Obesogens - thuật ngữ ghép từ hai từ "obese" (béo phì) và "gen" (tạo ra), dùng để chỉ nhóm hóa chất có khả năng làm thay đổi phương thức cơ thể tích trữ và sử dụng chất béo. Các nghiên cứu cho thấy nhóm hóa chất này có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành tế bào mỡ, làm tăng khả năng tích tụ mỡ, thay đổi cảm giác đói - no và gây rối loạn chuyển hóa năng lượng.
Theo các chuyên gia, obesogens thuộc nhóm các chất gây rối loạn nội tiết (Endocrine Disrupting Chemicals - EDCs). Chúng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các hormone quan trọng liên quan đến chuyển hóa như insulin, leptin, ghrelin và hormone tuyến giáp. Mặc dù tác động của chúng thường khó nhận biết trong ngắn hạn, việc tiếp xúc kéo dài trong nhiều năm có thể tạo ra những ảnh hưởng tích lũy đối với sức khỏe.
Nhóm hóa chất này xuất hiện trong nhiều vật dụng quen thuộc hằng ngày. Một trong những nguồn phổ biến nhất là thực phẩm đóng hộp và các loại chai nhựa hoặc hộp nhựa cứng dùng để đựng đồ ăn, đặc biệt khi được làm nóng trong lò vi sóng hoặc để dưới nhiệt độ cao trong thời gian dài. Một số hợp chất như bisphenol (BPA) và các chất tương tự có thể thôi nhiễm vào thực phẩm và đồ uống.
Ngoài ra, giấy in hóa đơn nhiệt tại các siêu thị, cửa hàng bán lẻ cũng được xem là nguồn tiếp xúc đáng chú ý. Nhiều loại giấy nhiệt chứa các hợp chất bisphenol có khả năng thẩm thấu qua da khi cầm nắm thường xuyên.
Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng ghi nhận sự hiện diện của các hóa chất gây rối loạn nội tiết trong một số loại mỹ phẩm, nước hoa, vật liệu lát sàn bằng nhựa vinyl, thảm trải sàn, đồ nội thất tổng hợp, bụi trong nhà, thuốc bảo vệ thực vật cũng như nguồn nước và đất tại các khu vực công nghiệp cũ.
Để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm, các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên hâm nóng thực phẩm trong hộp nhựa mà ưu tiên sử dụng các vật liệu bằng thủy tinh hoặc sứ. Việc tăng cường sử dụng thực phẩm tươi sống, hạn chế thực phẩm đóng hộp, rửa sạch rau quả trước khi sử dụng và giữ gìn môi trường sống thông thoáng, sạch bụi cũng được cho là có thể giúp giảm mức độ tiếp xúc với các hóa chất này.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng được khuyến khích hạn chế tiếp xúc không cần thiết với hóa đơn in nhiệt, lựa chọn mỹ phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tránh các sản phẩm chứa phthalates, parabens hoặc một số chất bảo quản có nguy cơ ảnh hưởng đến hệ nội tiết. Việc sử dụng chai nước bằng thủy tinh hoặc các vật liệu tái sử dụng an toàn cũng được xem là một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả.
Theo các chuyên gia, obesogens không phải là nguyên nhân duy nhất gây béo phì và không thể thay thế vai trò của chế độ ăn uống hay vận động thể chất trong kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy môi trường hóa học xung quanh con người có thể là một yếu tố nguy cơ cần được quan tâm trong các chiến lược phòng chống béo phì và các bệnh chuyển hóa liên quan.
