Nổi bật là Luật Thủ đô, thể hiện sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị, chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang tư duy kiến tạo phát triển và trao quyền chủ động mạnh hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội.
Luật đã tạo ra "không gian tự chủ đột phá" để Hà Nội có thể ban hành và áp dụng một số cơ chế, chính sách khác với quy định chung của Trung ương trong trường hợp cần thiết. Theo đó, thành phố được chuyển từ phương thức quản lý theo khuôn mẫu sang quản trị theo đặc thù, có công cụ linh hoạt để đưa ra quyết định nhanh, sát thực tiễn.
Đồng thời, Hà Nội cũng được chuyển từ vai trò thực thi chính sách sang chủ động thiết kế chính sách, xây dựng hành lang pháp lý riêng phù hợp với yêu cầu phát triển của đô thị đặc biệt. Điều này giúp rút ngắn thời gian tổ chức thực hiện, nâng cao khả năng phản ứng chính sách và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế cho các dự án trọng điểm, thu hút đầu tư.
Tuy nhiên, đi cùng với trao quyền là cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, ngành sẽ thường xuyên giám sát việc thi hành Luật cũng như các cơ chế đặc thù của Hà Nội.
Mặt khác, Hà Nội phải bảo đảm công khai, minh bạch, giải trình đầy đủ đối với việc sử dụng quỹ đất, triển khai dự án đầu tư, cải cách thủ tục hành chính và các vấn đề lớn tác động đến lợi ích quốc gia, an ninh, trật tự xã hội. Báo cáo giải trình phải kèm theo đánh giá rủi ro và hệ quả kinh tế - xã hội.
Đối với Luật Hộ tịch (sửa đổi), trọng tâm cải cách là xây dựng nền hành chính phục vụ trên nền tảng số, lấy người dân làm trung tâm. Điểm mới quan trọng nhất là người dân có thể thực hiện đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào trên toàn quốc mà không phụ thuộc nơi cư trú.
Cùng với đó, Luật thực hiện phân cấp mạnh cho cấp xã nhưng đi kèm yêu cầu chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức, chuẩn hóa nghiệp vụ và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. Dữ liệu hộ tịch sẽ được quản lý tập trung trên nền tảng điện tử thống nhất, giúp hạn chế sai sót, bảo đảm tính đồng bộ trên phạm vi toàn quốc và hỗ trợ hiệu quả cho cán bộ địa phương trong quá trình giải quyết thủ tục.
Với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, điểm mới đáng chú ý là việc bãi bỏ quy định Bộ Tư pháp quản lý đề án phát triển tổ chức hành nghề công chứng. Thay vào đó, Chính phủ và chính quyền địa phương sẽ chủ động xây dựng đề án phù hợp với điều kiện thực tiễn, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, trong tiếp cận dịch vụ công chứng, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng cạnh tranh không lành mạnh.
Luật cũng thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong hoạt động công chứng. Theo đó, cơ sở dữ liệu công chứng của Bộ Tư pháp và các địa phương sẽ được kết nối, liên thông. Đặc biệt, nếu thông tin của người dân đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia được công bố thì người dân không phải cung cấp lại giấy tờ chứa thông tin đó; công chứng viên cũng không được yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu.
Nhìn tổng thể, các Luật vừa được thông qua không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, mà còn cho thấy bước chuyển rõ nét trong tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, cùng thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý linh hoạt, hiện đại hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
