Trong đó, Việt Nam có lợi thế về sản xuất xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện tham gia vào chuỗi giá trị robot khu vực.
Sự phát triển nhanh chóng của AI, công nghệ cảm biến, hệ thống điều khiển thông minh và năng lực tính toán đang mở rộng phạm vi ứng dụng của robot từ các dây chuyền sản xuất công nghiệp sang logistics, y tế, nông nghiệp, xây dựng, năng lượng và dịch vụ. Đặc biệt, AI vật lý và AI hiện thân cho phép robot nhận biết môi trường, xử lý thông tin, đưa ra quyết định và tương tác với thế giới thực, mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành công nghiệp này.
Theo báo cáo World Robotics 2026 của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), năm 2025, thế giới có khoảng 5 triệu robot công nghiệp đang vận hành, tăng 9% so với năm trước và gấp đôi mức của 7 năm trước. Hơn 600.000 robot công nghiệp mới được lắp đặt trong năm, tăng 11%. Thị trường robot dịch vụ chuyên nghiệp cũng tiếp tục mở rộng, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và logistics.
Trước xu thế này, một định hướng chiến lược quan trọng đối với ASEAN là chuyển từ mô hình mỗi quốc gia phát triển ngành công nghiệp robot riêng biệt sang hình thành hệ sinh thái khu vực có khả năng kết nối và bổ trợ lẫn nhau. Theo đó, các nước có thể phối hợp xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế thử nghiệm và chứng nhận, phát triển nguồn nhân lực, chia sẻ hạ tầng nghiên cứu và mở rộng thị trường ứng dụng robot.
Các quốc gia trong khu vực đang theo đuổi những hướng phát triển khác nhau. Singapore chú trọng nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa robot thông minh; Malaysia và Thái Lan thúc đẩy tự động hóa sản xuất, phát triển nhà máy thông minh; Indonesia triển khai sáng kiến Making Indonesia 4.0. Trong khi đó, Việt Nam có lợi thế về sản xuất xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài.
Sự khác biệt về năng lực giữa các nước có thể tạo nền tảng cho chuỗi giá trị robot ASEAN mang tính bổ trợ, thay vì mỗi quốc gia phải tự xây dựng toàn bộ hệ sinh thái. Theo định hướng này, các nước có thế mạnh nghiên cứu có thể tập trung phát triển công nghệ lõi và tiêu chuẩn, trong khi những nền kinh tế có cơ sở sản xuất lớn đảm nhiệm các khâu tích hợp, chế tạo và triển khai. Đây là hướng tiếp cận mở ra cơ hội để Việt Nam phát huy lợi thế sản xuất trong mạng lưới công nghiệp robot khu vực.
Báo cáo đề xuất sáng kiến Robot và AI Vật lý ASEAN 2030 nhằm thúc đẩy hài hòa tiêu chuẩn, công nhận kết quả thử nghiệm giữa các nước, xây dựng cơ sở thử nghiệm xuyên biên giới, đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi cung ứng. Mạng lưới thử nghiệm kết nối nhiều quốc gia có thể giúp doanh nghiệp đánh giá giải pháp robot trên nhiều thị trường, giảm chi phí gia nhập thị trường và nâng cao năng lực thương mại hóa.
