Mùa tốt nghiệp vốn là thời điểm đánh dấu bước chuyển từ giảng đường sang cuộc sống trưởng thành của sinh viên Trung Quốc. Tuy nhiên, với nhiều người trẻ hiện nay, niềm vui nhận bằng tốt nghiệp đang nhường chỗ cho nỗi lo thất nghiệp khi phải gia nhập một thị trường lao động ngày càng chật chội.
Năm nay, Trung Quốc có khoảng 12,7 triệu sinh viên đại học tốt nghiệp, tăng thêm 480.000 người so với năm 2025 và là con số cao nhất từ trước đến nay. Trong khi đó, số lượng việc làm không tăng tương ứng, khiến cuộc cạnh tranh tìm việc trở nên gay gắt hơn bao giờ hết.
Jasmine, 22 tuổi, tốt nghiệp ngành kế toán tại Thượng Hải, cho biết cô từng tin rằng sẽ tìm được việc ngay sau khi ra trường. Thế nhưng, sau khi gửi khoảng 150 hồ sơ xin việc chỉ trong một tháng, cô vẫn chưa nhận được lời mời phù hợp.
"Còn khó khăn hơn nhiều so với những gì tôi tưởng tượng. Không chỉ thiếu vị trí tuyển dụng mà mức độ cạnh tranh cũng rất khốc liệt, đặc biệt với những công việc có chế độ nghỉ cuối tuần và đầy đủ bảo hiểm xã hội", Jasmine chia sẻ.
AI và chuyển dịch kinh tế
Theo truyền thông, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên từ 16 đến 24 tuổi tại Trung Quốc hiện ở mức 15,6%, tương đương Anh và Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, điều khiến sinh viên mới ra trường gặp nhiều khó khăn hơn là tốc độ chuyển đổi mạnh mẽ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đẩy mạnh phát triển các ngành công nghệ cao như xe điện, pin, chất bán dẫn, robot và trí tuệ nhân tạo (AI). Quá trình này khiến nhu cầu tuyển dụng thay đổi nhanh chóng, trong khi nhiều ngành đào tạo truyền thống không còn đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Đặc biệt, sinh viên tốt nghiệp các ngành khoa học xã hội, nghệ thuật hay ngoại ngữ ngày càng khó tìm việc do nhu cầu tuyển dụng giảm mạnh. Ngược lại, các ngành liên quan đến AI, công nghệ và kỹ thuật được ưu tiên phát triển.
Theo một chuyên gia của Đơn vị Tình báo Kinh tế (EIU), sự mất cân đối giữa kỹ năng mà sinh viên được đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đã tồn tại nhiều năm, nhưng hiện càng nghiêm trọng hơn khi AI bắt đầu thay thế nhiều công việc dành cho nhân sự mới.
Hàng nghìn ngành học bị xóa bỏ vì công nghệ
Việc điều chỉnh chương trình đào tạo tại Trung Quốc diễn ra với tốc độ rất nhanh nhờ hệ thống giáo dục được quản lý tập trung.
Charles Jeffery Sun, nhà sáng lập Công ty tư vấn China Education International, cho biết khi Bắc Kinh xác định một định hướng chiến lược, hàng trăm trường đại học sẽ đồng loạt triển khai trong thời gian ngắn.
Theo chỉ đạo của chính phủ nhằm đưa đào tạo bám sát nhu cầu thị trường lao động, giai đoạn 2021-2025, các trường đại học Trung Quốc đã hủy khoảng 12.200 chương trình cử nhân, chủ yếu thuộc lĩnh vực nghệ thuật và nhân văn, đồng thời mở hơn 10.200 chương trình mới trong các ngành công nghệ và lĩnh vực mới nổi.
Ông Sun thừa nhận quá trình này gây nhiều khó khăn cho sinh viên nhưng là sự điều chỉnh cần thiết sau nhiều năm giáo dục đại học chủ yếu tập trung mở rộng quy mô tuyển sinh thay vì chất lượng và tính phù hợp với nhu cầu việc làm.
Kinh tế chậm lại khiến áp lực càng lớn
Bên cạnh những thay đổi về cơ cấu ngành nghề, nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm cũng khiến thị trường tuyển dụng thêm ảm đạm.
Bắc Kinh đã điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng GDP xuống mức thấp nhất kể từ năm 1991, trong bối cảnh phải đối mặt với căng thẳng thương mại toàn cầu, tiêu dùng nội địa suy yếu và tình trạng dân số già hóa nhanh.
Theo ông Sun, nếu tính cả những người tốt nghiệp các năm trước vẫn chưa có việc làm, học viên sau đại học và du học sinh trở về nước, tổng số người tìm việc trong năm nay có thể vượt 15 triệu người.
Những cuộc khảo sát không chính thức trên Xiaohongshu, nền tảng mạng xã hội phổ biến tại Trung Quốc, cũng phản ánh bức tranh khá ảm đạm. Một cuộc khảo sát với hơn 14.000 người tham gia cho thấy hơn 10.000 người vẫn chưa tìm được việc. Khảo sát khác ghi nhận phần lớn người trả lời mô tả bản thân là "thất nghiệp sau tốt nghiệp, mất phương hướng và lo âu".
Người trẻ mắc kẹt
Ngay cả khi tìm được việc làm, nhiều sinh viên mới tốt nghiệp vẫn phải đối mặt với lựa chọn khó khăn.
Khối doanh nghiệp tư nhân thường yêu cầu thời gian làm việc kéo dài tới 12 giờ mỗi ngày, thậm chí làm cả cuối tuần, trong khi khu vực công tuy ổn định hơn nhưng mức thu nhập thấp và cạnh tranh rất khốc liệt.
Trước áp lực thất nghiệp gia tăng, chính phủ Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp nhằm khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng, trong đó có chiến dịch kéo dài 6 tháng bắt đầu từ tháng này.
Hồi tháng 3, giới chức cũng công bố kế hoạch tận dụng AI để tạo thêm khoảng 12 triệu việc làm tại các đô thị trong năm 2026, đồng thời mở rộng các chương trình đào tạo và thực tập ở những ngành tăng trưởng nhanh.
Tuy nhiên, những chính sách này khó mang lại kết quả ngay lập tức vì các vấn đề của thị trường lao động mang tính cơ cấu và cần nhiều thời gian để điều chỉnh.
Trong lúc chờ đợi, ngày càng nhiều cử nhân Trung Quốc chuyển sang làm việc trong nền kinh tế tự do như giao hàng hoặc lái xe công nghệ. Dù giúp tạo nguồn thu nhập trước mắt, các chuyên gia cảnh báo xu hướng này có thể khiến người lao động bị mai một kỹ năng chuyên môn, hạn chế cơ hội phát triển nghề nghiệp và ảnh hưởng đến thu nhập trong dài hạn.
