Qua đó, vừa kiểm soát hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, vừa rút ngắn thời gian hoàn thuế, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Định danh, quản lý chặt giao dịch điện tử
Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn trước Quốc hội sáng 12/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 10 tháng năm 2026, số thu thuế từ thương mại điện tử (TMĐT) đạt 241.000 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng kỳ.
Kết quả này cho thấy yêu cầu quản lý thuế trong môi trường số ngày càng cấp thiết, đòi hỏi phương thức quản lý phải theo kịp sự phát triển của các mô hình kinh doanh mới.
Đặt câu hỏi chất vấn tới Bộ trưởng Bộ Tài chính, đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng, kinh tế số và TMĐT phát triển nhanh đang làm thay đổi phương thức kinh doanh, tạo ra những giá trị mới. Tuy nhiên, đại biểu Ma Thị Thúy cũng bày tỏ băn khoăn, nếu chính sách thuế không theo kịp sẽ dẫn đến thất thu ngân sách, ngược lại, quản lý thiếu linh hoạt có thể làm tăng gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Đại biểu tỉnh Tuyên Quang đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp căn cơ để bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng; đồng thời bảo vệ hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ gia tăng chi phí tuân thủ.
Trả lời phiên chất vấn sáng 12/11, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, sự thay đổi thói quen tiêu dùng, TMĐT phát triển rất nhanh. Từ năm 2022 đến nay, doanh số lĩnh vực này tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT đứng thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á. Năm 2025, doanh số TMĐT đạt khoảng 37 tỷ USD. Cùng với sự mở rộng của thị trường, nguồn thu ngân sách từ hoạt động này cũng tăng lên. Đến hết 10 tháng năm 2026, số thu thuế đạt 241.000 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, để quản lý hiệu quả hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, cơ quan Thuế phải quản lý đầy đủ các chủ thể tham gia, từ người bán hàng, KOL (người dẫn dắt dư luận), KOC (người tiêu dùng chủ chốt) đến các sàn TMĐT và những đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ như thanh toán, vận chuyển, logistics.
Một trong những giải pháp trọng tâm được Bộ Tài chính triển khai là định danh, thu thập dữ liệu nhằm bảo đảm mọi giao dịch phát sinh trong môi trường điện tử được theo dõi, quản lý chặt chẽ. Cùng với đó, phương thức thu thuế được thực hiện theo cơ chế "thu hộ - nộp thay", giao rõ trách nhiệm khấu trừ thuế cho các sàn TMĐT và nhà cung cấp dịch vụ.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, hiện cơ quan quản lý đang quản lý khoảng hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên mạng. Để kiểm soát nghĩa vụ thuế của các chủ thể này, ngành Thuế tăng cường kết nối cơ sở dữ liệu với các cơ quan quản lý TMĐT, cơ quan an ninh mạng và các đơn vị thanh toán.
Hiện có khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và 105 nhà vận chuyển logistics tham gia vào hệ sinh thái phục vụ hoạt động kinh doanh trên môi trường số. “Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bên góp phần nâng cao khả năng giám sát dòng tiền, đối chiếu thông tin và quản lý nghĩa vụ thuế”, đại diện Bộ Tài chính cho biết.
Đáng chú ý, theo Bộ trưởng, phương thức thuận lợi nhất là khấu trừ tại nguồn, yêu cầu các nền tảng thực hiện nộp thuế thay. Cách làm này giúp giảm thủ tục cho người kinh doanh, tránh tình trạng phải kê khai lại những khoản thuế đã được sàn khấu trừ và nộp thay.
Điện tử hóa hoàn thuế, khơi thông vốn doanh nghiệp
Cũng tại phiên chất vấn, vấn đề chậm hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) được đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng)) đặt ra. Theo đại biểu Dương Khắc Mai, tình trạng này ảnh hưởng đến dòng vốn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là các đơn vị xuất khẩu có số thuế đầu vào được khấu trừ lớn.
Thừa nhận việc hoàn thuế vẫn còn chậm so với yêu cầu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, đây là vấn đề được Thủ tướng nhiều lần nhắc đến trong các cuộc làm việc. Trong bối cảnh doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn, số tiền bị đọng do chậm hoàn thuế VAT cũng trở thành một rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Để khắc phục, ngành Thuế đã triển khai phân luồng hồ sơ dựa trên lịch sử chấp hành của doanh nghiệp. Theo đó, khoảng 80% hồ sơ thuộc luồng xanh được áp dụng cơ chế hoàn trước, kiểm tra sau; 20% còn lại phải thực hiện kiểm tra trước khi hoàn.
“Nhờ cách phân loại này, tiến độ hoàn thuế năm nay tăng cao so với năm trước. Đến nay, số tiền hoàn thuế đạt khoảng 79.000 tỷ đồng, gần bằng 99% dự toán năm 2026 được bố trí cho hoàn thuế, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái”, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết.
Đáng chú ý, 88% hồ sơ thuộc luồng xanh được hoàn thuế trong khoảng 7 ngày. Đối với doanh nghiệp thuộc diện kiểm tra trước, hoàn thuế sau, thời gian giải quyết bình quân cũng giảm từ khoảng 50 ngày xuống còn 40 ngày.
Cùng với cải cách quy trình, ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Hiện 100% hồ sơ hoàn thuế được thực hiện trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, yêu cầu kiểm soát rủi ro vẫn được đặt ra.
Bộ trưởng Bộ Tài chính thông tin, trong 10 tháng năm 2026, cơ quan thuế đã từ chối hoàn thuế hơn 10.000 tỷ đồng do hồ sơ doanh nghiệp không đầy đủ, phải đối soát hóa đơn.
Mới đây, Kế hoạch cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2026 - 2030 của Bộ Tài chính đặt mục tiêu đơn giản hóa, minh bạch và điện tử hóa quy trình hoàn thuế; xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, tăng kết nối, chia sẻ thông tin để kiểm soát và quản lý rủi ro.
Ngành Thuế cũng được giao nâng cấp ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai hoàn thuế điện tử, tự động hóa quy trình hoàn thuế và hoàn thuế nộp thừa, đồng thời hoàn thiện các tiêu chí đánh giá rủi ro. Nhiều chuyên gia cho rằng, các giải pháp này góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
