Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng giải pháp này khó phát huy tác dụng trong ngắn hạn, trong khi các doanh nghiệp cũng chưa mặn mà với những khoản đầu tư trị giá hàng tỷ USD.
“Tổng thống Trump và toàn bộ đội ngũ năng lượng sẽ tiếp tục hỗ trợ việc mở cửa trở lại các nhà máy lọc dầu đã ngừng hoạt động, mở rộng công suất các nhà máy hiện có và xây dựng nhà máy mới nhằm giảm giá và củng cố an ninh quốc gia”, người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers nói với truyền thông Mỹ. .
Mỹ chưa xây dựng một nhà máy lọc dầu mới có công suất đáng kể kể từ năm 1977. Năm 1982, nước này có số nhà máy đang hoạt động gần gấp đôi hiện nay. Tuy nhiên, ngay cả khi làn sóng xây dựng bắt đầu ngay lập tức, Mỹ cũng phải mất nhiều năm mới có thêm lượng xăng và diesel đủ lớn để tác động đáng kể đến giá bán lẻ.
Thiếu công suất lọc dầu toàn cầu
Giá nhiên liệu tăng mạnh trong năm nay chủ yếu bắt nguồn từ tình trạng công suất lọc dầu toàn cầu bị hạn chế, thay vì chỉ do nguồn cung dầu thô bị gián đoạn.
Các nhà máy lọc dầu tại Trung Đông và Nga đã chịu ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công quân sự. Nga, vốn là nước xuất khẩu nhiên liệu tinh chế lớn, thậm chí phải nhập khẩu ròng do thiếu nhiên liệu trong nước. Các cơ sở lọc dầu tại Vịnh Ba Tư cũng gặp khó khăn trong xuất khẩu do hoạt động vận tải bị gián đoạn.
John Auers, Giám đốc marketing nhiên liệu tinh chế tại Novi Labs, cho biết thị trường toàn cầu đã mất khoảng 2 triệu thùng/ngày nguồn cung từ Nga và Trung Đông. Đây là mức thiếu hụt đáng kể trong một thị trường vốn đã tương đối căng thẳng.
Darren Woods, CEO ExxonMobil, cũng nhận định giá nhiên liệu hiện được quyết định chủ yếu bởi cung cầu các sản phẩm lọc dầu, thay vì dầu thô.
Trong khi giá dầu đã vượt 100 USD/thùng, lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu Mỹ còn tăng mạnh hơn. Nhà phân tích Tom Kloza cho biết các nhà máy hiện thu khoảng 100 USD lợi nhuận mỗi thùng diesel và 40-50 USD mỗi thùng xăng.
Nhờ biên lợi nhuận cao, các nhà máy lọc dầu Mỹ đang vận hành gần tối đa công suất. ExxonMobil thậm chí trì hoãn một số hoạt động bảo dưỡng để duy trì sản lượng. Tuy nhiên, Ông Woods cảnh báo mức vận hành này không thể kéo dài lâu dài, đồng nghĩa các đợt bảo dưỡng sẽ khiến nguồn cung giảm và có thể đẩy giá nhiên liệu tăng thêm.
Xây nhà máy mới mất nhiều năm
Số lượng nhà máy lọc dầu tại Mỹ đã giảm mạnh trong 45 năm qua, nhưng công suất lọc dầu không giảm tương ứng. Nhiều cơ sở đóng cửa là những nhà máy nhỏ, kém cạnh tranh, trong khi công nghệ được cải thiện và các nhà máy còn lại được mở rộng.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), sản lượng lọc dầu tăng 16% từ năm 1999 lên mức kỷ lục 18,6 triệu thùng/ngày vào năm 2019. Từ đó đến nay, sản lượng chỉ giảm khoảng 3%. Nhu cầu xăng cũng giảm nhờ xe tiết kiệm nhiên liệu, xe điện phát triển và xu hướng làm việc từ xa.
Trong khi đó, việc xây dựng thêm công suất lọc dầu không thể giải quyết tình trạng giá cao hiện nay. Mở rộng đáng kể một nhà máy hiện hữu cần ít nhất ba năm, còn một nhà máy mới có thể mất 4-5 năm hoặc lâu hơn mới bắt đầu sản xuất.
Giá xăng Mỹ đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự với Iran bùng phát cuối tháng 2. Theo Hiệp hội ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bình quân tại Mỹ ngày 12/9 đạt 4,31 USD/gallon, mức cao nhất từng ghi nhận trong tháng 9. Giá diesel lần đầu vượt 6 USD/gallon.
Tuy nhiên, nhu cầu nhiên liệu dài hạn lại là yếu tố khiến các công ty dầu khí thận trọng. Chuyên gia dự báo, nếu không tính thời kỳ đại dịch, nhu cầu xăng mùa hè năm nay có thể thấp nhất kể từ năm 2001.
Doanh nghiệp không muốn đầu tư dài hạn
Các công ty dầu khí vì thế không vội xây thêm nhà máy lọc dầu. Khoản đầu tư hàng tỷ USD cần hàng chục năm để thu hồi vốn, trong khi nhu cầu xăng dầu, quy định môi trường và chính sách năng lượng của Mỹ đều khó dự đoán.
Thay vì đầu tư vào các dự án lọc dầu dài hạn, doanh nghiệp có xu hướng sử dụng lợi nhuận tăng mạnh để mở rộng khai thác dầu, xây dựng đường ống hoặc trả tiền cho cổ đông thông qua cổ tức và mua lại cổ phiếu.
Ngay cả những doanh nghiệp như Marathon Petroleum và Phillips 66 khi tăng chi tiêu vốn cũng chủ yếu hướng tiền vào lĩnh vực trung nguồn như đường ống, thay vì lọc dầu.
Do đó, dù Tổng thống Trump coi việc tăng công suất lọc dầu là một giải pháp để hạ giá xăng, giới chuyên gia cho rằng biện pháp này khó tạo ra tác động trong vài năm tới. Trong khi nguồn cung toàn cầu đang chịu nhiều cú sốc, nhu cầu nhiên liệu tại Mỹ lại có xu hướng giảm, khiến việc xây thêm nhà máy trở thành một khoản đầu tư đắt đỏ và đầy rủi ro.
