Woven City: Từ “thành phố robot” đến bài toán làm chủ công nghệ ở Việt Nam

Từ nhà máy cũ đến “phòng thí nghiệm sống”

Tại Susono, tỉnh Shizuoka, dưới chân núi Phú Sĩ, một đô thị khác thường đang dần hình thành. Toyota Woven City không được xây dựng đơn thuần như một khu dân cư mới mà được định vị là một “khóa thử” trong thực tế cho các công nghệ và dịch vụ di chuyển, nơi doanh nghiệp, startup, nhà nghiên cứu và cư dân cùng tham gia quá trình phát triển sản phẩm.

Toyota chính thức đưa Woven City vào hoạt động từ tháng 9/2025. Những cư dân đầu tiên, chủ yếu là nhân viên Toyota và gia đình, bắt đầu chuyển đến đây, trong khi các doanh nghiệp đối tác triển khai những hoạt động đồng sáng tạo. Giai đoạn đầu được thiết kế cho khoảng 360 cư dân; khi hoàn thành các giai đoạn tiếp theo, tổng dân số dự kiến có thể lên khoảng 2.000 người.

Dự án được xây dựng trên khu đất của nhà máy Higashi-Fuji trước đây của Toyota. Ngay từ đầu, Woven City được thiết kế khác với một đô thị thông thường. Hệ thống đường được phân tách theo chức năng, dành cho người đi bộ, các phương tiện tốc độ thấp và phương tiện tự động, cùng một tuyến đường ngầm phục vụ vận chuyển hàng hóa. Mục tiêu là tạo ra một môi trường trong đó con người, phương tiện và hạ tầng có thể tương tác với nhau thay vì vận hành như những hệ thống riêng biệt.

Nhưng điểm đáng chú ý hơn nằm ở cách Toyota sử dụng thành phố này. Woven City được xem như một môi trường thử nghiệm có người sử dụng thực tế. Những người sống tại đây, được gọi là “Weavers”, không chỉ là cư dân mà còn tham gia trải nghiệm và phản hồi đối với các sản phẩm, dịch vụ mới. Trong khi đó, các “Inventors” gồm doanh nghiệp, startup, nhà nghiên cứu và các nhà sáng tạo phát triển, thử nghiệm sản phẩm ngay trong môi trường đô thị.

Cách tiếp cận này tạo ra một vòng lặp tương đối khác so với quy trình phát triển công nghệ truyền thống: nghiên cứu, chế tạo, đưa sản phẩm ra thị trường rồi mới quan sát phản ứng của người sử dụng. Tại Woven City, công nghệ được đưa vào sử dụng sớm hơn, dữ liệu và phản hồi của người dùng được thu thập trong quá trình thử nghiệm, từ đó tiếp tục điều chỉnh sản phẩm.

Đó cũng là lý do Toyota coi Woven City là một phần trong quá trình chuyển đổi từ nhà sản xuất ô tô sang doanh nghiệp về “mobility” - một khái niệm rộng hơn, bao gồm sự di chuyển của con người, hàng hóa, thông tin và năng lượng.

Khi AI, dữ liệu và phương tiện cùng vận hành

Trong Woven City, công nghệ không tồn tại như những sản phẩm riêng lẻ. Xe tự động, phần mềm, cảm biến, hạ tầng giao thông và dữ liệu được thiết kế để có thể kết nối với nhau.

Đây là điểm khiến Woven City khác với một cuộc trình diễn công nghệ đơn thuần. Một chiếc xe tự lái có thể hoạt động tốt trong môi trường kiểm soát, nhưng khi đưa vào thành phố thực, nó phải xử lý người đi bộ, xe đạp, tín hiệu giao thông, điều kiện thời tiết và vô số tình huống không thể mô phỏng hoàn toàn trong phòng thí nghiệm.

Vì thế, một thành phố có cư dân thực tế trở thành môi trường thử nghiệm có giá trị đặc biệt. Dữ liệu được tạo ra từ các tương tác hàng ngày có thể giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn cách con người sử dụng công nghệ và những điểm mà thiết kế ban đầu chưa tính tới.

Tháng 4/2026, Toyota và Woven by Toyota công bố thêm một loạt công nghệ AI cho Woven City. Trong đó có hệ thống AI phân tích hình ảnh, công nghệ dự đoán hành vi của con người và hỗ trợ điều khiển phương tiện dựa trên dữ liệu từ camera, xe và tín hiệu giao thông. Toyota cũng giới thiệu Woven City Infra Hub - nền tảng tích hợp dữ liệu từ toàn thành phố - cùng Woven City Data Fabric, một khung quản lý dữ liệu được thiết kế để hỗ trợ khai thác dữ liệu đồng thời tính đến lựa chọn và quyền riêng tư của cá nhân.

Như vậy, giá trị của Woven City không chỉ nằm ở những robot hay phương tiện tự hành có thể nhìn thấy trên đường phố. Một lớp hạ tầng quan trọng hơn đang được hình thành phía sau: khả năng thu thập, kết nối, phân tích và sử dụng dữ liệu trong một không gian đô thị.

Đây cũng là nơi xuất hiện một trong những vấn đề lớn nhất của các thành phố thông minh: dữ liệu càng nhiều thì yêu cầu về quản trị dữ liệu càng cao. Dữ liệu giao thông, hành vi di chuyển, sức khỏe hay sinh hoạt của cư dân có thể giúp cải thiện dịch vụ đô thị, nhưng đồng thời liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư, an toàn thông tin và niềm tin của người sử dụng.

