Theo hãng tin CNA, những mô hình như DeepSeek, Qwen của Alibaba, GLM của Z.ai và Kimi của Moonshot AI đang trở thành tâm điểm chia rẽ ngày càng rõ nét tại Thung lũng Silicon.
Khi các mô hình AI Trung Quốc ngày càng được giới công nghệ ưa chuộng, các quan chức Mỹ đã đặt vấn đề liệu một số mô hình đó có được phát triển dựa trên công nghệ sao chép từ các công ty Mỹ hay không?
Hồi tháng 7, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Trung Quốc. Trong khi đó, có thông tin Washington đang cân nhắc cấm hoặc hạn chế các mô hình AI có trọng số mở do nước ngoài phát triển, vốn thường được xây dựng bằng kỹ thuật chưng cất mô hình.
Chưng cất là kỹ thuật trong đó một mô hình AI học từ một mô hình khác. Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến trong ngành AI. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cáo buộc các công ty Trung Quốc đã triển khai kỹ thuật này trên quy mô lớn để sao chép trái phép các hệ thống độc quyền của Mỹ.
Bắc Kinh đã bác bỏ những cáo buộc này. Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng các cáo buộc của Mỹ “thiếu cơ sở thực tế và căn cứ pháp lý”, đồng thời khẳng định nước này sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Trong lúc chính quyền Tổng thống Donald Trump cân nhắc các biện pháp trừng phạt và hạn chế thương mại khác đối với các công ty AI Trung Quốc, khả năng hạn chế quyền tiếp cận những mô hình này đang làm dấy lên tranh luận trong chính ngành công nghệ Mỹ.
Tác động đối với các công ty khởi nghiệp
Tại nền tảng phát triển phần mềm Replit, các kỹ sư có thể chuyển đổi linh hoạt giữa những mô hình của Mỹ như Claude của Anthropic và các mô hình có trọng số mở của Trung Quốc, trong đó có GLM.
Ông Amjad Masad, Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Replit, cho rằng công nghệ không nên được nhìn nhận đơn thuần qua nguồn gốc quốc gia. Ông nói: “Điều quan trọng là chúng ta nhìn nhận đây như một hệ sinh thái, thay vì phân định rằng đây là mô hình Trung Quốc, còn kia là mô hình Mỹ”.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ một số tổ chức đại diện cho các công ty công nghệ nhỏ.
Tháng trước, Little Tech Association đã kêu gọi Chính quyền Tổng thống Trump không ngăn chặn quyền tiếp cận các mô hình AI có trọng số mở của Trung Quốc.
Ông Harry Godfrey, Giám đốc điều hành tổ chức này, cho rằng động thái như vậy “sẽ dồn toàn bộ nhu cầu về AI vào một số ít công ty cung cấp mô hình có trọng số đóng. Điều đó chắc chắn sẽ đẩy giá lên”. Theo ông, biện pháp này cũng sẽ làm giảm khả năng đổi mới và phát triển những sản phẩm mới, khác biệt.
Khi nào việc AI học hỏi trở thành hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ?
Những cáo buộc mới nhất của Mỹ tập trung vào Moonshot AI, công ty Trung Quốc đứng sau các mô hình Kimi. Các quan chức Mỹ cáo buộc Moonshot AI đã sử dụng trái phép kỹ thuật chưng cất từ một trong những mô hình AI tiên tiến nhất của Anthropic để phát triển Kimi K3.
Ông Pedro Domingos, Giáo sư danh dự ngành khoa học và kỹ thuật máy tính tại Đại học Washington, nhận định: “Nếu bạn là một trong những công ty tạo ra các mô hình đang bị đánh cắp, bạn sẽ gặp vấn đề rất lớn”.
Theo ông Domingos, việc bảo vệ các công ty Mỹ có thể là cách Chính phủ Mỹ ứng phó với hành vi ở một mức độ nào đó có thể được xem là “đánh cắp sở hữu trí tuệ”.
Tuy nhiên, ranh giới giữa chưng cất mô hình AI và hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ vẫn rất khó xác định. Điều này khiến các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp công nghệ phải cân nhắc đâu là giới hạn phù hợp.
Một bộ phận trong ngành công nghệ Mỹ cho rằng hạn chế quyền tiếp cận các mô hình AI Trung Quốc có thể gây hại nhiều hơn lợi.
“Điều đó chắc chắn sẽ đặt các công ty Mỹ vào thế bất lợi. Là một doanh nhân, bạn sẽ phải cân nhắc rất kỹ liệu việc đặt doanh nghiệp của mình tại Mỹ có còn hợp lý hay không”, ông Masad nói.
Tranh cãi này đang đặt Washington trước một bài toán cân bằng khó khăn: bảo vệ các công ty Mỹ và công nghệ, đồng thời bảo đảm các công ty khởi nghiệp vẫn có thể tiếp cận những công nghệ cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh.
Khi cuộc cạnh tranh AI Mỹ - Trung ngày càng nóng lên, mối quan tâm hiện nay tại Thung lũng Silicon là liệu những biện pháp hạn chế như vậy cuối cùng có khiến hoạt động đổi mới sáng tạo và những người thúc đẩy đổi mới chuyển sang các nơi khác hay không.
Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc cho thấy ưu thế trong lĩnh vực này không chỉ phụ thuộc vào một mô hình có hiệu năng cao. Năng lực tính toán, dữ liệu, nhân lực, hệ sinh thái doanh nghiệp, khả năng phát triển sản phẩm và mức độ tiếp cận thị trường đều có thể trở thành những yếu tố quyết định sức cạnh tranh. Đáng chú ý, sự nổi lên của các mô hình Trung Quốc với chi phí thấp và khả năng tiếp cận rộng đang tạo thêm áp lực buộc các doanh nghiệp tại Thung lũng Silicon phải thay đổi cách phát triển và thương mại hóa AI.
Với Việt Nam, đây có thể là một khoảng không để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái AI toàn cầu. Thay vì chỉ tập trung vào việc sử dụng các mô hình có sẵn, Việt Nam cần từng bước nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ cốt lõi, phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu trong nước và mở rộng khả năng tham gia chuỗi giá trị quốc tế. Nghị quyết 57-NQ/TW xác định trí tuệ nhân tạo là một trong những công nghệ chiến lược cần tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển, gắn nghiên cứu với sản phẩm, doanh nghiệp và thị trường.
Một lợi thế đáng chú ý của Việt Nam là nguồn nhân lực công nghệ và khả năng kết nối với cộng đồng chuyên gia người Việt ở nước ngoài. Các hoạt động kết nối giữa mạng lưới chuyên gia tại Thung lũng Silicon và hệ sinh thái công nghệ trong nước đang mở ra thêm kênh để thu hút tri thức, công nghệ và nguồn lực đầu tư. Trong bối cảnh cuộc đua AI ngày càng chuyển từ cạnh tranh giữa từng mô hình sang cạnh tranh về cả hệ sinh thái, việc xây dựng năng lực nghiên cứu, đào tạo nhân tài và phát triển doanh nghiệp AI có khả năng vươn ra thị trường quốc tế sẽ có ý nghĩa ngày càng lớn đối với Việt Nam.
