Việt Nam quyết tâm loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2030

Hội nghị tập trung đánh giá kết quả công tác phòng chống sốt rét giai đoạn 2021-2025, phân tích các rào cản dịch tễ và thống nhất giải pháp chủ động nguồn lực tài chính trong nước nhằm hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét vào năm 2030.

Theo Tiến sĩ Ngô Đức Thắng, Trưởng khoa Dịch tễ, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương, giai đoạn 2021-2025, công tác phòng chống sốt rét đạt nhiều kết quả tích cực. Số ca mắc ký sinh trùng sốt rét toàn quốc giảm từ 467 ca/năm vào năm 2021 xuống còn 246 ca/năm vào năm 2025 và 26/34 tỉnh, thành phố sau hợp nhất đã đạt tiêu chí loại trừ. Tuy nhiên, diễn biến dịch tễ đang gia tăng độ phức tạp khi số ca bệnh nặng ác tính đạt đỉnh 43 ca vào năm 2024, nguyên nhân chủ yếu do người lao động nhiễm bệnh trở về từ châu Phi. Cả nước hiện còn 8 địa phương chưa loại trừ sốt rét với khoảng 7 triệu người sống trong vùng lưu hành. Trong đó, tỉnh Khánh Hòa ghi nhận 95 ca mắc năm 2025, chiếm khoảng 40% cả nước; tỉnh Quảng Trị tăng 183,3% số ca mắc do di biến động dân cư biên giới.

Từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống ghi nhận 69 ca mắc, cấu trúc dịch tễ phân hóa thành hai nhóm chính, gồm 75% ca ngoại lai và 25% ca nội địa. Trong số các ca ngoại lai, 94% bắt nguồn từ châu Phi do người lao động mang bệnh về địa phương. Trong khi đó, các ổ dịch nội địa thu hẹp thành các vùng núi đặc thù như Khánh Vĩnh (Khánh Hòa), Sông Lũy (Lâm Đồng) hoặc xuất hiện ở nhóm nghề nghiệp làm việc quanh khu vực biên giới tại Quảng Trị, Lai Châu.

Đại diện Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa cho biết, địa phương quyết tâm hoàn thành mục tiêu loại trừ sốt rét nhưng vẫn đối mặt nguy cơ xuất hiện ca bệnh mới tại Khánh Vĩnh. Tỉnh đã triển khai đồng bộ các biện pháp gồm cập nhật danh sách nhóm nguy cơ cao, duy trì kiểm soát tại các chốt, xét nghiệm sàng lọc bằng kính hiển vi và điều tra ca bệnh, nhờ đó không ghi nhận trường hợp tử vong dù xuất hiện một số ca sốt rét ác tính.

Tại hội nghị, đại diện ngành Y tế các địa phương thông tin, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sáp nhập đơn vị hành chính, các địa phương gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ công nhận loại trừ sốt rét. Do bệnh này không còn trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia nên nhiều địa phương chưa ban hành được Nghị quyết Hội đồng nhân dân về định mức chi đặc thù, gây khó khăn lớn cho việc bố trí và giải ngân kinh phí.

Liên quan đến việc xác định loại trừ bệnh sốt rét tại Việt Nam, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Vân, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam nêu rõ, điều kiện bắt buộc để Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam công nhận loại trừ sốt rét là quốc gia phải chấm dứt hoàn toàn lây truyền nội địa trong ít nhất 36 tháng liên tiếp và duy trì hệ thống giám sát hiệu quả. Cùng với đó, Việt Nam cần chuẩn hóa dữ liệu dịch tễ từ tuyến xã đến Trung ương để phục vụ thẩm định.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương nêu rõ, chặng đường tiến tới loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét đòi hỏi sự cam kết chính trị mạnh mẽ và tính chủ động tài chính từ các địa phương. Các tỉnh, thành phố cần khẩn trương tích hợp kinh phí phòng chống sốt rét vào kế hoạch chi ngân sách hàng năm, không để khoảng trống nguồn lực làm bùng phát lại các ổ dịch cũ.

Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phấn đấu khống chế tỷ lệ mắc dưới 0,15/100.000 dân, tỷ lệ tử vong dưới 0,002/100.000 dân, không còn ca bệnh nội địa vào năm 2027 và 100% tỉnh, thành phố đạt tiêu chí loại trừ vào năm 2030. Tổng nhu cầu kinh phí giai đoạn này ước tính 3.658,5 tỉ đồng. Trong đó, kinh phí hoạt động chuyên môn trực tiếp là 965,8 tỉ đồng (gồm 66 tỉ đồng từ ngân sách Trung ương, 281 tỉ đồng từ ngân sách địa phương, 295 tỉ đồng từ Quỹ Toàn cầu và 323,8 tỉ đồng huy động hợp pháp khác). Kinh phí dành cho lương, phụ cấp nhân sự 2.530,9 tỉ đồng, cơ sở hạ tầng 118,3 tỉ đồng và chi phí khác 43,3 tỉ đồng.