Woven City vì thế không chỉ là cuộc thử nghiệm về công nghệ mà còn là cuộc thử nghiệm về cách quản trị công nghệ.

Toyota cũng không phát triển hệ sinh thái này một mình. Từ đầu dự án, nhiều doanh nghiệp và tổ chức bên ngoài Toyota đã được mời tham gia, cùng phát triển và kiểm nghiệm các sản phẩm, dịch vụ mới. Toyota gọi cách tiếp cận này là “Kakezan”, hàm ý tạo ra giá trị mới từ sự kết hợp giữa những năng lực khác nhau.

Điều này đặc biệt đáng chú ý ở góc độ đổi mới sáng tạo. Một công nghệ mới có thể được tạo ra trong phòng nghiên cứu, nhưng để trở thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh, nó cần đi qua nhiều khâu khác nhau: thử nghiệm, hoàn thiện, sản xuất, tích hợp vào hệ thống và cuối cùng là được người dùng chấp nhận.

Woven City đang cố gắng rút ngắn khoảng cách đó bằng cách đưa các chủ thể vào cùng một không gian thử nghiệm.

Từ “thành phố tương lai” nhìn về bài toán của Việt Nam

Mô hình Woven City đặt ra một câu hỏi có ý nghĩa rộng hơn câu chuyện của Toyota: làm thế nào để công nghệ được thử nghiệm trong đời sống đủ nhanh để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và năng lực mới?

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những yếu tố nền tảng; đồng thời đặt mục tiêu phát triển hạ tầng số hiện đại, xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn, thúc đẩy ứng dụng AI dựa trên dữ liệu lớn và hoàn thành xây dựng đô thị thông minh tại các thành phố trực thuộc Trung ương cùng một số địa phương đủ điều kiện. Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy sản xuất thông minh trong nhiều lĩnh vực, trong đó có giao thông và logistics.

Nếu đặt trong khung này, Woven City có thể được nhìn như một ví dụ về hạ tầng thử nghiệm cho công nghệ, thay vì chỉ là một dự án đô thị thông minh.

Việt Nam không cần phải xây dựng một “Woven City” giống Nhật Bản. Điều quan trọng hơn là phải tìm được những không gian, lĩnh vực và mô hình đủ điều kiện để công nghệ mới được thử nghiệm trong điều kiện thực tế, có người sử dụng, có dữ liệu và có doanh nghiệp tham gia.

Một thành phố có thể trở thành nơi thử nghiệm công nghệ giao thông tự động; một bệnh viện có thể trở thành môi trường thử nghiệm AI y tế; nhà máy có thể là nơi kiểm nghiệm robot và sản xuất thông minh; còn các trung tâm dữ liệu có thể trở thành nền tảng cho những ứng dụng AI quy mô lớn.

Việt Nam cũng đang từng bước xây dựng những hạ tầng như vậy. Chẳng hạn, tháng 3/2026, Việt Nam đã phê duyệt phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống camera giám sát an ninh, xử lý vi phạm, điều hành giao thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh. Đây là một ví dụ cho thấy dữ liệu và hạ tầng số đang ngày càng được đặt trong mối liên hệ với vận hành đô thị thực tế.

Tuy nhiên, khi các hệ thống được kết nối sâu hơn, bài toán không chỉ còn là khả năng thu thập dữ liệu. Cần đồng thời giải quyết các yêu cầu về tiêu chuẩn, khả năng liên thông, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trách nhiệm của các bên tham gia.

Với Toyota, Woven City còn là một cách tạo ra lợi thế công nghệ. Thông qua thử nghiệm trong môi trường thực, doanh nghiệp có thể tích lũy dữ liệu, phát hiện vấn đề, cải tiến sản phẩm và xây dựng năng lực tích hợp nhiều công nghệ khác nhau. Tháng 4/2026, Toyota cho biết các công nghệ AI mới được phát triển tại Woven City cũng hướng tới khả năng triển khai rộng hơn ngoài phạm vi thành phố.

Đây chính là khâu có ý nghĩa đối với mục tiêu mà Nghị quyết 57 đặt ra: không chỉ ứng dụng công nghệ có sẵn, mà từng bước làm chủ công nghệ chiến lược, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và phát triển, đồng thời đưa kết quả nghiên cứu vào sản phẩm và dịch vụ có khả năng tạo giá trị.

Woven City vẫn còn là một thử nghiệm quy mô tương đối nhỏ và chưa thể chứng minh rằng mô hình này có thể dễ dàng nhân rộng thành những đô thị lớn. Những câu hỏi về chi phí, khả năng mở rộng, quyền riêng tư, an toàn dữ liệu, mức độ chấp nhận của cư dân và hiệu quả kinh tế vẫn cần thêm thời gian để trả lời.

Nhưng chính ở đó, giá trị của mô hình này có thể nằm ở chỗ khác: nó cho thấy đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải chờ đến khi một công nghệ hoàn thiện mới được đưa vào cuộc sống. Một hệ sinh thái được thiết kế đúng có thể cho phép công nghệ được thử nghiệm, thất bại, điều chỉnh và tiếp tục phát triển ngay trong môi trường thực tế.

Với Việt Nam, bài toán là tạo ra đủ không gian thử nghiệm, hạ tầng dữ liệu, doanh nghiệp công nghệ và cơ chế kết nối giữa nghiên cứu với thị trường để những công nghệ mới có thể đi nhanh hơn từ ý tưởng đến ứng dụng.

Khi đó, đô thị thông minh không chỉ là nơi sử dụng công nghệ, mà còn có thể trở thành nơi tạo ra công nghệ, dữ liệu và những mô hình mới cho quá trình phát triển.