Thay vì chỉ dựa trên các báo cáo định tính, quy trình này hiện nay đã được số hóa hoàn toàn, cho phép kiểm tra và giám sát dữ liệu ở bất kỳ thời điểm nào trong suốt quá trình sản xuất. Nhãn hiệu này đã chính thức được Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) cùng Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) triển khai và cấp từ tháng 5/2024.
Theo ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, nhu cầu sở hữu nhãn hiệu này tại các địa phương và hợp tác xã hiện đang rất lớn để phân biệt sản phẩm đạt chuẩn với các loại gạo canh tác truyền thống. Về hiệu quả kinh tế, kết quả bước đầu rất khả quan khi đã có khoảng 70.000 tấn gạo đạt chứng nhận này được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu và châu Úc. Điều này không chỉ khẳng định uy tín của gạo Việt mà còn giúp các doanh nghiệp và hợp tác xã có cơ sở dữ liệu xác thực để khai thác giá trị thương mại tối ưu trên thị trường toàn cầu.
Về phương thức triển khai, quy trình đánh giá được xây dựng đồng bộ với các tiêu chuẩn canh tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Các đơn vị tham gia sẽ thực hiện tự đánh giá qua ứng dụng ViRiCert được cài đặt trên điện thoại dựa trên 10 tiêu chí cụ thể, bao gồm toàn bộ chuỗi canh tác từ khâu làm đất đến quản lý rơm rạ sau thu hoạch.
Cần Thơ định hướng triển khai Đề án 1 triệu ha lúa trên diện tích hơn 170.000 ha từ nay đến năm 2030. Việc xây dựng mã số vùng trồng cho cây lúa là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững, hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước chuẩn hóa quy trình sản xuất, tăng cường truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường nhập khẩu. Bên cạnh đó, việc áp dụng các công cụ số - ViRiCert còn giúp quản lý chi tiết dữ liệu của từng cá nhân, thành viên hợp tác xã về quy trình canh tác — từ khâu quản lý nước, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho đến thu gom rơm rạ theo đúng từng vùng trồng.
Theo bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thành phố Cần Thơ, công cụ ViRiCert đóng vai trò cốt lõi trong việc kiểm tra, giám sát và đảm bảo các vùng trồng lúa tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất phát thải thấp theo các tiêu chuẩn của Đề án 1 triệu ha lúa. Thông qua khả năng số hóa nhật ký canh tác và dữ liệu sản xuất trên từng thửa ruộng, công cụ này giúp các hợp tác xã cùng các tổ chức nông dân nâng cao chất lượng quản lý, minh bạch hóa nguồn gốc nông sản để phục vụ hiệu quả cho các doanh nghiệp liên kết.
Quá trình triển khai đề án đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cụ thể, các HTX và tổ chức nông dân có trách nhiệm rà soát điều kiện thực tế, đăng ký mã số, duy trì việc ghi chép sổ nhật ký và ứng dụng công nghệ vào sản xuất; UBND cấp xã, phường hỗ trợ rà soát, xác định thông tin vùng trồng, đồng thời giám sát và hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình. Về phía Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đảm nhận việc kiểm tra, đánh giá, cấp mã số vùng trồng, hướng dẫn chuyên môn và xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý chung trên toàn địa bàn thành phố.
Song song đó, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam sẽ thực hiện các bước phúc tra độc lập và điều tra thực địa để đảm bảo tính khách quan. Đặc biệt, quy trình này rất khuyến khích sự liên kết bền vững giữa hợp tác xã và doanh nghiệp thông qua việc cộng điểm ưu tiên cho các mô hình có hợp đồng liên kết dài hạn từ 3 đến 5 năm.
Các hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia cấp nhãn hiệu phải là thành viên của Vietrisa. Đặc biệt, nhãn hiệu "Gạo Việt Xanh phát thải thấp" sẽ được cấp định kỳ như một chứng nhận cho sự nỗ lực nâng cấp quy trình sản xuất của bà con. Để hỗ trợ tối đa cho nông dân và doanh nghiệp, Hiệp hội cam kết miễn phí hoàn toàn các công cụ này cho đến khi đạt được mục tiêu xuất khẩu từ 500.000 đến 1 triệu tấn gạo phát thải thấp.
