Tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20, Hội Tim mạch học Việt Nam công bố những điểm chính trong “Đồng thuận của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 về béo phì và bệnh tim mạch”. Theo các chuyên gia, béo phì cần được nhìn nhận là bệnh mạn tính, đa hệ thống, có xu hướng tái phát và có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe tim mạch.
GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam cảnh báo: “Có rất nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch truyền thống và nguy cơ tim mạch mới nổi. Nguy cơ tim mạch truyền thống là tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, các yếu tố liên quan đến lối sống và vận động. Trong đó, có một yếu tố nguy cơ hết sức quan trọng, đó chính là béo phì mà ít khi chúng ta để ý tới”.
Theo các chuyên gia, mô mỡ dư thừa không chỉ là nơi tích trữ năng lượng mà còn hoạt động như một cơ quan nội tiết, tác động đến chuyển hóa, huyết áp, tình trạng viêm, chức năng nội mô và cấu trúc tim. Thừa cân, béo phì vừa làm nặng thêm những yếu tố nguy cơ truyền thống như tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2, rối loạn lipid máu, bệnh thận mạn, gan nhiễm mỡ chuyển hóa, ngưng thở khi ngủ, vừa trực tiếp góp phần gây bệnh tim mạch.
Đáng chú ý, béo phì có liên quan đến suy tim, rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch, bệnh tim mạch do xơ vữa và bệnh van tim. Ở bệnh nhân suy tim, béo phì còn liên quan đến chất lượng cuộc sống kém hơn, nhiều dấu hiệu và triệu chứng hơn, khả năng gắng sức thấp hơn và phải nhập viện vì suy tim thường xuyên hơn.
Từ những bằng chứng này, Hội Tim mạch học Việt Nam cho rằng việc đánh giá béo phì không nên chỉ nhìn vào cân nặng hoặc chỉ số BMI. Bác sĩ cần kết hợp vòng eo, phân bố mỡ, thành phần cơ thể, bệnh đồng mắc và tổn thương cơ quan để đánh giá đầy đủ tình trạng sức khỏe và nguy cơ liên quan đến béo phì. Cách tiếp cận này cũng giúp nhận diện những người có lượng mỡ nội tạng cao dù BMI chưa quá cao.
Trong quá trình nhận diện và đánh giá nguy cơ, công nghệ cũng đang mở thêm công cụ hỗ trợ cho bác sĩ. GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng cho biết: “Trí tuệ nhân tạo cũng như các ứng dụng giúp cho chúng ta tiếp cận được thông tin tốt hơn, giúp chúng ta có thêm các biện pháp chẩn đoán, xác định yếu tố nguy cơ. Nhất là trong lĩnh vực tim mạch, những công nghệ này giúp cho người thầy thuốc có thêm những quyết định chính xác hơn, cá thể hóa hơn cho người bệnh”.
Mục tiêu điều trị vì thế cũng thay đổi, từ câu hỏi “giảm bao nhiêu kg” sang cải thiện sức khỏe và kết cục lâm sàng. Việc quản lý béo phì cần hướng đến giảm nguy cơ biến cố tim mạch, kiểm soát các bệnh đồng mắc, cải thiện triệu chứng, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
Cảnh báo này càng đáng chú ý khi tình trạng thừa cân, béo phì tại Việt Nam đang gia tăng nhanh. Theo số liệu được dẫn trong tài liệu đồng thuận, năm 2021, tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 - 69 tuổi có BMI từ 25 kg/m² trở lên là 19,5%. Đến năm 2030, ước tính có khoảng 18,92 triệu người trưởng thành tại Việt Nam thừa cân, béo phì.
Tình trạng này cũng gia tăng nhanh ở nhóm trẻ tuổi. Trong giai đoạn 2010 - 2025, tốc độ gia tăng tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 - 19 tuổi đạt trung bình 7,9% mỗi năm. Riêng năm 2025, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở nhóm tuổi này lần lượt là 20,68% và 11,36%, tương ứng khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.
Bên cạnh các yếu tố nguy cơ truyền thống, GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng cũng cho biết những yếu tố nguy cơ được gọi là mới nổi, như yếu tố nguy cơ về mặt stress, về mặt môi trường, ô nhiễm không khí - những yếu tố mà người ta ngày càng đề cập tới; những yếu tố về viêm...
Về điều trị, Hội Tim mạch học Việt Nam khuyến nghị quản lý béo phì cần được thực hiện lâu dài, đa mô thức và cá thể hóa theo mức độ béo phì, bệnh đồng mắc và mục tiêu của từng người. Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng, song không phải mọi trường hợp đều chỉ dừng ở thay đổi chế độ ăn uống và vận động.
Mức giảm cân cũng được gắn với những lợi ích sức khỏe cụ thể. Giảm từ 5% cân nặng có thể cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch; giảm từ 10% hướng tới kiểm soát biến chứng và cải thiện kết cục tim mạch, trong khi một số trường hợp cần giảm từ 15%. Đối với bệnh nhân tim mạch, các liệu pháp đã chứng minh được khả năng bảo vệ tim mạch cần được ưu tiên.
Bên cạnh thay đổi lối sống, thuốc có thể được sử dụng từ đầu ở người béo phì lâm sàng, kết hợp với can thiệp lối sống để mang lại hiệu quả giảm cân và bảo vệ tim mạch sớm hoặc đối với trường hợp cần giảm nhiều cân. Phẫu thuật chuyển hóa - giảm cân được cân nhắc khi điều trị không phẫu thuật thất bại, ở người có BMI từ 35 kg/m² trở lên hoặc từ 30 kg/m² kèm bệnh đồng mắc.
Các chuyên gia lưu ý, việc sử dụng thuốc điều trị béo phì phải theo chỉ định và dưới sự giám sát của bác sĩ, không khuyến khích người bệnh tự điều trị. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên mức độ béo phì, bệnh đồng mắc và mục tiêu điều trị của từng trường hợp.
