợp trên.
Bộ Y tế Uganda cho biết bệnh nhân có thân nhiệt bình thường khi được kiểm tra tại sân bay Entebbe. Phía Kenya nhận định người này có thể đã dùng thuốc làm che lấp triệu chứng khi qua sân bay Nairobi, song điều tra vẫn đang tiếp tục.
Giới chức Uganda đang kiểm tra lại tờ khai sức khỏe và lịch sử đi lại của bệnh nhân, đồng thời rà soát camera sân bay nhằm tìm tài xế đã đưa người này tới Entebbe để truy vết những người có thể đã tiếp xúc.
Giáo sư Wolfgang Preiser, chuyên gia virus học y tế tại Đại học Stellenbosch ở Nam Phi, cho rằng việc chẩn đoán nhanh tại Kenya cho thấy hệ thống phát hiện ca bệnh vẫn hoạt động. Tuy nhiên, cần làm rõ diễn biến tại từng điểm dừng để rút kinh nghiệm, bởi ngay cả khi hành khách hợp tác và hệ thống kiểm tra tốt, ca nhiễm vẫn có thể bị bỏ sót.
Dịch lan rộng, năng lực ứng phó chịu sức ép
Đợt dịch khởi phát tại tỉnh Ituri, đông bắc DRC, được chính thức công bố ngày 15/5 và đã lan tới 7 tỉnh ở miền bắc và miền đông. Đây là đợt dịch Ebola khiến nhiều người tử vong nhất trong lịch sử nước này.
Hạ tầng yếu, địa bàn xa xôi và xung đột với các nhóm vũ trang gần biên giới Nam Sudan, Uganda và Rwanda cản trở việc ứng phó. Tình trạng nhân viên y tế đình công vì không được trả lương, thông tin sai lệch và tập quán tổ chức tang lễ với quan tài mở cũng khiến nguy cơ lây nhiễm gia tăng.
Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) cảnh báo số ca tại tỉnh Bắc Kivu, giáp Uganda, đang tăng đáng lo ngại. Địa phương này chiếm khoảng 40% số ca mới, với nhiều ổ dịch xuất hiện đồng thời.
Theo MSF, thành phố Butembo và vùng phụ cận có khoảng 2 triệu dân nhưng chỉ có 4 trung tâm điều trị Ebola. Bệnh nhân thường phải chuyển đi nơi khác, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Ông Preiser nhận định nhiều hệ thống y tế đang quá tải do số ca mắc lớn và dịch lây lan nhanh. Theo ông, nếu chưa kiểm soát được đà lây lan và giảm số ca mắc, dịch có thể tiếp tục lan sang các tỉnh khác của DRC và những nước láng giềng.
Kenya tăng cường truy vết và cách ly
Kenya đã xác định 28 người có thể đã tiếp xúc với bệnh nhân, gồm người thân và nhân viên y tế. Trong thông báo sau đó, Tổng thống William Ruto cho biết ít nhất 8 thành viên gia đình và 21 nhân viên y tế đã được cách ly. Nhà chức trách cũng đang truy tìm 23 hành khách và bốn thành viên phi hành đoàn trên chuyến bay từ Uganda.
Những người tiếp xúc được cách ly sẽ được theo dõi trong 21 ngày và kết thúc cách ly nếu xét nghiệm âm tính. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hỗ trợ truy vết, tăng cường sàng lọc tại cửa khẩu, đồng thời cung cấp khoảng 1.000 bộ xét nghiệm Ebola và 1.000 bộ trang bị bảo hộ cho các địa phương có nguy cơ cao.
Giám đốc WHO khu vực châu Phi Mohamed Janabi nhấn mạnh ưu tiên hiện nay là nhanh chóng phát hiện những ca tiếp theo trước khi virus có cơ hội lan rộng. WHO đồng thời khuyến cáo không áp đặt hạn chế đi lại và thương mại đối với Kenya, DRC và Uganda sau ca tử vong tại Nairobi.
Theo giáo sư Jean Bisimwa Nachega, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Stellenbosch, việc đi lại, di dời dân cư, giao thương xuyên biên giới và hệ thống y tế yếu khiến công tác khống chế dịch khó khăn. Sàng lọc tại cửa khẩu cần đi cùng đào tạo nhân viên y tế tuyến đầu, xét nghiệm nhanh, cách ly kịp thời và theo dõi người tiếp xúc.
